UtshovSarga 19
19.1
अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः ।
नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः ।। ७.१९.१ ॥
Atha jitva maruttam sa prayayau rakshasadhipah
Nagarani narendranam yuddhakankshi dashananah
19.2
समासाद्य तु राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान् ।
अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति ।। ७.१९.२ ॥
Samasadya tu rajendranmahendravarunopaman
Abravidrakshasendrastu yuddham me diyatamiti
19.3
निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एष मे हि सुनिश्चयः ।
अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो नैवोपपद्यते ।। ७.१९.३ ।।ततस्त्वभीरवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मनिश्चयाः ।मन्त्रयित्वा ततो ऽन्योन्यं राजानः सुमहाबलाः ।निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः ।। ७.१९.४ ॥
Nirjitah smeti va bruta esha me hi sunishchayah
Anyatha kurvatamevam moksho naivopapadyate, tatastvabhiravah pragyah parthiva dharmanishchayah, mantrayitva tato nyonyam rajanah sumahabalah, nirjitah smetyabhashanta gyatva varabalam ripoh
19.4
दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः ।
एते सर्वे ऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः ।। ७.१९.५ ॥
Dushyantah suratho gadhirgayo raja pururavah
Ete sarve bruvanstata nirjitah smeti parthivah
19.5
अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ।
। ७.१९.६ ॥
Athayodhyam samasadya ravano rakshasadhipah
19.6
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम् ।
स तं पुरुषशार्दूलं पुरन्दरसमं बले ।। ७.१९.७ ॥
Suguptamanaranyena shakrenevamaravatim
Sa tam purushashardulam purandarasamam bale
19.7
प्राह राजानमासाद्य युद्धं देहीति रावणः ।
निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि त्वमेवं मम शासनम् ।। ७.१९.८ ॥
Praha rajanamasadya yuddham dehiti ravanah
Nirjito smiti va bruhi tvamevam mama shasanam
19.8
अयोध्याधिपतिस्तस्य श्रुत्वा पापात्मनो वचः ।
अनरण्यस्तु सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत् ।। ७.१९.९ ॥
Ayodhyadhipatistasya shrutva papatmano vachah
Anaranyastu sankruddho rakshasendramathabravit
19.9
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया ।
सन्तिष्ठ क्षिप्रमायत्तो भव चैवं भवाम्यहम् ।। ७.१९.१० ॥
Diyate dvandvayuddham te rakshasadhipate maya
Santishtha kshipramayatto bhava chaivam bhavamyaham
19.10
अथ पूर्वं श्रुतार्थेन निर्जितं सुमहद्बलम् ।
निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम् ।। ७.१९.११ ॥
Atha purvam shrutarthena nirjitam sumahadbalam
Nishkramattannarendrasya balam rakshovadhodyatam
19.11
नागानां दशसाहस्रं वाजिनां नियुतं तथा ।
रथानां बहुसाहस्रं पत्तीनां च नरोत्तम ।। ७.१९.१२ ॥
Naganam dashasahasram vajinam niyutam tatha
Rathanam bahusahasram pattinam cha narottama
19.12
महीं सञ्छाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं रणे ।
ततः प्रवृत्तं सुमहद्युद्धं युद्धविशारद ।। ७.१९.१३ ॥
Mahim sanchhadya nishkrantam sapadatiratham rane
Tatah pravrittam sumahadyuddham yuddhavisharada
19.13
अनरण्यस्य नृपते राक्षसेन्द्रस्य चाद्भुतम् ।
तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः ।। ७.१९.१४ ॥
Anaranyasya nripate rakshasendrasya chadbhutam
Tadravanabalam prapya balam tasya mahipateh
19.14
प्राणश्यत तदा सर्वं हव्यं हुतमिवानले ।
युद्ध्वा च सुचिरं कालं कृत्वा विक्रममुत्तमम् ।। ७.१९.१५ ॥
Pranashyata tada sarvam havyam hutamivanale
Yuddhva cha suchiram kalam kritva vikramamuttamam
19.15
प्रज्वलन्तं तमासाद्य क्षिप्रमेवावशेषितम् ।
प्राविशत्सङ्कुलं तत्र शलभा इव पावकम् ।नश्यति स्म बलं तत्र हव्यं हुतमिवानले ।। ७.१९.१६ ॥
Prajvalantam tamasadya kshipramevavasheshitam
Pravishatsankulam tatra shalabha iva pavakam, nashyati sma balam tatra havyam hutamivanale
19.16
सो ऽपश्यत्तन्नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महाबलम् ।
महार्णवं समासाद्य वनापगशतं यथा ।। ७.१९.१७ ॥
So pashyattannarendrastu nashyamanam mahabalam
Maharnavam samasadya vanapagashatam yatha
19.17
ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम् ।
आससाद नरेन्द्रस्तं रावणं क्रोधमूर्च्छितः ।। ७.१९.१८ ॥
Tatah shakradhanuhprakhyam dhanurvispharayansvayam
Asasada narendrastam ravanam krodhamurchchhitah
19.18
अनरण्येन ते ऽमात्या मारीचशुकसारणाः ।
प्रहस्तसहिता भग्ना व्यद्रवन्त मृगा इव ।। ७.१९.१९ ॥
Anaranyena te matya marichashukasaranah
Prahastasahita bhagna vyadravanta mriga iva
19.19
ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि ।
तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।। ७.१९.२० ॥
Tato banashatanyashtau patayamasa murdhani
Tasya rakshasarajasya ikshvakukulanandanah
19.20
तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित् ।
वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो गिरिमूर्धनि ।। ७.१९.२१ ॥
Tasya banah patantaste chakrire na kshatam kvachit
Varidhara ivabhrebhyah patantyo girimurdhani
19.21
ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा ।
तलेनाभिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह ।। ७.१९.२२ ॥
Tato rakshasarajena kruddhena nripatistada
Talenabhihato murdhni sa rathannipapata ha
19.22
स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः ।
वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो यथा ।। ७.१९.२३ ॥
Sa raja patito bhumau vihvalangah pravepitah
Vajradagdha ivaranye salo nipatito yatha
19.23
तं प्रहस्याब्रवीद्द्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम् ।
किमिदानीं फलं प्राप्तं त्वया मां प्रति युद्ध्यता ।। ७.१९.२४ ॥
Tam prahasyabraviddraksha ikshvakum prithivipatim
Kimidanim phalam praptam tvaya mam prati yuddhyata
19.24
त्रैलोक्ये नास्ति यो द्वन्द्वं मम दद्यान्नराधिप ।
शङ्के प्रसक्तो भोगेषु न शृणोषि बलं मम ।। ७.१९.२५ ॥
Trailokye nasti yo dvandvam mama dadyannaradhipa
Shanke prasakto bhogeshu na shrinoshi balam mama
19.25
तस्यैवं ब्रुवतो राजा मन्दासुर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं शक्यमिह कर्तुं वै कालो हि दुरतिक्रमः ।। ७.१९.२६ ॥
Tasyaivam bruvato raja mandasurvakyamabravit
Kim shakyamiha kartum vai kalo hi duratikramah
19.26
नह्यहं निर्जितो रक्षस्त्वया चात्मप्रशंसिना ।
कालेनैव विपन्नो ऽहं हेतुभूतस्तु मे भवान् ।। ७.१९.२७ ॥
Nahyaham nirjito rakshastvaya chatmaprashansina
Kalenaiva vipanno ham hetubhutastu me bhavan
19.27
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं प्राणपरिक्षये ।
नह्यहं विमुखी रक्षो युध्यमानस्त्वया हतः ।। ७.१९.२८ ॥
Kim tvidanim maya shakyam kartum pranaparikshaye
Nahyaham vimukhi raksho yudhyamanastvaya hatah
19.28
इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचो वक्ष्यामि राक्षस ।
यदि दत्तं यदि हुतं यदि मे सुकृतं तपः ॥
Ikshvakuparibhavitvadvacho vakshyami rakshasa
Yadi dattam yadi hutam yadi me sukritam tapah
19.29
यदि गुप्ताः प्रजाः सम्यक्तदा सत्यं वचो ऽस्तु मे ।
। ७.१९.२९ ॥
Yadi guptah prajah samyaktada satyam vacho stu me
19.30
उत्पत्स्यते कुले ह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामो दाशरथिर्नाम यस्ते प्राणान्हरिष्यति ।। ७.१९.३० ॥
Utpatsyate kule hyasminnikshvakunam mahatmanam
Ramo dasharathirnama yaste prananharishyati
19.31
ततो जलधरोदग्रस्ताडितो देवदुन्दुभिः ।
तस्मिन्नुदाहृते शापे पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।। ७.१९.३१ ॥
Tato jaladharodagrastadito devadundubhih
Tasminnudahrite shape pushpavrishtishcha khachchyuta
19.32
ततः स राजा राजेन्द्र गतः स्थानं त्रिविष्टपम् ।
स्वर्गते च नृपे तस्मिन्राक्षसः सो ऽपसर्पत ।। ७.१९.३२ ।।
Tatah sa raja rajendra gatah sthanam trivishtapam
Svargate cha nripe tasminrakshasah so pasarpata