UtshovSarga 14
14.1
ततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः ।
महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः ।। ७.१४.१ ॥
Tatastu sachivaih sardham shadbhirnityam baloddhataih
Mahodaraprahastabhyam marichashukasaranaih
14.2
धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना ।
वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव ।। ७.१४.२ ॥
Dhumrakshena cha virena nityam samaragridhnuna
Vritah samprayayau shrimankrodhallokandahanniva
14.3
पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च ।
अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत् ।। ७.१४.३ ॥
Purani sa nadih shailanvananyupavanani cha
Atikramya muhurtena kailasam girimagamat
14.4
सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु ।
युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम् ।। ७.१४.४ ॥
Sannivishtam girau tasminrakshasendram nishamya tu
Yuddhe tyarthakritotsaham duratmanam samantrinam
14.5
यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः ।
राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः ।। ७.१४.५ ॥
Yaksha na shekuh sansthatum pramukhe tasya rakshasah
Ragyo bhrateti vigyaya gata yatra dhaneshvarah
14.6
ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् ।
अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते ।। ७.१४.६ ॥
Te gatva sarvamachakhyurbhratustasya chikirshitam
Anugyata yayurhashta yuddhaya dhanadena te
14.7
ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः ।
तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव ।। ७.१४.७ ॥
Tato balanam sankshobho vyavardhata mahodadheh
Tasya nairritarajasya shailam sanchalayanniva
14.8
ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् ।
व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते ।। ७.१४.८ ॥
Tato yuddham samabhavadyaksharakshasasankulam
Vyathitashchabhavanstatra sachiva rakshasasya te
14.9
स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः ।
हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ।। ७.१४.९ ॥
Sa drishtva tadrisham sainyam dashagrivo nishacharah
Harshanadanbahunkritva sa krodhadabhyadhavata
14.10
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः ।
तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ।। ७.१४.१० ॥
Ye tu te rakshasendrasya sachiva ghoravikramah
Tesham sahasramekaikam yakshanam samayodhayan
14.11
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः ।
हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ।। ७.१४.११ ॥
Tato gadabhirmusalairasibhih shaktitomaraih
Hanyamano dashagrivastatsainyam samagahata
14.12
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः ।
वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ।। ७.१४.१२ ॥
Sa niruchchhvasavattatra vadhyamano dashananah
Varshadbhiriva jimutairdharabhiravarudhyata
14.13
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः ।
महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ।। ७.१४.१३ ॥
Na chakara vyatham chaiva yakshashastraih samahatah
Mahidhara ivambhodairdharashatasamukshitah
14.14
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् ।
प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ।। ७.१४.१४ ॥
Sa duratma samudyamya kaladandopamam gadam
Pravivesha tatah sainyam nayanyakshanyamakshayam
14.15
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् ।
वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ।। ७.१४.१५ ॥
Sa kakshamiva vistirnam shushkendhanamivakulam
Vatenagnirivayatto yakshasainyam dadaha tat
14.16
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः ।
अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ।। ७.१४.१६ ॥
Taistu tatra mahamatyairmahodarashukadibhih
Alpavasheshaste yakshah krita vatairivambudah
14.17
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ ।
ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ।। ७.१४.१७ ॥
Kechitsamahata bhagnah patitah samarakshitau
Oshthanshcha dashanaistikshnairadashankupita rane
14.18
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे ।
सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ।। ७.१४.१८ ॥
Shrantashchanyonyamalingya bhrashtashastra ranajire
Sidanti cha tada yakshah kula iva jalena ha
14.19
हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले ।
प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि ।। ७.१४.१९ ॥
Hatanam gachchhatam svargam yudhyatam prithivitale
Prekshatamrishisanghanam na babhuvantaram divi
14.20
भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् ।
धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान् ।। ७.१४.२० ॥
Bhagnanstu tansamalakshya yakshendranstu mahabalan
Dhanadhyaksho mahabahuh preshayamasa yakshakan
14.21
एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः ।
प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः ।। ७.१४.२१ ॥
Etasminnantare rama vistirnabalavahanah
Preshito nyapatadyaksho namna sanyodhakantakah
14.22
तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः ।
पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः ।। ७.१४.२२ ॥
Tena chakrena maricho vishnuneva rane hatah
Patito bhutale shailatkshinapunya iva grahah
14.23
ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः ।
तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे ।। ७.१४.२३ ॥
Sasangyastu muhurtena sa vishramya nishacharah
Tam yaksham yodhayamasa sa cha bhagnah pradudruve
14.24
ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् ।
मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत् ।। ७.१४.२४ ॥
Tatah kanchanachitrangam vaiduryarajasokshitam
Maryadam pratiharanam toranantaramavishat
14.25
तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् ।
सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत् ।। ७.१४.२५ ॥
Tam tu rajandashagrivam pravishantam nishacharam
Suryabhanuriti khyato dvarapalo nyavarayat
14.26
स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः ।
यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः ।। ७.१४.२६ ॥
Sa varyamano yakshena pravivesha nishacharah
Yada tu varito rama na vyatishthatsa rakshasah
14.27
ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः ।
रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव ।। ७.१४.२७ ॥
Tatastoranamutpatya tena yakshena taditah
Rudhiram prasravanbhati shailo dhatusravairiva
14.28
स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः ।
जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः ।। ७.१४.२८ ॥
Sa shailashikharabhena toranena samahatah
Jagama na kshatim viro varadanatsvayambhuvah
14.29
तेनैव तोरणेनाथ यक्षस्तेनाभिताडितः ।
नादृश्यत तदा यक्षो भस्मीकृततनुस्तदा ।। ७.१४.२९ ॥
Tenaiva toranenatha yakshastenabhitaditah
Nadrishyata tada yaksho bhasmikritatanustada
14.30
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रक्षःपराक्रमम् ।
ततो नदीर्गुहाश्चैव विविशुर्भयपीडिताः ।त्यक्तप्रहरणाः श्रान्ता विवर्णवदनास्तदा ।। ७.१४.३० ।।
Tatah pradudruvuh sarve drishtva rakshahparakramam
Tato nadirguhashchaiva vivishurbhayapiditah, tyaktapraharanah shranta vivarnavadanastada