UtshovSarga 15
15.1
ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः ।
धनाध्यक्षो महायक्षं माणिचारमथाब्रवीत् ।। ७.१५.१ ॥
Tatastanllakshya vitrastanyakshendranshcha sahasrashah
Dhanadhyaksho mahayaksham manicharamathabravit
15.2
रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् ।
शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम् ।। ७.१५.२ ॥
Ravanam jahi yakshendra durvrittam papachetasam
Sharanam bhava viranam yakshanam yuddhashalinam
15.3
एवमुक्तो महाबाहुर्माणिभद्रः सुदुर्जयः ।
वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत् ।। ७.१५.३ ॥
Evamukto mahabahurmanibhadrah sudurjayah
Vrito yakshasahasraistu chaturbhih samayodhayat
15.4
ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः ।
अभिघ्नन्तस्तदा यक्षा राक्षसान्समुपाद्रवन् ।। ७.१५.४ ॥
Te gadamusalaprasaih shaktitomaramudgaraih
Abhighnantastada yaksha rakshasansamupadravan
15.5
कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु ।
बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः ।। ७.१५.५ ॥
Kurvantastumulam yuddham charantah shyenavallaghu
Badham prayachchhannechchhami diyatamiti bhashinah
15.6
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ब्रह्मवादिनः ।
दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन् ।। ७.१५.६ ॥
Tato devah sagandharva rishayo brahmavadinah
Drishtva tattumulam yuddham param vismayamagaman
15.7
यक्षाणां तु प्रहस्तेन सहस्रं निहतं रणे ।
महोदरेण चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम् ।। ७.१५.७ ॥
Yakshanam tu prahastena sahasram nihatam rane
Mahodarena chanindyam sahasramaparam hatam
15.8
क्रुद्धेन च तदा राजन्मारीचेन युयुत्सुना ।
निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ।। ७.१५.८ ॥
Kruddhena cha tada rajanmarichena yuyutsuna
Nimeshantaramatrena dve sahasre nipatite
15.9
क्व च यक्षार्जवं युद्धं क्व च मायाबलाश्रयम् ।
रक्षसां पुरुषव्याघ्र तेन ते ऽभ्यधिका युधि ।। ७.१५.९ ॥
Kva cha yaksharjavam yuddham kva cha mayabalashrayam
Rakshasam purushavyaghra tena te bhyadhika yudhi
15.10
धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे ।
मुसलेनोरसि क्रोधात्तडितो न च कम्पितः ।। ७.१५.१० ॥
Dhumrakshena samagamya manibhadro maharane
Musalenorasi krodhattadito na cha kampitah
15.11
ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः ।
धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलः स पपात ह ।। ७.१५.११ ॥
Tato gadam samavidhya manibhadrena rakshasah
Dhumrakshastadito murdhni vihvalah sa papata ha
15.12
धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् ।
अभ्यधावत सङ्ग्रामे माणिभद्रं दशाननः ।। ७.१५.१२ ॥
Dhumraksham taditam drishtva patitam shonitokshitam
Abhyadhavata sangrame manibhadram dashananah
15.13
तं क्रुद्धमभिधावन्तं माणिभद्रो दशाननम् ।
शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुङ्गवः ।। ७.१५.१३ ॥
Tam kruddhamabhidhavantam manibhadro dashananam
Shaktibhistadayamasa tisribhiryakshapungavah
15.14
ताडितो माणिभद्रस्य मुकुटे प्राहरद्रणे ।
तस्य तेन प्रहारेम मुकुटं पार्श्वमागतम् ।। ७.१५.१४ ॥
Tadito manibhadrasya mukute praharadrane
Tasya tena praharema mukutam parshvamagatam
15.15
ततः संयुध्यमानेन विष्टब्धो न व्यकम्पत ।
तदाप्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः ।सन्नादः सुमहान्राजंस्तस्मिन्शैले ऽभ्यवर्तत ।। ७.१५.१५ ॥
Tatah sanyudhyamanena vishtabdho na vyakampata
Tadaprabhriti yaksho sau parshvamauliriti smritah, sannadah sumahanrajanstasminshaile bhyavartata
15.16
ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः ।
शुक्रप्रौष्ठपदाभ्यां च पद्मशङ्खसमावृतः ।। ७.१५.१६ ॥
Tato duratpradadrishe dhanadhyaksho gadadharah
Shukrapraushthapadabhyam cha padmashankhasamavritah
15.17
स दृष्ट्वा भ्रातरं सङ्ख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् ।
उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले ।। ७.१५.१७ ॥
Sa drishtva bhrataram sankhye shapadvibhrashtagauravam
Uvacha vachanam dhimanyuktam paitamahe kule
15.18
यन्मया वार्यमाणस्त्वं नावगच्छसि दुर्मते ।
पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ।। ७.१५.१८ ॥
Yanmaya varyamanastvam navagachchhasi durmate
Pashchadasya phalam prapya gyasyase nirayam gatah
15.19
यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः ।
स तस्य परिणामान्ते जानीते कर्मणः फलम् ।। ७.१५.१९ ॥
Yo hi mohadvisham pitva navagachchhati durmatih
Sa tasya parinamante janite karmanah phalam
15.20
देवता नाभिनन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् ।
येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे ।। ७.१५.२० ॥
Devata nabhinandanti dharmayuktena kenachit
Yena tvamidrisham bhavam nitassannavabuddhyase
15.21
मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते ।
स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ।। ७.१५.२१ ॥
Mataram pitaram yo hi acharyam chavamanyate
Sa pashyati phalam tasya pretarajavasham gatah
15.22
अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोर्जनम् ।
स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽ ऽत्मनो गतिम् ।। ७.१५.२२ ॥
Adhruve hi sharire yo na karoti taporjanam
Sa pashchattapyate mudho mrito drishtva tmano gatim
15.23
धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च ।
तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत् ।। ७.१५.२३ ॥
Dharmadrajyam dhanam saukhyamadharmadduhkhameva cha
Tasmaddharmam sukharthaya kuryatpapam visarjayet
15.24
पापस्य हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना ।
तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति ।। ७.१५.२४ ॥
Papasya hi phalam duhkham tadbhoktavyamihatmana
Tasmadatmapaghatartham mudhah papam karishyati
15.25
कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः ।
देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते ।यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते ।। ७.१५.२५ ॥
Kasya chinna hi durbuddheshchhandato jayate matih
Devam cheshtayate sarvam hato daivena hanyate, yadrisham kurute karma tadrisham phalamashnute
15.26
बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च ।
प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं पुण्यकर्मभिः ।। ७.१५.२६ ॥
Buddhirupam phalam putranchhauryam dhiratvameva cha
Prapnuvanti nara loke nirjitam punyakarmabhih
15.27
एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी ।
न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः ।। ७.१५.२७ ॥
Evam nirayagami tvam yasya te matiridrishi
Na tvam samabhibhashishye sadvritteshveva nirnayah
15.28
एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः ।
मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.१५.२८ ॥
Evamuktastatastena tasyamatyah samahatah
Marichapramukhah sarve vimukha vipradudruvuh
15.29
ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना ।
गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ।। ७.१५.२९ ॥
Tatastena dashagrivo yakshendrena mahatmana
Gadayabhihato murdhni na cha sthanatprakampitah
15.30
ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे ।
न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ।। ७.१५.३० ॥
Tatastau rama nighnantau tadanyonyam mahamridhe
Na vihvalau na cha shrantau babhuvaturamarshanau
15.31
आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा ।
राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ।। ७.१५.३१ ॥
Agneyamastram tasmai sa mumocha dhanadastada
Rakshasendro varunena tadastram pratyavarayat
15.32
ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः ।
रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ।। ७.१५.३२ ॥
Tato mayam pravishto sau rakshasim rakshaseshvarah
Rupanam shatasahasram vinashaya chakara cha
15.33
व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः ।
यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ।। ७.१५.३३ ॥
Vyaghro varaho jimutah parvatah sagaro drumah
Yaksho daityasvarupi cha so drishyata dashananah
15.34
बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः ।
प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः ।। ७.१५.३४ ॥
Bahuni cha karoti sma drishyante na tvasau tatah
Pratigrihya tato rama mahadastram dashananah
15.35
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् ।
एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ।। ७.१५.३५ ॥
Jaghana murdhni dhanadam vyaviddhya mahatim gadam
Evam sa tenabhihato vihvalah shonitokshitah
15.36
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ।
। ७.१५.३६ ॥
Krittamula ivashoko nipapata dhanadhipah
15.37
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः ।
धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम् ।। ७.१५.३७ ॥
Tatah padmadibhistatra nidhibhih sa tada vritah
Dhanadochchhvasitastaistu vanamaniya nandanam
15.38
निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः ।
पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ।। ७.१५.३८ ॥
Nirjitya rakshasendrastam dhanadam hrishtamanasah
Pushpakam tasya jagraha vimanam jayalakshanam
15.39
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् ।
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ।। ७.१५.३९ ॥
Kanchanastambhasanvitam vaiduryamanitoranam
Muktajalapratichchhannam sarvakamaphaladrumam
15.40
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् ।
मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।। ७.१५.४० ॥
Manojavam kamagamam kamarupam vihangamam
Manikanchanasopanam taptakanchanavedikam
15.41
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् ।
बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ।। ७.१५.४१ ॥
Devopavahyamakshayyam sadadrishtimanahsukham
Bahvashcharyam bhaktichitram brahmana parinirmitam
15.42
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् ।
न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ।। ७.१५.४२ ॥
Nirmitam sarvakamaistu manoharamanuttamam
Na tu shitam na choshnam cha sarvartusukhadam shubham
15.43
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् ।
जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ।। ७.१५.४३ ॥
Sa tam raja samaruhya kamagam viryanirjitam
Jitam tribhuvanam mene darpotsekatsudurmatih
15.44
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ।
। ७.१५.४४ ॥
Jitva vaishravanam devam kailasatsamavatarat
15.45
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् ।
रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ।। ७.१५.४५ ।।
Svatejasa vipulamavapya tam jayam pratapavanvimalakiritaharavan
Raraja vai paramavimanamasthito nishacharah sadasi gato yathanalah