UtshovSarga 13
13.1
अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् ।
निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ।। ७.१३.१ ॥
Atha lokeshvarotsrishta tatra kalena kenachit
Nidra samabhavattivra kumbhakarnasya rupini
13.2
ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः ।
निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ।। ७.१३.२ ॥
Tato bhrataramasinam kumbhakarno bravidvachah
Nidra mam badhate rajankarayasva mamalayam
13.3
विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् ।
विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् ।। ७.१३.३ ॥
Viniyuktastato ragya shilpino vishvakarmavat
Vistirnam yojanam shubhram tato dvigunamayatam
13.4
दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे ।
स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् ।। ७.१३.४ ॥
Darshaniyam nirabadham kumbhakarnasya chakrire
Sphatikaih kanchanaishchitraih stambhaih sarvatra shobhitam
13.5
वैडूर्यकृतसोपानं किङ्किणीजालकं तथा ।
दान्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् ।। ७.१३.५ ॥
Vaiduryakritasopanam kinkinijalakam tatha
Dantatoranavinyastam vajrasphatikavedikam
13.6
मनोहरं सर्वसुखं कारयामास राक्षसः ।
सर्वत्र सुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ।। ७.१३.६ ॥
Manoharam sarvasukham karayamasa rakshasah
Sarvatra sukhadam nityam meroh punyam guhamiva
13.7
तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो महाबलः ।
बहून्यब्दसहस्राणि शयानो न प्रबुद्ध्यते ।। ७.१३.७ ॥
Tatra nidram samavishtah kumbhakarno mahabalah
Bahunyabdasahasrani shayano na prabuddhyate
13.8
निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः ।
देवर्षियक्षगन्धर्वान्सञ्जघ्ने हि निरङ्कुशः ।। ७.१३.८ ॥
Nidrabhibhute tu tada kumbhakarne dashananah
Devarshiyakshagandharvansanjaghne hi nirankushah
13.9
उद्यानानि च चित्राणि नन्दनादीनि यानि च ।
तानि गत्वा सुसङक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ।। ७.१३.९ ॥
Udyanani cha chitrani nandanadini yani cha
Tani gatva susangakruddho bhinatti sma dashananah
13.10
नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् ।
नगान्व्रज्र इवोत्सृष्टो विध्वंसयति राक्षसः ।। ७.१३.१० ॥
Nadim gaja iva kridanvrikshanvayuriva kshipan
Naganvrajra ivotsrishto vidhvansayati rakshasah
13.11
तथावृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः ।
कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ।। ७.१३.११ ॥
Tathavrittam tu vigyaya dashagrivam dhaneshvarah
Kulanurupam dharmagyo vrittam sansmritya chatmanah
13.12
सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा ।
लङ्कां सम्प्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ।। ७.१३.१२ ॥
Saubhratradarshanartham tu dutam vaishravanastada
Lankam sampreshayamasa dashagrivasya vai hitam
13.13
स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् ।
मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ।। ७.१३.१३ ॥
Sa gatva nagarim lankamasasada vibhishanam
Manitastena dharmena prishtashchagamanam prati
13.14
पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनां च बिभीषणः ।
सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ।। ७.१३.१४ ॥
Prishtva cha kushalam ragyo gyatinam cha bibhishanah
Sabhayam darshayamasa tamasinam dashananam
13.15
स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा ।
जयेति वाचा सम्पूज्य तूष्णीं समभिवर्तत ।। ७.१३.१५ ॥
Sa drishtva tatra rajanam dipyamanam svatejasa
Jayeti vacha sampujya tushnim samabhivartata
13.16
तं तत्रोत्तमपर्यङ्के वरास्तरणशोभिते ।
उपविष्टं दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.१३.१६ ॥
Tam tatrottamaparyanke varastaranashobhite
Upavishtam dashagrivam duto vakyamathabravit
13.17
राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् ।
उभयोः सदृशं वीर वृत्तस्य च कुलस्य च ।। ७.१३.१७ ॥
Rajanvadami te sarvam bhrata tava yadabravit
Ubhayoh sadrisham vira vrittasya cha kulasya cha
13.18
साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसङ्ग्रहः ।
साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ।। ७.१३.१८ ॥
Sadhu paryaptametavatkritashcharitrasangrahah
Sadhu dharme vyavasthanam kriyatam yadi shakyate
13.19
दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः ।
देवतानां समुद्योगस्त्वत्तो राजन्मम श्रुतः ।। ७.१३.१९ ॥
Drishtam me nandanam bhagnamrishayo nihatah shrutah
Devatanam samudyogastvatto rajanmama shrutah
13.20
निराकृतश्च बहुशस्त्वया ऽहं राक्षसाधिप ।
अपराद्धा हि बाल्याच्च रमणीयाः स्वबान्धवाः ।। ७.१३.२० ॥
Nirakritashcha bahushastvaya ham rakshasadhipa
Aparaddha hi balyachcha ramaniyah svabandhavah
13.21
अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम् ।
रौद्रं व्रत्तं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ।। ७.१३.२१ ॥
Aham tu himavatprishtham gato dharmamupasitum
Raudram vrattam samasthaya niyato niyatendriyah
13.22
तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्या मया प्रभुः ।
सव्यं चक्षुर्मया दैवात्तत्र देव्यां निपातितम् ।। ७.१३.२२ ॥
Tatra devo maya drishtah saha devya maya prabhuh
Savyam chakshurmaya daivattatra devyam nipatitam
13.23
का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना ।
रूपं ह्यनुपमं कृत्वा रुद्राणी तत्र तिष्ठति ।। ७.१३.२३ ॥
Ka nviyam syaditi shubha na khalvanyena hetuna
Rupam hyanupamam kritva rudrani tatra tishthati
13.24
देव्या दिव्यप्रभावेण दग्धं सव्यं ममेक्षणम् ।
रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गुलत्वमुपागतम् ।। ७.१३.२४ ॥
Devya divyaprabhavena dagdham savyam mamekshanam
Renudhvastamiva jyotih pingulatvamupagatam
13.25
ततो ऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम् ।
तूष्णीं वर्षशतान्यष्टौ समाधारं महाव्रतम् ।। ७.१३.२५ ॥
Tato hamanyadvistirnam gatva tasya girestatam
Tushnim varshashatanyashtau samadharam mahavratam
13.26
समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः ।
प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः ।। ७.१३.२६ ॥
Samapte niyame tasminstatra devo maheshvarah
Pritah pritena manasa praha vakyamidam prabhuh
13.27
पैङ्गल्यं यदवाप्तं हि देव्या रूपनिरीक्षणात् ।
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसा नेन सुव्रत ।। ७.१३.२७ ॥
Paingalyam yadavaptam hi devya rupanirikshanat
Prito smi tava dharmagya tapasa nena suvrata
13.28
मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप ।
तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेव्रतमीदृशम् ।। ७.१३.२८ ॥
Maya chaitadvratam chirnam tvaya chaiva dhanadhipa
Tritiyah purusho nasti yashcharevratamidrisham
13.29
व्रतं सुनिश्चयं ह्येतन्मया ह्युत्पादितं पुरा ।
तत्सखित्वं मया सौम्य रोचयस्व धनेश्वर ।। ७.१३.२९ ॥
Vratam sunishchayam hyetanmaya hyutpaditam pura
Tatsakhitvam maya saumya rochayasva dhaneshvara
13.30
तपसा निर्जितश्चैव सखा भव ममानघ ।
देव्या दग्धं प्रभावेण यच्च सव्यं तवेक्षणम् ।। ७.१३.३० ॥
Tapasa nirjitashchaiva sakha bhava mamanagha
Devya dagdham prabhavena yachcha savyam tavekshanam
13.31
एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् ।
एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शङ्करात् ।। ७.१३.३१ ॥
Ekakshipingaletyeva nama sthasyati shashvatam
Evam tena sakhitvam cha prapyanugyam cha shankarat
13.32
आगत्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः ।
। ७.१३.३२ ॥
Agatya cha shruto yam me tava papavinishchayah
13.33
तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषणात् ।
चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसङ्घैः सुरैस्तव ।। ७.१३.३३ ॥
Tadadharmishthasanyogannivarta kuladushanat
Chintyate hi vadhopayah sarshisanghaih suraistava
13.34
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धसंरक्तलोचनः ।
हस्तौ दन्तांश्च सम्पीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.१३.३४ ॥
Evamukto dashagrivah kruddhasanraktalochanah
Hastau dantanshcha sampidya vakyametaduvacha ha
13.35
विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यस्य प्रभाषसे ।
नैतत्त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि चोदितः ।। ७.१३.३५ ॥
Vigyatam te maya duta vakyam yasya prabhashase
Naitattvamasi naivasau bhratra yenasi choditah
13.36
हितं नैष ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः ।
महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयते किल ।। ७.१३.३६ ॥
Hitam naisha mamaitaddhi braviti dhanarakshakah
Maheshvarasakhitvam tu mudha shravayate kila
13.37
न चेदं क्षमणीयं मे यदेतद्भाषितं त्वया ।
यदेतावन्मया कालं दूत तस्य तु मर्षितम् ।। ७.१३.३७ ॥
Na chedam kshamaniyam me yadetadbhashitam tvaya
Yadetavanmaya kalam duta tasya tu marshitam
13.38
न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो मया ऽयमिति मन्यते ।
तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ।। ७.१३.३८ ॥
Na hantavyo gururjyeshtho maya yamiti manyate
Tasya tvidanim shrutva me vakyamesha krita matih
13.39
त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः ।
। ७.१३.३९ ॥
Trinllokanapi jeshyami bahuviryamupashritah
13.40
एतन्मुहूर्तमेवाहं तस्यैकस्य तु वै कृते ।
चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ।। ७.१३.४० ॥
Etanmuhurtamevaham tasyaikasya tu vai krite
Chaturo lokapalanstannayishyami yamakshayam
13.41
एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् ।
ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ।। ७.१३.४१ ॥
Evamuktva tu lankesho dutam khadgena jaghnivan
Dadau bhakshayitum hyenam rakshasanam duratmanam
13.42
एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः ।
त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ।। ७.१३.४२ ।।
Evam kritasvastyayano rathamaruhya ravanah
Trailokyavijayakankshi yayau yatra dhaneshvarah