UtshovSarga 11
11.1
सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा चैतान्निशाचरान् ।
उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ।। ७.११.१ ॥
Sumali varalabdhanstu gyatva chaitannishacharan
Udatishthadbhayam tyaktva sanugah sa rasatalat
11.2
मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः ।
उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ।। ७.११.२ ॥
Marichashcha prahastashcha virupaksho mahodarah
Udatishthansusanrabdhah sachivastasya rakshasah
11.3
सुमाली सचिवैः सार्धं वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत् ।। ७.११.३ ॥
Sumali sachivaih sardham vrito rakshasapungavaih
Abhigamya dashagrivam parishvajyedamabravit
11.4
दिष्ट्या ते वत्स सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः ।
यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमुत्तमम् ।। ७.११.४ ॥
Dishtya te vatsa sampraptashchintito yam manorathah
Yastvam tribhuvanashreshthallabdhavanvaramuttamam
11.5
यत्कृते च वयं लङ्कां त्यकत्वा याता रसातलम् ।
तद्गतं नो महाबाहो महद्विष्णुकृतं भयम् ।। ७.११.५ ॥
Yatkrite cha vayam lankam tyakatva yata rasatalam
Tadgatam no mahabaho mahadvishnukritam bhayam
11.6
असकृत्तद्भयाद्भीताः परित्यज्य स्वमालयम् ।
विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम् ।। ७.११.६ ॥
Asakrittadbhayadbhitah parityajya svamalayam
Vidrutah sahitah sarve pravishtah sma rasatalam
11.7
अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोचिता ।
निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता ।। ७.११.७ ॥
Asmadiya cha lankeyam nagari rakshasochita
Niveshita tava bhratra dhanadhyakshena dhimata
11.8
यदि नामात्र शक्यं स्यात्साम्ना दानेन वानघ ।
तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत् ।। ७.११.८ ॥
Yadi namatra shakyam syatsamna danena vanagha
Tarasa va mahabaho pratyanetum kritam bhavet
11.9
त्वं तु लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः ।
त्वया राक्षसवंशो ऽयं निमग्नो ऽपि समुद्धृतः ।सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल ।। ७.११.९ ॥
Tvam tu lankeshvarastata bhavishyasi na sanshayah
Tvaya rakshasavansho yam nimagno pi samuddhritah, sarvesham nah prabhushchaiva bhavishyasi mahabala
11.10
अथाब्रवीद्दशग्रीवो मातामहमुपस्थितम् ।
वित्तेशो गुरुरस्माकं नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।। ७.११.१० ॥
Athabraviddashagrivo matamahamupasthitam
Vittesho gururasmakam narhase vaktumidrisham
11.11
साम्नापि राक्षसेन्द्रेण प्रत्याख्यातो गरीयसा ।
किञ्चिन्नाह तदा रक्षो ज्ञात्वा तस्य चकीर्षितम् ।। ७.११.११ ॥
Samnapi rakshasendrena pratyakhyato gariyasa
Kinchinnaha tada raksho gyatva tasya chakirshitam
11.12
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसन्तं रावणं ततः ।
उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः ।। ७.११.१२ ॥
Kasyachittvatha kalasya vasantam ravanam tatah
Uktavantam tatha vakyam dashagrivam nishacharah
11.13
प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यमिदमाह स कारणम् ।
। ७.११.१३ ॥
Prahastah prashritam vakyamidamaha sa karanam
11.14
दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुमीदृशम् ।
सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम ।। ७.११.१४ ॥
Dashagriva mahabaho narhastvam vaktumidrisham
Saubhratram nasti shuranam shrinu chedam vacho mama
11.15
अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते हि ते ।
भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः ।। ७.११.१५ ॥
Aditishcha ditishchaiva bhaginyau sahite hi te
Bharye paramarupinyau kashyapasya prajapateh
11.16
अदितिर्जनयामास देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ।
दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्कश्यपस्यात्मसम्भवान् ।। ७.११.१६ ॥
Aditirjanayamasa devanstribhuvaneshvaran
Ditistvajanayatputrankashyapasyatmasambhavan
11.17
दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरीयं सवनार्णवा ।
सपर्वता मही वीर ते ऽभवन्प्रभविष्णवः ।। ७.११.१७ ॥
Daityanam kila dharmagya puriyam savanarnava
Saparvata mahi vira te bhavanprabhavishnavah
11.18
निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
देवानां वशमानीतं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ।। ७.११.१८ ॥
Nihatya tanstu samare vishnuna prabhavishnuna
Devanam vashamanitam trailokyamidamavyayam
11.19
नैतदेको भवानेव करिष्यति विपर्ययम् ।
सुरासुरैराचरितं तत्कुरुष्व वचो मम ।। ७.११.१९ ॥
Naitadeko bhavaneva karishyati viparyayam
Surasurairacharitam tatkurushva vacho mama
11.20
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ।। ७.११.२० ॥
Evamukto dashagrivah prahrishtenantaratmana
Chintayitva muhurtam vai badhamityeva so bravit
11.21
स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्नहनि वीर्यवान् ।
वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः ।। ७.११.२१ ॥
Sa tu tenaiva harshena tasminnahani viryavan
Vanam gato dashagrivah saha taih kshanadacharaih
11.22
त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः ।
प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम् ।। ७.११.२२ ॥
Trikutasthah sa tu tada dashagrivo nishacharah
Preshayamasa dautyena prahastam vakyakovidam
11.23
प्रहस्त शीघ्रं गच्छ त्वं ब्रूहि नैर्ऋतपुङ्गवम् ।
वचसा मम वित्तेशं सामपूर्वमिदं वचः ।। ७.११.२३ ॥
Prahasta shighram gachchha tvam bruhi nairritapungavam
Vachasa mama vittesham samapurvamidam vachah
11.24
इयं लङ्का पुरी राजन्राक्षसानां महात्मनाम् ।
त्वया निवेशिता सौम्य नैतद्युक्तं तवानघ ।। ७.११.२४ ॥
Iyam lanka puri rajanrakshasanam mahatmanam
Tvaya niveshita saumya naitadyuktam tavanagha
11.25
तद्भवान्यदि नो ह्यद्य दद्यादतुलविक्रम ।
कृता भवेन्मम प्रीतिर्धुर्मश्चैवानुपालितः ।। ७.११.२५ ॥
Tadbhavanyadi no hyadya dadyadatulavikrama
Krita bhavenmama pritirdhurmashchaivanupalitah
11.26
स तु गत्वा पुरीं लङ्कां धनदेन सुरक्षिताम् ।
अब्रवीत्परमोदारं वित्तपालमिदं वचः ।। ७.११.२६ ॥
Sa tu gatva purim lankam dhanadena surakshitam
Abravitparamodaram vittapalamidam vachah
11.27
प्रेषितो ऽहं तव भ्रात्रा दशग्रीवेण सुव्रत ।
त्वत्समीपं महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वर ।। ७.११.२७ ॥
Preshito ham tava bhratra dashagrivena suvrata
Tvatsamipam mahabaho sarvashastrabhritam vara
11.28
तच्छ्रूयतां महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
वचनं मम वित्तेश यद्ब्रवीति दशाननः ।। ७.११.२८ ॥
Tachchhruyatam mahapragya sarvashastravisharada
Vachanam mama vittesha yadbraviti dashananah
11.29
इयं किल पुरी रम्या सुमालिप्रमुखैः पुरा ।
भुक्तपूर्वा विशालाक्ष राक्षसैर्भीमविक्रमैः ।। ७.११.२९ ॥
Iyam kila puri ramya sumalipramukhaih pura
Bhuktapurva vishalaksha rakshasairbhimavikramaih
11.30
तेन विज्ञाप्यते सो ऽयं साम्प्रतं विश्रवात्मज ।
तदेषा दीयतां तात याचतस्तस्य सामतः ।। ७.११.३० ॥
Tena vigyapyate so yam sampratam vishravatmaja
Tadesha diyatam tata yachatastasya samatah
11.31
प्रहस्तादभिसंश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः ।
प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः ।। ७.११.३१ ॥
Prahastadabhisanshrutya devo vaishravano vachah
Pratyuvacha prahastam tam vakyam vakyavisharadah
11.32
दत्ता ममेयं पित्रा तु लङ्का शून्या निशाचरैः ।
निवासिते च मे यक्षैर्दानमानादिभिर्गुणैः ।। ७.११.३२ ॥
Datta mameyam pitra tu lanka shunya nishacharaih
Nivasite cha me yakshairdanamanadibhirgunaih
11.33
ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरं राज्यं च यन्मम ।
तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।। ७.११.३३ ॥
Bruhi gachchha dashagrivam puram rajyam cha yanmama
Tavapyetanmahabaho bhunkshva rajyamakantakam
11.34
एवमुक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुरन्तिकम् ।
। ७.११.३४ ॥
Evamuktva dhanadhyaksho jagama piturantikam
11.35
अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम् ।
एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम ।। ७.११.३५ ॥
Abhivadya gurum praha ravanasya yadipsitam
Esha tata dashagrivo dutam preshitavanmama
11.36
दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता ।
मयात्र यदनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ।। ७.११.३६ ॥
Diyatam nagari lanka purvam rakshoganoshita
Mayatra yadanushtheyam tanmamachakshva suvrata
11.37
ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तो ऽसौ विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
प्राञ्जलिं धनदं प्राह शृणु पुत्र वचो मम ।। ७.११.३७ ॥
Brahmarshistvevamukto sau vishrava munipungavah
Pranjalim dhanadam praha shrinu putra vacho mama
11.38
दशग्रीवो महाबाहुरुक्तवान्मम सन्निधौ ।
मया निर्भर्त्सितश्चासीद्बहुशोक्तः सुदुर्मतिः ।। ७.११.३८ ॥
Dashagrivo mahabahuruktavanmama sannidhau
Maya nirbhartsitashchasidbahushoktah sudurmatih
11.39
स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसते च पुनः पुनः ।
श्रेयो ऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम ।। ७.११.३९ ॥
Sa krodhena maya chokto dhvansate cha punah punah
Shreyo bhiyuktam dharmyam cha shrinu putra vacho mama
11.40
वरप्रदानसम्मूढो मान्या ऽमान्यान् स दुर्मतिः ।
न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः ।। ७.११.४० ॥
Varapradanasammudho manya manyan sa durmatih
Na vetti mama shapachcha prakritim darunam gatah
11.41
तस्माद्गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम् ।
निवेशय निवासार्थं त्यक्त्वा लङ्कां सहानुगः ।। ७.११.४१ ॥
Tasmadgachchha mahabaho kailasam dharanidharam
Niveshaya nivasartham tyaktva lankam sahanugah
11.42
तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनामुत्तमा नदी ।
काञ्चनैः सूर्यसङ्काशैः पङ्कजैः संवृतोदका ।। ७.११.४२ ॥
Tatra mandakini ramya nadinamuttama nadi
Kanchanaih suryasankashaih pankajaih sanvritodaka
11.43
कुमुदैरुत्पलैश्चैव तथा ऽन्यैश्च सुगन्धिभिः ।
। ७.११.४३ ॥
Kumudairutpalaishchaiva tatha nyaishcha sugandhibhih
11.44
तत्र देवाः सगन्धर्वाः साप्सरोरगकिंनराः ।
विहारशीलाः सततं रमन्ते सर्वदा ऽ ऽश्रिताः ।। ७.११.४४ ॥
Tatra devah sagandharvah sapsaroragakinnarah
Viharashilah satatam ramante sarvada shritah
11.45
न हि क्षमं तवानेन वैरं धनद रक्षसा ।
जानीषे हि यथा ऽनेन लब्धः परमको वरः ।। ७.११.४५ ॥
Na hi kshamam tavanena vairam dhanada rakshasa
Janishe hi yatha nena labdhah paramako varah
11.46
एवमुक्तो गृहीत्वा ऽ ऽशु तद्वचः पितृगौरवात् ।
सदारपुत्रः सामान्यः सवाहनधनो गतः ।। ७.११.४६ ॥
Evamukto grihitva shu tadvachah pitrigauravat
Sadaraputrah samanyah savahanadhano gatah
11.47
प्रहस्तो ऽथ दशग्रीवं गत्वा वचनमब्रवीत् ।
प्रहृष्टात्मा महात्मानं सहामात्यं सहानुजम् ।। ७.११.४७ ॥
Prahasto tha dashagrivam gatva vachanamabravit
Prahrishtatma mahatmanam sahamatyam sahanujam
11.48
शून्या सा नगरी लङ्का त्यक्त्त्वैनां धनदो गतः ।
प्रविश्य तां सहास्माभिः स्वधर्मं प्रतिपालय ।। ७.११.४८ ॥
Shunya sa nagari lanka tyakttvainam dhanado gatah
Pravishya tam sahasmabhih svadharmam pratipalaya
11.49
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहस्तेन महाबलः ।
विवेश नगरीं लङ्कां भ्रातृभिः सबलानुगैः ।। ७.११.४९ ॥
Evamukto dashagrivah prahastena mahabalah
Vivesha nagarim lankam bhratribhih sabalanugaih
11.50
धनदेन परित्यक्तां सुविभक्तमहापथाम् ।
आरुरोह स देवारिः स्वर्गं देवाधिपो यथा ।। ७.११.५० ॥
Dhanadena parityaktam suvibhaktamahapatham
Aruroha sa devarih svargam devadhipo yatha
11.51
स चाभिषिक्तः क्षणदाचरैस्तदा निवेशयामास पुरीं दशाननः ।
निकामपूर्णा च बभूव सा पुरी निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ।। ७.११.५१ ॥
Sa chabhishiktah kshanadacharaistada niveshayamasa purim dashananah
Nikamapurna cha babhuva sa puri nishacharairnilabalahakopamaih
11.52
धनेश्वरस्त्वथ पितृवाक्यगौरवान्न्यवेशयच्छशिविमले गिरौ पुरीम् ।
स्वलङ्कृतैर्भवनवरैर्विभूषितां पुरन्दरस्वेव तदा ऽमरावतीम् ।। ७.११.५२ ।।
Dhaneshvarastvatha pitrivakyagauravannyaveshayachchhashivimale girau purim
Svalankritairbhavanavarairvibhushitam purandarasveva tada maravatim