UtshovSarga 108
108.1
ते दूता रामवाक्येन चोदिता लघुविक्रमाः ।
प्रजग्मुर्मधुरां शीघ्रं चक्रुर्वासं न चाध्वनि ।। ७.१०८.१ ॥
Te duta ramavakyena chodita laghuvikramah
Prajagmurmadhuram shighram chakrurvasam na chadhvani
108.2
ते तु त्रिभिरहोरात्रैः सम्प्राप्य मधुरामथ ।
शत्रुघ्नाय यथातत्त्वमाचख्युः सर्वमेव तत् ।। ७.१०८.२ ॥
Te tu tribhirahoratraih samprapya madhuramatha
Shatrughnaya yathatattvamachakhyuh sarvameva tat
108.3
लक्ष्मणस्य परित्यागं प्रतिज्ञां राघवस्य च ।
पुत्रयोरभिषेकं च पौरानुगमनं तथा ।। ७.१०८.३ ॥
Lakshmanasya parityagam pratigyam raghavasya cha
Putrayorabhishekam cha pauranugamanam tatha
108.4
कुशस्य नगरी रम्या विन्ध्यपर्वतरोधसि ।
कुशावतीति नाम्ना सा कृता रामेण धीमता ।श्रावस्तीति पुरी रम्या श्राविता च लवस्य ह ।। ७.१०८.४ ॥
Kushasya nagari ramya vindhyaparvatarodhasi
Kushavatiti namna sa krita ramena dhimata, shravastiti puri ramya shravita cha lavasya ha
108.5
अयोध्यां विजनां कृत्वा राघवो भरतस्तथा ।
स्वर्गस्य गमनोद्योगं कृतवन्तौ महारथौ ।। ७.१०८.५ ॥
Ayodhyam vijanam kritva raghavo bharatastatha
Svargasya gamanodyogam kritavantau maharathau
108.6
एवं सर्वं निवेद्याशु शत्रुघ्नाय महात्मने ।
विरेमुस्ते ततो दूतास्त्वर राजेति चाब्रुवन् ।। ७.१०८.६ ॥
Evam sarvam nivedyashu shatrughnaya mahatmane
Viremuste tato dutastvara rajeti chabruvan
108.7
तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं कुलक्षयमुपस्थितम् ।
प्रकृतीस्तु समानीय काञ्चनं च पुरोधसम् ।। ७.१०८.७ ॥
Tachchhrutva ghorasankasham kulakshayamupasthitam
Prakritistu samaniya kanchanam cha purodhasam
108.8
तेषां सर्वं यथावृत्तमब्रवीद्रघनन्दनः ।
आत्मनश्च विपर्यासं भविष्यं भ्रातृभिः सह ।। ७.१०८.८ ॥
Tesham sarvam yathavrittamabravidraghanandanah
Atmanashcha viparyasam bhavishyam bhratribhih saha
108.9
ततः पुत्रद्वयं वीरः सो ऽभ्यषिञ्चन्नराधिपः ।
सुबाहुर्मधुरां लेभे शत्रुघाती च वैदिशम् ।। ७.१०८.९ ॥
Tatah putradvayam virah so bhyashinchannaradhipah
Subahurmadhuram lebhe shatrughati cha vaidisham
108.10
द्विधा कृत्वा तु तां सेनां माधुरीं पुत्रयोर्द्वयोः ।
धनं च युक्तं कृत्वा वै स्थापयामास पार्थिवः ।। ७.१०८.१० ॥
Dvidha kritva tu tam senam madhurim putrayordvayoh
Dhanam cha yuktam kritva vai sthapayamasa parthivah
108.11
सुबाहुं मधुरायां च वैदेशे शत्रुघातिनम् ।
ययौ स्थाप्य तदा ऽयोध्यां रथेनैकेन राघवः ।। ७.१०८.११ ॥
Subahum madhurayam cha vaideshe shatrughatinam
Yayau sthapya tada yodhyam rathenaikena raghavah
108.12
स ददर्श महात्मानं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
सूक्ष्मक्षौमाम्बरधरं मुनिभिः सार्धमक्षयैः ।। ७.१०८.१२ ॥
Sa dadarsha mahatmanam jvalantamiva pavakam
Sukshmakshaumambaradharam munibhih sardhamakshayaih
108.13
सो ऽभिवाद्य ततो रामं प्राञ्जलिः प्रयतेन्द्रियः ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञं धर्ममेवानुचिन्तयन् ।। ७.१०८.१३ ॥
So bhivadya tato ramam pranjalih prayatendriyah
Uvacha vakyam dharmagyam dharmamevanuchintayan
108.14
कृत्वाभिषेकं सुतयोर्द्वयो राघवनन्दन ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ।। ७.१०८.१४ ॥
Kritvabhishekam sutayordvayo raghavanandana
Tavanugamane rajanviddhi mam kritanishchayam
108.15
न चान्यदपि वक्तव्यमतो वीर न शासनम् ।
विलोक्यमानमिच्छामि मद्विधेन विशेषतः ।। ७.१०८.१५ ॥
Na chanyadapi vaktavyamato vira na shasanam
Vilokyamanamichchhami madvidhena visheshatah
108.16
तस्य तां बुद्धिमक्लीबां विज्ञाय रघुनन्दनः ।
बाढमित्येव शत्रुघ्नं रामो वाक्यमुवाच ह ।। ७.१०८.१६ ॥
Tasya tam buddhimaklibam vigyaya raghunandanah
Badhamityeva shatrughnam ramo vakyamuvacha ha
108.17
तस्य वाक्यस्य वाक्यान्ते वानराः कामरूपिणः ।
ऋक्षराक्षससङ्घाश्च समापेतुरनेकशः ।। ७.१०८.१७ ॥
Tasya vakyasya vakyante vanarah kamarupinah
Riksharakshasasanghashcha samapeturanekashah
108.18
सुग्रीवं ते पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।
तं रामं द्रष्टुमनसः स्वर्गायाभिमुखं स्थितम् ।। ७.१०८.१८ ॥
Sugrivam te puraskritya sarva eva samagatah
Tam ramam drashtumanasah svargayabhimukham sthitam
108.19
देवपुत्रा ऋषिसुता गन्धर्वाणां सुतास्तथा ।
रामक्षयं विदित्वा ते सर्व एव समागताः ।। ७.१०८.१९ ॥
Devaputra rishisuta gandharvanam sutastatha
Ramakshayam viditva te sarva eva samagatah
108.20
ते राममभिवाद्योचुः सर्वे वानरराक्षसाः ।
तवानुगमने राजन्सम्प्राप्ताः कृतनिश्चयाः ।। ७.१०८.२० ॥
Te ramamabhivadyochuh sarve vanararakshasah
Tavanugamane rajansampraptah kritanishchayah
108.21
यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषोत्तम ।
यमदण्डमिवोद्यम्य त्वया स्म विनिपातिताः ।। ७.१०८.२१ ॥
Yadi rama vinasmabhirgachchhestvam purushottama
Yamadandamivodyamya tvaya sma vinipatitah
108.22
तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत् स्मयन् ।
। ७.१०८.२२ ॥
Tairevamuktah kakutstho badhamityabravit smayan
108.23
एतस्मिन्नन्तरे रामं सुग्रीवो ऽपि महाबलः ।
प्रणम्य विधिवद्वीरं विज्ञापयितुमुद्यतः ।। ७.१०८.२३ ॥
Etasminnantare ramam sugrivo pi mahabalah
Pranamya vidhivadviram vigyapayitumudyatah
108.24
अभिषिच्याङ्गदं वीरमागतो ऽस्मि नरेश्वर ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ।। ७.१०८.२४ ॥
Abhishichyangadam viramagato smi nareshvara
Tavanugamane rajanviddhi mam kritanishchayam
108.25
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामो रमयतां वरः ।
वानरेन्द्रमथोवाचं मैत्रं तस्यानुचिन्तयन् ।। ७.१०८.२५ ॥
Tasya tadvachanam shrutva ramo ramayatam varah
Vanarendramathovacham maitram tasyanuchintayan
108.26
सखे शृणुष्व सुग्रीव न त्वया ऽहं विनाकृतः ।
गच्छेयं देवलोकं वा परमं वा पदं महत् ।। ७.१०८.२६ ॥
Sakhe shrinushva sugriva na tvaya ham vinakritah
Gachchheyam devalokam va paramam va padam mahat
108.27
बिभीषणमथोवाच राक्षसेन्द्रं महायशाः ।
यावत्प्रजा धरिष्यन्ति तावत्त्वं वै बिभीषण ।राक्षसेन्द्र महावीर्य लङ्कास्थस्त्वं धरिष्यसि ।। ७.१०८.२७ ॥
Bibhishanamathovacha rakshasendram mahayashah
Yavatpraja dharishyanti tavattvam vai bibhishana, rakshasendra mahavirya lankasthastvam dharishyasi
108.28
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी ।
यावच्च मत्कथा लोके तावद्राज्यं तवास्त्विह ।। ७.१०८.२८ ॥
Yavachchandrashcha suryashcha yavattishthati medini
Yavachcha matkatha loke tavadrajyam tavastviha
108.29
शासितस्त्वं सखित्वेन कार्यं ते मम शासनम् ।
प्रजाः संरक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि ।। ७.१०८.२९ ॥
Shasitastvam sakhitvena karyam te mama shasanam
Prajah sanraksha dharmena nottaram vaktumarhasi
108.30
किञ्चान्यद्वक्तुमिच्छामि राक्षसेन्द्र महामते ।
। ७.१०८.३० ॥
Kinchanyadvaktumichchhami rakshasendra mahamate
108.31
आराधय जगन्नाथमिक्ष्वाकुकुलदैवतम् ।
आराधनीयमनिशं सर्वैर्दैवैः सवासवैः ।। ७.१०८.३१ ॥
Aradhaya jagannathamikshvakukuladaivatam
Aradhaniyamanisham sarvairdaivaih savasavaih
108.32
तथेति प्रतिजग्राह रामवाक्यं विभीषणः ।
राजा राक्षसमुख्यानां राघवाज्ञामनुस्मरन् ।। ७.१०८.३२ ॥
Tatheti pratijagraha ramavakyam vibhishanah
Raja rakshasamukhyanam raghavagyamanusmaran
108.33
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
जीविते कृतबुद्धिस्त्वं मा प्रतिज्ञां विलोपय ।। ७.१०८.३३ ॥
Tamevamuktva kakutstho hanumantamathabravit
Jivite kritabuddhistvam ma pratigyam vilopaya
108.34
मत्कथाः प्रचरिष्यन्ति यावल्लोके हरीश्वर ।
तावद्रमस्व सुप्रीतो मद्वाक्यमनुपालयन् ।। ७.१०८.३४ ॥
Matkathah pracharishyanti yavalloke harishvara
Tavadramasva suprito madvakyamanupalayan
108.35
एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना ।
वाक्यं विज्ञापयामास परं हर्षमवाप्य च ।। ७.१०८.३५ ॥
Evamuktastu hanumanraghavena mahatmana
Vakyam vigyapayamasa param harshamavapya cha
108.36
यावत्तव कथा लोके विचरिष्यति पावनी ।
तावत्स्थास्यामि मेदिन्यां तवाज्ञामनुपालयन् ।। ७.१०८.३६ ॥
Yavattava katha loke vicharishyati pavani
Tavatsthasyami medinyam tavagyamanupalayan
108.37
जाम्बवन्तं तथोक्त्वा तु वृद्धं ब्रह्मसुतं तथा ।
मैन्दं च द्विविदं चैव पञ्च जाम्बवता सह ।यावत्कलिश्च सम्प्राप्तस्तावज्जीवत सर्वदा ।। ७.१०८.३७ ॥
Jambavantam tathoktva tu vriddham brahmasutam tatha
Maindam cha dvividam chaiva pancha jambavata saha, yavatkalishcha sampraptastavajjivata sarvada
108.38
तानेवमुक्त्वा काकुत्स्थः सर्वांस्तानृक्षवानरान् ।
उवाच बाढं गच्छध्वं मया सार्धं यथेप्सितम् ।। ७.१०८.३८ ।।
Tanevamuktva kakutsthah sarvanstanrikshavanaran
Uvacha badham gachchhadhvam maya sardham yathepsitam