UtshovSarga 94
94.1
स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः।
निषसादासने सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन् ।। ६.९४.१ ।।
Sa pravishya sabham raja dinah paramaduhkhitah
Nishasadasane sinhah kruddha iva shvasan
94.2
अब्रवीच्च स तान् सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः।
रावणः प्राञ्जलिर्वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः ।। ६.९४.२ ।।
Abravichcha sa tan sarvan balamukhyan mahabalah
Ravanah pranjalirvakyam putravyasanakarshitah
94.3
सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः।
निर्यान्तु रथसङ्घैश्च पादातैश्चोपशोभिताः ।। ६.९४.३ ।।
Sarve bhavantah sarvena hastyashvena samavritah
Niryantu rathasanghaishcha padataishchopashobhitah
94.4
एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुमर्हथ।
वर्षन्तः शरवर्षेण प्रावृट्काल इवाम्बुदाः ।। ६.९४.४ ।।
Ekam ramam parikshipya samare hantumarhatha
Varshantah sharavarshena pravritkala ivambudah
94.5
अथवा ऽहं शरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रं महारणे।
भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः ।। ६.९४.५ ।।
Athava ham sharaistikshnairbhinnagatram maharane
Bhavadbhih shvo nihantasmi ramam lokasya pashyatah
94.6
इत्येतद्राक्षसेन्द्रस्य वाक्यमादाय राक्षसाः।
निर्ययुस्ते रथैः शीघ्रैर्नानानीकैः सुसंवृताः ।। ६.९४.६ ।।
Ityetadrakshasendrasya vakyamadaya rakshasah
Niryayuste rathaih shighrairnananikaih susanvritah
94.7
परिघान् पट्टिशांश्चैव शरखड्गपरश्वधान्।
शरीरान्तकरान् सर्वे चिक्षिपुर्वानरान् प्रति ।। ६.९४.७ ।।
Parighan pattishanshchaiva sharakhadgaparashvadhan
Sharirantakaran sarve chikshipurvanaran prati
94.8
वानराश्च द्रुमान् शैलान् राक्षसान् प्रति चिक्षिपुः ।
। ६.९४.८ ।।
Vanarashcha druman shailan rakshasan prati chikshipuh
94.9
स सङ्ग्रामो महान् भीमः सूर्यस्योदयनं प्रति।
रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत ।। ६.९४.९ ।।
Sa sangramo mahan bhimah suryasyodayanam prati
Rakshasam vanaranam cha tumulah samapadyata
94.10
ते गदाभिर्विचित्राभिः प्राशैः खड्गैः परश्वधैः।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तदा वानरराक्षसाः ।। ६.९४.१० ।।
Te gadabhirvichitrabhih prashaih khadgaih parashvadhaih
Anyonyam samare jaghnustada vanararakshasah
94.11
एवं प्रवृत्ते सङ्ग्रामे ह्युद्भूतं सुमहद्रजः।
रक्षसां वानराणां च शान्तं शोणितविस्रवैः ।। ६.९४.११ ।।
Evam pravritte sangrame hyudbhutam sumahadrajah
Rakshasam vanaranam cha shantam shonitavisravaih
94.12
मातङ्गरथकूलाश्च वाजिमत्स्या ध्वजद्रुमाः।
शरीरसङ्घाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः ।। ६.९४.१२ ।।
Matangarathakulashcha vajimatsya dhvajadrumah
Sharirasanghatavahah prasasruh shonitapagah
94.13
ततस्ते वानराः सर्वे शोणितौघपरिप्लुताः।
ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानि च।आप्लुत्याप्लुत्य समरे राक्षसानां बभञ्जिरे ।। ६.९४.१३ ।।
Tataste vanarah sarve shonitaughapariplutah
Dhvajavarmarathanashvannanapraharanani cha, aplutyaplutya samare rakshasanam babhanjire
94.14
केशान् कर्णललाटांश्च नासिकाश्च प्लवङ्गमाः।
रक्षसां दशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापि न्यकर्तयन् ।। ६.९४.१४ ।।
Keshan karnalalatanshcha nasikashcha plavangamah
Rakshasam dashanaistikshnairnakhaishchapi nyakartayan
94.15
एकैकं राक्षसं सङ्ख्ये शतं वानरपुङ्गवाः।
अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा ।। ६.९४.१५ ।।
Ekaikam rakshasam sankhye shatam vanarapungavah
Abhyadhavanta phalinam vriksham shakunayo yatha
94.16
तथा गदाभिर्गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः।
निजघ्नुर्वानरान् घोरान् राक्षसाः पर्वतोपमाः ।। ६.९४.१६ ।।
Tatha gadabhirgurvibhih prasaih khadgaih parashvadhaih
Nijaghnurvanaran ghoran rakshasah parvatopamah
94.17
राक्षसैर्युद्ध्यामानानां वानराणां महाचमूः।
शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम् ।। ६.९४.१७ ।।
Rakshasairyuddhyamananam vanaranam mahachamuh
Sharanyam sharanam yata ramam dasharathatmajam
94.18
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष ह ।। ६.९४.१८ ।।
Tato ramo mahateja dhanuradaya viryavan
Pravishya rakshasam sainyam sharavarsham vavarsha ha
94.19
प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यमिवाम्बरे।
नाभिजग्मुर्महाघोरं निर्दहन्तं शराग्निना ।। ६.९४.१९ ।।
Pravishtam tu tada ramam meghah suryamivambare
Nabhijagmurmahaghoram nirdahantam sharagnina
94.20
कृतान्येव सुघोराणि रामेण रजनीचराः।
रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्यसुकराणि च ।। ६.९४.२० ।।
Kritanyeva sughorani ramena rajanicharah
Rane ramasya dadrishuh karmanyasukarani cha
94.21
चालयन्तं महानीकं विधमन्तं महारथान्।
ददृशुस्ते न वै रामं वातं वनगतं यथा ।। ६.९४.२१ ।।
Chalayantam mahanikam vidhamantam maharathan
Dadrishuste na vai ramam vatam vanagatam yatha
94.22
छिन्नं भिन्नं शरैर्दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्।
बलं रामेण ददृशुर्न रामं शीघ्रकारिणम् ।। ६.९४.२२ ।।
Chhinnam bhinnam sharairdagdham prabhagnam shastrapiditam
Balam ramena dadrishurna ramam shighrakarinam
94.23
प्रहरन्तं शरीरेषु न ते पश्यन्ति राघवम्।
इन्द्रियार्थेषु तिष्ठन्तं भूतात्मानमिव प्रजाः ।। ६.९४.२३ ।।
Praharantam sharireshu na te pashyanti raghavam
Indriyartheshu tishthantam bhutatmanamiva prajah
94.24
एष हन्ति गजानीकमेष हन्ति महारथान्।
एष हन्ति शरैस्तीक्ष्णैः पदातीन् वाजिभिः सह ।। ६.९४.२४ ।।
Esha hanti gajanikamesha hanti maharathan
Esha hanti sharaistikshnaih padatin vajibhih saha
94.25
इति ते राक्षसाः सर्वे रामस्य सदृशान् रणे।
अन्योन्यं कुपिता जघ्नुः सादृश्याद्राघवस्य ते ।। ६.९४.२५ ।।
Iti te rakshasah sarve ramasya sadrishan rane
Anyonyam kupita jaghnuh sadrishyadraghavasya te
94.26
न ते ददृशिरे रामं दहन्तमरिवाहिनीम्।
मोहिताः परमास्त्रेण गान्धर्वेण महात्मना ।। ६.९४.२६ ।।
Na te dadrishire ramam dahantamarivahinim
Mohitah paramastrena gandharvena mahatmana
94.27
ते तु रामसहस्राणि रणे पश्यन्ति राक्षसाः।
पुनः पश्यन्ति काकुत्स्थमेकमेव महाहवे ।। ६.९४.२७ ।।
Te tu ramasahasrani rane pashyanti rakshasah
Punah pashyanti kakutsthamekameva mahahave
94.28
भ्रमन्तीं काञ्चनीं कोटिं कार्मुकस्य महात्मनः।
अलातचक्रप्रतिमां ददृशुस्ते न राघवम् ।। ६.९४.२८ ।।
Bhramantim kanchanim kotim karmukasya mahatmanah
Alatachakrapratimam dadrishuste na raghavam
94.29
शरीरनाभिसत्त्वार्चिः शरीरं नेमिकार्मुकम्।
ज्याघोषतलनिर्घोषं तेजोबुद्धिगुणप्रभम् ।। ६.९४.२९ ।।
Shariranabhisattvarchih shariram nemikarmukam
Jyaghoshatalanirghosham tejobuddhigunaprabham
94.30
दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तं निघ्नन्तं युधि राक्षसान्।
ददृशू रामचक्रं तत् कालचक्रमिव प्रजाः ।। ६.९४.३० ।।
Divyastragunaparyantam nighnantam yudhi rakshasan
Dadrishu ramachakram tat kalachakramiva prajah
94.31
अनीकं दशसाहस्रं रथानां वातरंहसाम्।
अष्टादश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।। ६.९४.३१ ।।
Anikam dashasahasram rathanam vataranhasam
Ashtadasha sahasrani kunjaranam tarasvinam
94.32
चतुर्दश सहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्।
पूर्णे शतसहस्रे द्वे राक्षसानां पदातिनाम् ।। ६.९४.३२ ।।
Chaturdasha sahasrani sarohanam cha vajinam
Purne shatasahasre dve rakshasanam padatinam
94.33
दिवसस्याष्टमे भागे शरैरग्निशिखोपमैः।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां कामरूपिणाम् ।। ६.९४.३३ ।।
Divasasyashtame bhage sharairagnishikhopamaih
Hatanyekena ramena rakshasam kamarupinam
94.34
ते हताश्वा हतरथाः शान्ता विमथितध्वजाः।
अभिपेतुः पुरीं लङ्कां हतशेषा निशाचराः ।। ६.९४.३४ ।।
Te hatashva hatarathah shanta vimathitadhvajah
Abhipetuh purim lankam hatashesha nishacharah
94.35
हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद्बभूव रणाजिरम्।
आक्रीडमिव रुद्रस्य क्रुद्धस्य सुमहात्मनः ।। ६.९४.३५ ।।
Hatairgajapadatyashvaistadbabhuva ranajiram
Akridamiva rudrasya kruddhasya sumahatmanah
94.36
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
साधु साध्विति रामस्य तत् कर्म समपूजयन् ।। ६.९४.३६ ।।
Tato devah sagandharvah siddhashcha paramarshayah
Sadhu sadhviti ramasya tat karma samapujayan
94.37
अब्रवीच्च तदा रामः सुग्रीवं प्रत्यनन्तरम्।
विभीषणं च धर्मात्मा हनूमन्तं च वानरम् ।। ६.९४.३७ ।।
Abravichcha tada ramah sugrivam pratyanantaram
Vibhishanam cha dharmatma hanumantam cha vanaram
94.38
जाम्बवन्तं हरिश्रेष्ठं मैन्दं द्विविदमेव च।
एतदस्त्रबलं दिव्यं मम वा त्र्यम्बकस्य वा ।। ६.९४.३८ ।।
Jambavantam harishreshtham maindam dvividameva cha
Etadastrabalam divyam mama va tryambakasya va
94.39
निहत्य तां राक्षसवाहिनीं तु रामस्तदा शक्रसमो महात्मा।
अस्त्रेषु शस्त्रेषु जितक्लमश्च संस्तूयते देवगणैः प्रहृष्टैः ।। ६.९४.३९ ।।
Nihatya tam rakshasavahinim tu ramastada shakrasamo mahatma
Astreshu shastreshu jitaklamashcha sanstuyate devaganaih prahrishtaih
94.40
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे चतुर्नवतितमः सर्गः ।
। ९४ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande chaturnavatitamah sargah