UtshovSarga 92
92.1
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शक्रजेतारमाहवे ।। ६.९२.१ ।।
Rudhiraklinnagatrastu lakshmanah shubhalakshanah
Babhuva hrishtastam hatva shakrajetaramahave
92.2
ततः स जाम्बवन्तं च हनुमन्तं च वीर्यवान्।
सन्निहत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ।। ६.९२.२ ।।
Tatah sa jambavantam cha hanumantam cha viryavan
Sannihatya mahatejastanshcha sarvan vanaukasah
92.3
आजगाम ततस्तीव्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ।। ६.९२.३ ।।
Ajagama tatastivram yatra sugrivaraghavau
Vibhishanamavashtabhya hanumantam cha lakshmanah
92.4
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थ इन्द्रस्येव बृहस्पतिः ।। ६.९२.४ ।।
Tato ramamabhikramya saumitrirabhivadya cha
Tasthau bhratrisamipastha indrasyeva brihaspatih
92.5
निष्टनन्निव चागम्य राघवाय महात्मने।
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ।। ६.९२.५ ।।
Nishtananniva chagamya raghavaya mahatmane
Achachakshe tada viro ghoramindrajito vadham
92.6
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ।। ६.९२.६ ।।
Ravanestu shirashchhinnam lakshmanena mahatmana
Nyavedayata ramaya tada hrishto vibhishanah
92.7
श्रुत्वैतत्तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे रामो वाक्यमुवाच ह ।। ६.९२.७ ।।
Shrutvaitattu mahaviryo lakshmanenendrajidvadham
Praharshamatulam lebhe ramo vakyamuvacha ha
92.8
साधु लक्ष्मण तुष्टो ऽस्मि कर्मणा सुकृतं कृतम्।
रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ।। ६.९२.८ ।।
Sadhu lakshmana tushto smi karmana sukritam kritam
Ravanerhi vinashena jitamityupadharaya
92.9
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्।
लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ।। ६.९२.९ ।।
Sa tam shirasyupaghraya lakshmanam lakshmivardhanam
Lajjamanam balat snehadankamaropya viryavan
92.10
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।
भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनःपुनरुदैक्षत ।। ६.९२.१० ।।
Upaveshya tamutsange parishvajyavapiditam
Bhrataram lakshmanam snigdham punahpunarudaikshata
92.11
शल्यसम्पीडितं शस्तं निश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।
रामस्तु दुःखसन्तप्तस्तदा निश्वसितो भृशम् ।। ६.९२.११ ।।
Shalyasampiditam shastam nishvasantam tu lakshmanam
Ramastu duhkhasantaptastada nishvasito bhrisham
92.12
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वस्य पुरुषर्षभः ।। ६.९२.१२ ।।
Murdhni chainamupaghraya bhuyah sansprishya cha tvaran
Uvacha lakshmanam vakyamashvasya purusharshabhah
92.13
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।
अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि।अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि ।। ६.९२.१३ ।।
Kritam paramakalyanam karma dushkarakarmana
Adya manye hate putre ravanam nihatam yudhi, adyaham vijayi shatrau hate tasmin duratmani
92.14
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे।
छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यापश्रयः ।। ६.९२.१४ ।।
Ravanasya nrishansasya dishtya vira tvaya rane
Chhinno hi dakshino bahuh sa hi tasya vyapashrayah
92.15
विभीषणहनूमद्भयां कृतं कर्म महद्रणे।
अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथञ्चिद्विनिपातितः ।। ६.९२.१५ ।।
Vibhishanahanumadbhayam kritam karma mahadrane
Ahoratraistribhirvirah kathanchidvinipatitah
92.16
निरमित्रः कृतो ऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः।
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ।। ६.९२.१६ ।।
Niramitrah krito smyadya niryasyati hi ravanah
Balavyuhena mahata shrutva putram nipatitam
92.17
तं पुत्रवधसन्तप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ।। ६.९२.१७ ।।
Tam putravadhasantaptam niryantam rakshasadhipam
Balenavritya mahata nihanishyami durjayam
92.18
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।
न दुष्प्रापा हते त्वद्य शक्रजेतरि चाहवे ।। ६.९२.१८ ।।
Tvaya lakshmana nathena sita cha prithivi cha me
Na dushprapa hate tvadya shakrajetari chahave
92.19
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ।। ६.९२.१९ ।।
Sa tam bhrataramashvasya parishvajya cha raghavah
Ramah sushenam muditah samabhashyedamabravit
92.20
सशल्यो ऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ।। ६.९२.२० ।।
Sashalyo yam mahapragya saumitrirmitravatsalah
Yatha bhavati susvasthastatha tvam samupachara
92.21
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।
ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ।। ६.९२.२१ ।।
Vishalyah kriyatam kshipram saumitrih savibhishanah
Rikshavanarasainyanam shuranam drumayodhinam
92.22
ये चाप्यन्ये ऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।
ते ऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्तां सुखिनस्त्वया ।। ६.९२.२२ ।।
Ye chapyanye tra yudhyanti sashalya vraninastatha
Te pi sarve prayatnena kriyantam sukhinastvaya
92.23
एवमुक्तस्तु रामेण महात्मा हरियूथपः।
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधिम् ।। ६.९२.२३ ।।
Evamuktastu ramena mahatma hariyuthapah
Lakshmanaya dadau nastah sushenah paramaushadhim
92.24
स तस्या गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।
तथा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ।। ६.९२.२४ ।।
Sa tasya gandhamaghraya vishalyah samapadyata
Tatha nirvedanashchaiva sanrudhavrana eva cha
92.25
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सां स तदा ऽकरोत् ।। ६.९२.२५ ।।
Vibhishanamukhanam cha suhridam raghavagyaya
Sarvavanaramukhyanam chikitsam sa tada karot
92.26
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतव्यथः।
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।। ६.९२.२६ ।।
Tatah prakritimapanno hritashalyo gatavyathah
Saumitrirmuditastatra kshanena vigatajvarah
92.27
तथैव रामः प्लवगाधिपस्तदा विभीषणश्चर्क्षपतिश्च जाम्बवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ।। ६.९२.२७ ।।
Tathaiva ramah plavagadhipastada vibhishanashcharkshapatishcha jambavan
Avekshya saumitrimarogamutthitam muda sasainyah suchiram jaharshire
92.28
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।
हृष्टा बभूवुर्युधि यूथपेन्द्रा निपातितं शक्रजितं निशम्य ।। ६.९२.२८ ।।
Apujayat karma sa lakshmanasya sudushkaram dasharathirmahatma
Hrishta babhuvuryudhi yuthapendra nipatitam shakrajitam nishamya
92.29
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ।
। ९२ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande dvinavatitamah sargah