UtshovSarga 88
88.1
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह ।। ६.८८.१ ।।
Vibhishanavachah shrutva ravanih krodhamurchchhitah
Abravit parusham vakyam vegenabhyutpapata ha
88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलङ्कृते।
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः ।। ६.८८.२ ।।
Udyatayudhanistrinsho rathe susamalankrite
Kalashvayukte mahati sthitah kalantakopamah
88.3
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद्दृढम्।
धनुर्भीमं परामृश्य शरांश्चामित्रशातनान् ।। ६.८८.३ ।।
Mahapramanamudyamya vipulam vegavaddridham
Dhanurbhimam paramrishya sharanshchamitrashatanan
88.4
तं ददर्श महेष्वासो रथे सुसमलङ्कृतः।
अलङ्कृतममित्रघ्नं राघवस्यानुजं बली।हनुमत्पृष्ठमासीनमुदयस्थरविप्रभम् ।। ६.८८.४ ।।
Tam dadarsha maheshvaso rathe susamalankritah
Alankritamamitraghnam raghavasyanujam bali, hanumatprishthamasinamudayastharaviprabham
88.5
उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्।
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम् ।। ६.८८.५ ।।
Uvachainam samarabdhah saumitrim savibhishanam
Tanshcha vanarashardulan pashyadhvam me parakramam
88.6
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्।
मुक्तं वर्षमिवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे ।। ६.८८.६ ।।
Adya matkarmukotsrishtam sharavarsham durasadam
Muktam varshamivakashe varayishyatha sanyuge
88.7
अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिस्सृताः।
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ।। ६.८८.७ ।।
Adya vo mamaka bana mahakarmukanissritah
Vidhamishyanti gatrani tularashimivanalah
88.8
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यष्टितोमरैः।
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम् ।। ६.८८.८ ।।
Tikshnasayakanirbhinnan shulashaktyashtitomaraih
Adya vo gamayishyami sarvaneva yamakshayam
88.9
क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि।
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः ।। ६.८८.९ ।।
Kshipatah sharavarshani kshiprahastasya me yudhi
Jimutasyeva nadatah kah sthasyati mamagratah
88.10
रात्रियुद्धे मया पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः।
शायितौ स्थो मया भूमौ विसञ्ज्ञौ सपुरस्सरौ ।। ६.८८.१० ।।
Ratriyuddhe maya purvam vajrashanisamaih sharaih
Shayitau stho maya bhumau visangyau sapurassarau
88.11
स्मृतिर्न ते ऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्।
आशीविषमिव क्रुद्धं यन्मां योद्धुं व्यवस्थितः ।। ६.८८.११ ।।
Smritirna te sti va manye vyaktam va yamasadanam
Ashivishamiva kruddham yanmam yoddhum vyavasthitah
88.12
तच्छुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्णस्तदा।
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत् ।। ६.८८.१२ ।।
Tachchhutva rakshasendrasya garjitam lakshnastada
Abhitavadanah kruddho ravanim vakyamabravit
88.13
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया।
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान् ।। ६.८८.१३ ।।
Uktashcha durgamah parah karyanam rakshasa tvaya
Karyanam karmana param yo gachchhati sa buddhiman
88.14
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्।
वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थो ऽस्मीति दुर्मते ।। ६.८८.१४ ।।
Sa tvamarthasya hinartho duravapasya kenachit
Vacho vyahritya janishe kritartho smiti durmate
88.15
अन्तर्धानगतेनाजौ यस्त्वया ऽ ऽचरितस्तदा।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ।। ६.८८.१५ ।।
Antardhanagatenajau yastvaya charitastada
Taskaracharito margo naisha viranishevitah
88.16
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितो ऽहं तव राक्षस।
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे ।। ६.८८.१६ ।।
Yatha banapatham prapya sthito ham tava rakshasa
Darshayasvadya tattejo vacha tvam kim vikatthase
88.17
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः।
ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिञ्जयः ।। ६.८८.१७ ।।
Evamukto dhanurbhimam paramrishya mahabalah
Sasarja nishitan bananindrajit samitinjayah
88.18
ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः।
सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः ।। ६.८८.१८ ।।
Te nisrishta mahavegah sharah sarpavishopamah
Samprapya lakshmanam petuh shvasanta iva pannagah
88.19
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः।
सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धे विव्याध शुभलक्षणम् ।। ६.८८.१९ ।।
Sharairatimahavegairvegavan ravanatmajah
Saumitrimindrajidyuddhe vivyadha shubhalakshanam
88.20
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः।
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः ।। ६.८८.२० ।।
Sa sharairatividdhango rudhirena samukshitah
Shushubhe lakshmanah shriman vidhuma iva pavakah
88.21
इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च।
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.८८.२१ ।।
Indrajittvatmanah karma prasamikshyadhigamya cha
Vinadya sumahanadamidam vachanamabravit
88.22
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः।
आदास्यन्ते ऽद्य सौमित्रे जिवितं जिवितान्तगाः ।। ६.८८.२२ ।।
Patrinah shitadharaste shara matkarmukachyutah
Adasyante dya saumitre jivitam jivitantagah
88.23
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण।
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया ।। ६.८८.२३ ।।
Adya gomayusanghashcha shyenasanghashcha lakshmana
Gridhrashcha nipatantu tvam gatasum nihatam maya
88.24
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमादुर्मतिः।
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम् ।। ६.८८.२४ ।।
Kshatrabandhum sadanaryam ramah paramadurmatih
Bhaktam bhrataramadyaiva tvam drakshyati maya hatam
88.25
विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्।
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया ।। ६.८८.२५ ।।
Vishastakavacham bhumau vyapaviddhasharasanam
Hritottamangam saumitre tvamadya nihatam maya
88.26
इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम्।
हेतुमद्वाक्यमत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह ।। ६.८८.२६ ।।
Iti bruvanam sanrabdham parusham ravanatmajam
Hetumadvakyamatyartham lakshmanah pratyuvacha ha
88.27
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मा ऽसि राक्षस।
अथ कस्माद्वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा ।। ६.८८.२७ ।।
Vagbalam tyaja durbuddhe krurakarma si rakshasa
Atha kasmadvadasyetat sampadaya sukarmana
88.28
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस।
कुरु तत्कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम् ।। ६.८८.२८ ।।
Akritva katthase karma kimarthamiha rakshasa
Kuru tatkarma yenaham shraddadhyam tava katthanam
88.29
अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किञ्चिदप्यनवाक्षिपन्।
अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषाधम ।। ६.८८.२९ ।।
Anuktva parusham vakyam kinchidapyanavakshipan
Avikatthan vadhishyami tvam pashya purushadhama
88.30
इत्युक्त्वा पञ्च नाराचानाकर्णापूरितान् शितान्।
निजघान महावेगान् लक्ष्मणो राक्षसोरसि ।। ६.८८.३० ।।
Ityuktva pancha narachanakarnapuritan shitan
Nijaghana mahavegan lakshmano rakshasorasi
88.31
सुपत्रवाजिता बाणा ज्वलिता इव पन्नगाः।
नैर्ऋतोरस्यभासन्त सवितू रश्मयो यथा ।। ६.८८.३१ ।।
Supatravajita bana jvalita iva pannagah
Nairritorasyabhasanta savitu rashmayo yatha
88.32
स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः।
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम् ।। ६.८८.३२ ।।
Sa sharairahatastena sarosho ravanatmajah
Suprayuktaistribhirbanaih prativivyadha lakshmanam
88.33
स बभूव तदा भीमो नरराक्षससिंहयोः।
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परजयैषिणोः ।। ६.८८.३३ ।।
Sa babhuva tada bhimo nararakshasasinhayoh
Vimardastumulo yuddhe parasparajayaishinoh
88.34
उभौ हि बलसम्पन्नावुभौ विक्रमशालिनौ ।
। ६.८८.३४ ।।
Ubhau hi balasampannavubhau vikramashalinau
88.35
उभावपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ।
उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ ।। ६.८८.३५ ।।
Ubhavapi suvikrantau sarvashastrastrakovidau
Ubhau paramadurjeyavatulyabalatejasau
88.36
युयुधाते तदा वीरौ ग्रहाविव नभोगतौ ।
। ६.८८.३६ ।।
Yuyudhate tada virau grahaviva nabhogatau
88.37
बलवृत्राविवाभीतौ युधि तौ दुष्प्रधर्षणौ।
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव ।। ६.८८.३७ ।।
Balavritravivabhitau yudhi tau dushpradharshanau
Yuyudhate mahatmanau tada kesarinaviva
88.38
बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ।
नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ।। ६.८८.३८ ।।
Bahunavasrijantau hi marganaughanavasthitau
Nararakshasasinhau tau prahrishtavabhyayudhyatam
88.39
सुसम्प्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ।
परस्परं तौ प्रववर्षतुर्भृशं शरौघवर्षेण बलाहकाविव ।। ६.८८.३९ ।।
Susamprahrishtau nararakshasottamau jayaishinau marganachapadharinau
Parasparam tau pravavarshaturbhrisham sharaughavarshena balahakaviva
88.40
अभिप्रवृद्धौ युधि युद्धकोविदौ शरासिचण्डौ शितशस्त्रधारिणौ।
अभीक्ष्णमाविव्यधतुर्महाबलौ महाहवे शम्बरवासवाविव ।। ६.८८.४० ।।
Abhipravriddhau yudhi yuddhakovidau sharasichandau shitashastradharinau
Abhikshnamavivyadhaturmahabalau mahahave shambaravasavaviva
88.41
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः ।
। ८८ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ashtashititamah sargah