UtshovSarga 87
87.1
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः।
धनुष्पाणिनमादाय त्वरमाणो जगाम ह ।। ६.८७.१ ।।
Evamuktva tu saumitrim jataharsho vibhishanah
Dhanushpaninamadaya tvaramano jagama ha
87.2
अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य च महद्वनम्।
दर्शयामास तत्कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः ।। ६.८७.२ ।।
Aviduram tato gatva pravishya cha mahadvanam
Darshayamasa tatkarma lakshmanaya vibhishanah
87.3
नीलजीमूतसङ्काशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्।
तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत् ।। ६.८७.३ ।।
Nilajimutasankasham nyagrodham bhimadarshanam
Tejasvi ravanabhrata lakshmanaya nyavedayat
87.4
इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः।
उपहृत्य ततः पश्चात् सङ्ग्राममभिवर्तते ।। ६.८७.४ ।।
Ihopaharam bhutanam balavan ravanatmajah
Upahritya tatah pashchat sangramamabhivartate
87.5
अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः।
निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः ।। ६.८७.५ ।।
Adrishyah sarvabhutanam tato bhavati rakshasah
Nihanti samare shatrun badhnati cha sharottamaih
87.6
तमप्रविष्टन्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्।
विध्वंसय शरैस्तीक्ष्णैः सरथं साश्वसारथिम् ।। ६.८७.६ ।।
Tamapravishtanyagrodham balinam ravanatmajam
Vidhvansaya sharaistikshnaih saratham sashvasarathim
87.7
तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः ।। ६.८७.७ ।।
Tathetyuktva mahatejah saumitrirmitranandanah
Babhuvavasthitastatra chitram vispharayan dhanuh
87.8
स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः।
इन्द्रजित् कवची धन्वी सध्वजः प्रत्यदृश्यत ।। ६.८७.८ ।।
Sa rathenagnivarnena balavan ravanatmajah
Indrajit kavachi dhanvi sadhvajah pratyadrishyata
87.9
तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम्।
समाह्वये त्वां समरे सम्यग्युद्धं प्रयच्छ मे ।। ६.८७.९ ।।
Tamuvacha mahatejah paulastyamaparajitam
Samahvaye tvam samare samyagyuddham prayachchha me
87.10
एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ।। ६.८७.१० ।।
Evamukto mahateja manasvi ravanatmajah
Abravit parusham vakyam tatra drishtva vibhishanam
87.11
इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षाद्भ्राता पितुर्मम।
कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस ।। ६.८७.११ ।।
Iha tvam jatasanvriddhah sakshadbhrata piturmama
Katham druhyasi putrasya pitrivyo mama rakshasa
87.12
न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते।
प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण ।। ६.८७.१२ ।।
Na gyatitvam na sauhardam na jatistava durmate
Pramanam na cha saudaryam na dharmo dharmadushana
87.13
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः।
यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः ।। ६.८७.१३ ।।
Shochyastvamasi durbuddhe nindaniyashcha sadhubhih
Yastvam svajanamutsrijya parabhrityatvamagatah
87.14
नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्।
क्वच स्वजनसंवासः क्वच नीचपराश्रयः ।। ६.८७.१४ ।।
Naitachchhithilaya buddhya tvam vetsi mahadantaram
Kvacha svajanasanvasah kvacha nichaparashrayah
87.15
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणो ऽपि वा।
निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः ।। ६.८७.१५ ।।
Gunavan va parajanah svajano nirguno pi va
Nirgunah svajanah shreyan yah parah para eva sah
87.16
यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते।
स स्वपक्षे क्षयं प्राप्ते पश्चात्तैरेव हन्यते ।। ६.८७.१६ ।।
Yah svapaksham parityajya parapaksham nishevate
Sa svapakshe kshayam prapte pashchattaireva hanyate
87.17
निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर।
स्वजनेन त्वया शक्यं परुषं रावणानुज ।। ६.८७.१७ ।।
Niranukroshata cheyam yadrishi te nishachara
Svajanena tvaya shakyam parusham ravananuja
87.18
इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः ।
। ६.८७.१८ ।।
Ityukto bhratriputrena pratyuvacha vibhishanah
87.19
अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे।
राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात् ।। ६.८७.१९ ।।
Ajananniva machchhilam kim rakshasa vikatthase
Rakshasendrasutasadho parushyam tyaja gauravat
87.20
कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।
गुणो ऽयं प्रथमो नृणां तन्मे शीलमराक्षसम् ।। ६.८७.२० ।।
Kule yadyapyaham jato rakshasam krurakarmanam
Guno yam prathamo nrinam tanme shilamarakshasam
87.21
न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे।
भ्रात्रा विषमशीलेन कथं भ्राता निरस्यते ।। ६.८७.२१ ।।
Na rame darunenaham na chadharmena vai rame
Bhratra vishamashilena katham bhrata nirasyate
87.22
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्।
त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा ।। ६.८७.२२ ।।
Dharmat prachyutashilam hi purusham papanishchayam
Tyaktva sukhamavapnoti hastadashivisham yatha
87.23
हिंसापरस्वहरणे परदाराभिमर्शनम्।
त्याज्यमाहुर्दुराचारं वेश्म प्रज्वलितं यथा ।। ६.८७.२३ ।।
Hinsaparasvaharane paradarabhimarshanam
Tyajyamahurduracharam veshma prajvalitam yatha
87.24
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्।
सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयाबहाः ।। ६.८७.२४ ।।
Parasvanam cha haranam paradarabhimarshanam
Suhridamatishanka cha trayo doshah kshayabahah
87.25
महर्षिणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः।
अभिमानश्च कोपश्च वैरित्वं प्रतिकूलता ।। ६.८७.२५ ।।
Maharshinam vadho ghorah sarvadevaishcha vigrahah
Abhimanashcha kopashcha vairitvam pratikulata
87.26
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः।
गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः।दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव ।। ६.८७.२६ ।।
Ete dosha mama bhraturjivitaishvaryanashanah
Gunan prachchhadayamasuh parvataniva toyadah, doshairetaih parityakto maya bhrata pita tava
87.27
नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ।
। ६.८७.२७ ।।्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः।अतिमानी च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस।बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद्यदिच्छसि ।। ६.८७.२८ ।।
Neyamasti puri lanka na cha tvam na cha te pita
, Chhadayamasuh parvataniva toyadah, atimani cha balashcha durvinitashcha rakshasa, baddhastvam kalapashena bruhi mam yadyadichchhasi
87.28
अद्य ते व्यसनं प्राप्तं किं मां त्वमिह वक्ष्यसि।
प्रवेष्टुं न त्वया शक्यो न्यग्रोधो राक्षसाधम ।। ६.८७.२९ ।।
Adya te vyasanam praptam kim mam tvamiha vakshyasi
Praveshtum na tvaya shakyo nyagrodho rakshasadhama
87.29
धर्षयित्वा च काकुत्स्थौ न शक्यं जीवितुं त्वया।
युद्ध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह।हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षये ।। ६.८७.३० ।।
Dharshayitva cha kakutsthau na shakyam jivitum tvaya
Yuddhyasva naradevena lakshmanena rane saha, hatastvam devatakaryam karishyasi yamakshaye
87.30
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्।
न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि ।। ६.८७.३१ ।।
Nidarshayasvatmabalam samudyatam kurushva sarvayudhasayakavyayam
Na lakshmanasyaitya hi banagocharam tvamadya jivan sabalo gamishyasi
87.31
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे सप्ताशतीतितमः सर्गः ।
। ८७ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande saptashatititamah sargah