UtshovSarga 86
86.1
अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः।
परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ।। ६.८६.१ ।।
Atha tasyamavasthayam lakshmanam ravananujah
Pareshamahitam vakyamarthasadhakamabravit
86.2
यदेतद्राक्षसानीकं मेघश्यामं विलोक्यते।
एतदायोध्यतां शीघ्रं कपिभिः पादपायुधैः ।। ६.८६.२ ।।
Yadetadrakshasanikam meghashyamam vilokyate
Etadayodhyatam shighram kapibhih padapayudhaih
86.3
अस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण।
राक्षसेन्द्रसुतो ऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति ।। ६.८६.३ ।।
Asyanikasya mahato bhedane yata lakshmana
Rakshasendrasuto pyatra bhinne drishyo bhavishyati
86.4
स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन् परान्।
अभिद्रवाशु यावद्वै नैतत् कर्म समाप्यते ।। ६.८६.४ ।।
Sa tvamindrashaniprakhyaih sharairavakiran paran
Abhidravashu yavadvai naitat karma samapyate
86.5
जहि वीर दुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्।
रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम् ।। ६.८६.५ ।।
Jahi vira duratmanam mayaparamadharmikam
Ravanim krurakarmanam sarvalokabhayavaham
86.6
विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ।। ६.८६.६ ।।
Vibhishanavachah shrutva lakshmanah shubhalakshanah
Vavarsha sharavarshani rakshasendrasutam prati
86.7
ऋक्षाः शाखामृगाश्चापि द्रुमाद्रिनखयोधिनः।
अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम् ।। ६.८६.७ ।।
Rikshah shakhamrigashchapi drumadrinakhayodhinah
Abhyadhavanta sahitastadanikamavasthitam
86.8
राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः।
उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः ।। ६.८६.८ ।।
Rakshasashcha shitairbanairasibhih shaktitomaraih
Udyataih samavartanta kapisainyajighansavah
86.9
स सम्प्रहारस्तुमुलः सञ्जज्ञे कपिराक्षसाम्।
शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः ।। ६.८६.९ ।।
Sa sampraharastumulah sanjagye kapirakshasam
Shabdena mahata lankam nadayan vai samantatah
86.10
शस्त्रैश्च बहुधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः।
उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम् ।। ६.८६.१० ।।
Shastraishcha bahudhakaraih shitairbanaishcha padapaih
Udyatairgirishringaishcha ghorairakashamavritam
86.11
ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः।
निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम् ।। ६.८६.११ ।।
Te rakshasa vanareshu vikritananabahavah
Niveshayantah shastrani chakruste sumahadbhayam
86.12
तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः।
अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे राक्षसर्षभान् ।। ६.८६.१२ ।।
Tathaiva sakalairvrikshairgirishringaishcha vanarah
Abhijaghnurnijaghnushcha samare rakshasarshabhan
86.13
ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः।
रक्षसां वध्यमानानां महद्भयमजायत ।। ६.८६.१३ ।।
Rikshavanaramukhyaishcha mahakayairmahabalaih
Rakshasam vadhyamananam mahadbhayamajayata
86.14
स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरार्दितम्।
उदतिष्ठत दुर्धर्षस्तत्कर्मण्यननुष्ठिते ।। ६.८६.१४ ।।
Svamanikam vishannam tu shrutva shatrubhirarditam
Udatishthata durdharshastatkarmanyananushthite
86.15
वृक्षान्धकारान्निर्गत्य जातक्रोधः स रावणिः।
आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं सराक्षसः ।। ६.८६.१५ ।।
Vrikshandhakarannirgatya jatakrodhah sa ravanih
Aruroha ratham sajjam purvayuktam sarakshasah
86.16
स भीमकार्मुकधरः कालमेघसमप्रभः।
रक्तास्यनयनः क्रुद्धो बभौ मृत्युरिवान्तकः ।। ६.८६.१६ ।।
Sa bhimakarmukadharah kalameghasamaprabhah
Raktasyanayanah kruddho babhau mrityurivantakah
86.17
दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद्बलम्।
रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम् ।। ६.८६.१७ ।।
Drishtvaiva tu rathastham tam paryavartata tadbalam
Rakshasam bhimaveganam lakshmanena yuyutsatam
86.18
तस्मिन् काले तु हनुमानुद्यम्य सुदुरासदम्।
धरणीधरसङ्काशो महावृक्षमरिन्दमः ।। ६.८६.१८ ।।
Tasmin kale tu hanumanudyamya sudurasadam
Dharanidharasankasho mahavrikshamarindamah
86.19
स राक्षसानां तत्सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्।
चकार बहुभिर्वृक्षैर्निस्सञ्ज्ञं युधि वानरः ।। ६.८६.१९ ।।
Sa rakshasanam tatsainyam kalagniriva nirdahan
Chakara bahubhirvrikshairnissangyam yudhi vanarah
86.20
विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्।
राक्षसानां सहस्राणि हनुमन्तमवाकिरन् ।। ६.८६.२० ।।
Vidhvansayantam tarasa drishtvaiva pavanatmajam
Rakshasanam sahasrani hanumantamavakiran
86.21
शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः।
शक्तिभिः शक्तिहस्ताश्च पट्टिशैः पट्टिशायुधाः ।। ६.८६.२१ ।।
Shitashuladharah shulairasibhishchasipanayah
Shaktibhih shaktihastashcha pattishaih pattishayudhah
86.22
परिधैश्च गदाभिश्च चक्रैश्च शुभदर्शनैः।
शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः ।। ६.८६.२२ ।।
Paridhaishcha gadabhishcha chakraishcha shubhadarshanaih
Shatashashcha shataghnibhirayasairapi mudgaraih
86.23
घौरैः परश्वधैश्चैव भिन्दिपालैश्च राक्षसाः।
मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसन्निभैः।अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम् ।। ६.८६.२३ ।।
Ghauraih parashvadhaishchaiva bhindipalaishcha rakshasah
Mushtibhirvajrakalpaishcha talairashanisannibhaih, abhijaghnuh samasadya samantat parvatopamam
86.24
तेषामपि च सङ्क्रुद्धश्चकार कदनं महत् ।
। ६.८६.२४ ।।टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसन्निभैः।स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्।सूदयन्तमभित्रघ्नममित्रान् पवनात्मजम् ।। ६.८६.२५ ।।
Teshamapi cha sankruddhashchakara kadanam mahat
, Tibhirvajrakalpaishcha talairashanisannibhaih, sa dadarsha kapishreshthamachalopamamindrajit, sudayantamabhitraghnamamitran pavanatmajam
86.25
स सारथिमुवाचेदं याहि यत्रैष वानरः।
क्षयमेष हि नः कुर्याद्राक्षसानामुपेक्षितः ।। ६.८६.२६ ।।
Sa sarathimuvachedam yahi yatraisha vanarah
Kshayamesha hi nah kuryadrakshasanamupekshitah
86.26
इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः।
वहन् परमदुर्धर्षं स्थितमिन्द्रजितं रथे ।। ६.८६.२७ ।।
Ityuktah sarathistena yayau yatra sa marutih
Vahan paramadurdharsham sthitamindrajitam rathe
86.27
सो ऽभ्युपेत्य शरान् खड्गान् पट्टिशांश्च परश्वधान्।
अभ्यवर्षत दुर्द्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः ।। ६.८६.२८ ।।
So bhyupetya sharan khadgan pattishanshcha parashvadhan
Abhyavarshata durddharshah kapimurdhni sa rakshasah
86.28
तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः।
रोषेण महता ऽ ऽविष्टो वाक्यं चेदमुवाच ह ।। ६.८६.२९ ।।
Tani shastrani ghorani pratigrihya sa marutih
Roshena mahata vishto vakyam chedamuvacha ha
86.29
युद्ध्यस्व यदि शूरो ऽसि रावणात्मज दुर्मते।
वायुपुत्रं समासाद्य जीवन्न प्रतियास्यसि ।। ६.८६.३० ।।
Yuddhyasva yadi shuro si ravanatmaja durmate
Vayuputram samasadya jivanna pratiyasyasi
86.30
बाहुभ्यां प्रतियुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वमाहवे।
वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः ।। ६.८६.३१ ।।
Bahubhyam pratiyudhyasva yadi me dvandvamahave
Vegam sahasva durbuddhe tatastvam rakshasam varah
86.31
हनुमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम्।
रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ।। ६.८६.३२ ।।
Hanumantam jighansantam samudyatasharasanam
Ravanatmajamachashte lakshmanaya vibhishanah
86.32
यः स वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसम्भवः।
स एष रथमास्थाय हनुमन्तं जिघांसति ।। ६.८६.३३ ।।
Yah sa vasavanirjeta ravanasyatmasambhavah
Sa esha rathamasthaya hanumantam jighansati
86.33
तमप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुविदारणैः।
जीवितान्तकरैर्घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि ।। ६.८६.३४ ।।
Tamapratimasansthanaih sharaih shatruvidaranaih
Jivitantakarairghoraih saumitre ravanim jahi
86.34
इत्येवमुक्तस्तु तदा महात्मा विभीषणेनारिविभीषणेन।
ददर्श तं पर्वतसन्निकाशं रणे स्थितं भीमबलं नदन्तम् ।। ६.८६.३५ ।।
Ityevamuktastu tada mahatma vibhishanenarivibhishanena
Dadarsha tam parvatasannikasham rane sthitam bhimabalam nadantam
86.35
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षडशीतितमः सर्गः ।
। ८६ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande shadashititamah sargah