UtshovSarga 85
85.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः।
नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा ।। ६.८५.१ ।।
Tasya tadvachanam shrutva raghavah shokakarshitah
Nopadharayate vyaktam yaduktam tena rakshasa
85.2
ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरञ्जयः।
विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसन्निधौ ।। ६.८५.२ ।।
Tato dhairyamavashtabhya ramah parapuranjayah
Vibhishanamupasinamuvacha kapisannidhau
85.3
नैर्ऋताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण।
भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।। ६.८५.३ ।।
Nairritadhipate vakyam yaduktam te vibhishana
Bhuyastachchhrotumichchhami bruhi yatte vivakshitam
85.4
राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।
यत्तत्पुनरिदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः ।। ६.८५.४ ।।
Raghavasya vachah shrutva vakyam vakyavisharadah
Yattatpunaridam vakyam babhashe sa vibhishanah
85.5
यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्।
तत्तथा ऽनुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम् ।। ६.८५.५ ।।
Yathagyaptam mahabaho tvaya gulmaniveshanam
Tattatha nushthitam vira tvadvakyasamanantaram
85.6
तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः।
विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः ।। ६.८५.६ ।।
Tanyanikani sarvani vibhaktani samantatah
Vinyasta yuthapashchaiva yathanyayam vibhagashah
85.7
भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महायशः ।
। ६.८५.७ ।।
Bhuyastu mama vigyapyam tachchhrinushva mahayashah
85.8
त्वय्यकारणसन्तप्ते सन्तप्तहृदया वयम्।
त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या सन्तापमागतम् ।। ६.८५.८ ।।
Tvayyakaranasantapte santaptahridaya vayam
Tyaja rajannimam shokam mithya santapamagatam
85.9
तदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी।
उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम् ।। ६.८५.९ ।।
Tadiyam tyajyatam chinta shatruharshavivardhani
Udyamah kriyatam vira harshah samupasevyatam
85.10
प्राप्तव्या वदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः।
रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः ।। ६.८५.१० ।।
Praptavya vadi te sita hantavyashcha nishacharah
Raghunandana vakshyami shruyatam me hitam vachah
85.11
साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः।
निकुम्भिलायां सम्प्राप्य हन्तुं रावणिमाहवे ।। ६.८५.११ ।।
Sadhvayam yatu saumitrirbalena mahata vritah
Nikumbhilayam samprapya hantum ravanimahave
85.12
धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः।
शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिञ्जयः ।। ६.८५.१२ ।।
Dhanurmandalanirmuktairashivishavishopamaih
Sharairhantum maheshvaso ravanim samitinjayah
85.13
तेन वीर्येण तपसा वरदानात् स्वयम्भुवः।
अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरङ्गमाः ।। ६.८५.१३ ।।
Tena viryena tapasa varadanat svayambhuvah
Astram brahmashirah praptam kamagashcha turangamah
85.14
स एष सह सैन्येन प्राप्तः किल निकुम्भिलाम्।
यद्युत्तिष्ठेत् कृतं कर्म हतान् सर्वांश्च विद्धि नः ।। ६.८५.१४ ।।
Sa esha saha sainyena praptah kila nikumbhilam
Yadyuttishthet kritam karma hatan sarvanshcha viddhi nah
85.15
निकुम्भिलामसम्प्राप्तमहुताग्निं च यो रिपुः।
त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रोः स ते वधः।वरो दत्तो महाबाहो सर्वलोकेश्वरेण वै ।। ६.८५.१५ ।।
Nikumbhilamasampraptamahutagnim cha yo ripuh
Tvamatatayinam hanyadindrashatroh sa te vadhah, varo datto mahabaho sarvalokeshvarena vai
85.16
इत्येवं विहितो राजन् वधस्तस्यैष धीमतः।
वधायेन्द्रजितो राम सन्दिशस्व महाबल।हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम् ।। ६.८५.१६ ।।
Ityevam vihito rajan vadhastasyaisha dhimatah
Vadhayendrajito rama sandishasva mahabala, hate tasmin hatam viddhi ravanam sasuhrijjanam
85.17
विभीषणवचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ।
। ६.८५.१७ ।।
Vibhishanavachah shrutva raghavo vakyamabravit
85.18
जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम।
स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः।करोत्यसञ्ज्ञान् सङ्ग्रामे देवान् सवरुणानपि ।। ६.८५.१८ ।।
Janami tasya raudrasya mayam satyaparakrama
Sa hi brahmastravit pragyo mahamayo mahabalah, karotyasangyan sangrame devan savarunanapi
85.19
तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः।
न गतिर्ज्ञायते तस्य सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।। ६.८५.१९ ।।
Tasyantarikshe charato rathasthasya mahayashah
Na gatirgyayate tasya suryasyevabhrasamplave
85.20
राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वामायावीर्यं दुरात्मनः।
लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.८५.२० ।।
Raghavastu riporgyatvamayaviryam duratmanah
Lakshmanam kirtisampannamidam vachanamabravit
85.21
यद्वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः।
हनुमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण ।। ६.८५.२१ ।।
Yadvanarendrasya balam tena sarvena sanvritah
Hanumatpramukhaishchaiva yuthapaih saha lakshmana
85.22
जाम्बवेनर्क्षपतिना सहसैन्येन संवृतः।
जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम् ।। ६.८५.२२ ।।
Jambavenarkshapatina sahasainyena sanvritah
Jahi tam rakshasasutam mayabalavisharadam
85.23
अयं त्वां सचिवैः सार्द्धं महात्मा रजनीचरः।
अभिज्ञस्तस्य देशस्य पृष्ठतो ऽनुगमिष्यति ।। ६.८५.२३ ।।
Ayam tvam sachivaih sarddham mahatma rajanicharah
Abhigyastasya deshasya prishthato nugamishyati
85.24
राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः।
जाग्राह कार्मुकश्रेष्ठमत्यद्भुतपराक्रमः ।। ६.८५.२४ ।।
Raghavasya vachah shrutva lakshmanah savibhishanah
Jagraha karmukashreshthamatyadbhutaparakramah
85.25
सन्नद्धः कवची खड्गी सशरो हेमचापधृत्।
रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत् ।। ६.८५.२५ ।।
Sannaddhah kavachi khadgi sasharo hemachapadhrit
Ramapadavupasprishya hrishtah saumitrirabravit
85.26
अद्य मत्कार्मुकोन्मुक्ताः शरा निर्भिद्य रावणिम्।
लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव ।। ६.८५.२६ ।।
Adya matkarmukonmuktah shara nirbhidya ravanim
Lankamabhipatishyanti hansah pushkarinimiva
85.27
अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः।
विधमिष्यन्ति भित्त्वा तं महाचापगुणच्युताः ।। ६.८५.२७ ।।
Adyaiva tasya raudrasya shariram mamakah sharah
Vidhamishyanti bhittva tam mahachapagunachyutah
85.28
स एवमुक्त्वा द्युतिमान् वचनं भ्रातुरग्रतः।
स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ।। ६.८५.२८ ।।
Sa evamuktva dyutiman vachanam bhraturagratah
Sa ravanivadhakankshi lakshmanastvarito yayau
85.29
सो ऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम् ।। ६.८५.२९ ।।
So bhivadya guroh padau kritva chapi pradakshinam
Nikumbhilamabhiyayau chaityam ravanipalitam
85.30
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ।। ६.८५.३० ।।
Vibhishanena sahito rajaputrah pratapavan
Kritasvastyayano bhratra lakshmanastvarito yayau
85.31
वानराणां सहस्रैस्तु हनुमान् बहुभिर्वृतः।
विभीषणश्च सामात्यस्तदा लक्ष्मणमन्वगात् ।। ६.८५.३१ ।।
Vanaranam sahasraistu hanuman bahubhirvritah
Vibhishanashcha samatyastada lakshmanamanvagat
85.32
महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः।
ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम् ।। ६.८५.३२ ।।
Mahata harisainyena savegamabhisanvritah
Riksharajabalam chaiva dadarsha pathi vishthitam
85.33
स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद् व्यूहमास्थितम् ।। ६.८५.३३ ।।
Sa gatva duramadhvanam saumitrirmitranandanah
Rakshasendrabalam duradapashyad vyuhamasthitam
85.34
स तं प्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिन्दमः।
तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः ।। ६.८५.३४ ।।
Sa tam prapya dhanushpanirmayayogamarindamah
Tasthau brahmavidhanena vijetum raghunandanah
85.35
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्।
अङ्गदेन च वीरेण तथा ऽनिलसुतेन च ।। ६.८५.३५ ।।
Vibhishanena sahito rajaputrah pratapavan
Angadena cha virena tatha nilasutena cha
85.36
विविधममलशस्त्रभास्वरं तद् ध्वजगहनं विपुलं महारथैश्च।
प्रतिभयतममप्रमेयवेगं तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश ।। ६.८५.३६ ।।
Vividhamamalashastrabhasvaram tad dhvajagahanam vipulam maharathaishcha
Pratibhayatamamaprameyavegam timiramiva dvishatam balam vivesha
85.37
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः ।
। ८५ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande panchashititamah sargah