UtshovSarga 81
81.1
विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
सन्निवृत्याहवात्तस्मात् संविवेश पुरं ततः ।। ६.८१.१ ।।
Vigyaya tu manastasya raghavasya mahatmanah
Sannivrityahavattasmat sanvivesha puram tatah
81.2
सो ऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम्।
क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगाम महाद्युतिः ।। ६.८१.२ ।।
So nusmritya vadham tesham rakshasanam tarasvinam
Krodhatamrekshanah shuro nirjagama mahadyutih
81.3
स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर्वृतः।
इन्द्रजित्तु महावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः ।। ६.८१.३ ।।
Sa pashchimena dvarena niryayau rakshasairvritah
Indrajittu mahaviryah paulastyo devakantakah
81.4
इन्द्रजित्तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
रणायाभ्युद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत्तदा ।। ६.८१.४ ।।
Indrajittu tato drishtva bhratarau ramalakshmanau
Ranayabhyudyatau virau mayam pradushkarottada
81.5
इन्द्रजित्तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं ततः।
बलेन महता ऽ ऽवृत्य तस्या वधमरोचयत् ।। ६.८१.५ ।।
Indrajittu rathe sthapya sitam mayamayim tatah
Balena mahata vritya tasya vadhamarochayat
81.6
मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः।
हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ ।। ६.८१.६ ।।
Mohanartham tu sarvesham buddhim kritva sudurmatih
Hantum sitam vyavasito vanarabhimukho yayau
81.7
तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं नगर्याः काननौकसः।
उत्पेतुरभिसङ्क्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः ।। ६.८१.७ ।।
Tam drishtva tvabhiniryantam nagaryah kananaukasah
Utpeturabhisankruddhah shilahasta yuyutsavah
81.8
हनुमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः।
प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम् ।। ६.८१.८ ।।
Hanuman puratastesham jagama kapikunjarah
Pragrihya sumahachchhringam parvatasya durasadam
81.9
स ददर्श हतानन्दां सीतामिन्द्रजितो रथे।
एकवेणीधरां दीनामुपवासकृशाननाम् ।। ६.८१.९ ।।
Sa dadarsha hatanandam sitamindrajito rathe
Ekavenidharam dinamupavasakrishananam
81.10
परिक्लिष्टैकवसनाममृजां राघवप्रियाम्।
रजोमलाभ्यामालिप्तैः सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ।। ६.८१.१० ।।
Pariklishtaikavasanamamrijam raghavapriyam
Rajomalabhyamaliptaih sarvagatrairvarastriyam
81.11
तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीत्यध्यवस्य तु।
बभूवाचिरदृष्टा हि तेन सा जनकात्मजा ।। ६.८१.११ ।।
Tam nirikshya muhurtam tu maithilityadhyavasya tu
Babhuvachiradrishta hi tena sa janakatmaja
81.12
तां दीनां मलदिग्धाङ्गीं रथस्थां दृश्य मैथिलीम्।
बाष्पपर्याकुलमुखो हनुमान् व्यथितो ऽभवत् ।। ६.८१.१२ ।।
Tam dinam maladigdhangim rathastham drishya maithilim
Bashpaparyakulamukho hanuman vyathito bhavat
81.13
अब्रवीत्तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम्।
सीतां रथस्थितां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रसुताश्रिताम्।किं समर्थितमस्येति चिन्तयन् स महाकपिः ।। ६.८१.१३ ।।
Abravittam tu shokartam niranandam tapasvinim
Sitam rathasthitam drishtva rakshasendrasutashritam, kim samarthitamasyeti chintayan sa mahakapih
81.14
सह तैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावत रावणिम् ।
। ६.८१.१४ ।।
Saha tairvanarashreshthairabhyadhavata ravanim
81.15
तद्वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।
कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत् ।। ६.८१.१५ ।।
Tadvanarabalam drishtva ravanih krodhamurchchhitah
Kritva vikosham nistrinsham murdhni sitam paramrishat
81.16
तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास रावणिः।
क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे ।। ६.८१.१६ ।।
Tam striyam pashyatam tesham tadayamasa ravanih
Kroshantim rama rameti mayaya yojitam rathe
81.17
गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनुमान् दैन्यमागतः।
शोकजं वारि नैत्राभ्यामसृजन्मारुतात्मजः ।। ६.८१.१७ ।।
Grihitamurdhajam drishtva hanuman dainyamagatah
Shokajam vari naitrabhyamasrijanmarutatmajah
81.18
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं रामस्य महिषीं प्रियाम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद्रक्षोधिपात्मजम् ।। ६.८१.१८ ।।
Tam drishtva charusarvangim ramasya mahishim priyam
Abravit parusham vakyam krodhadrakshodhipatmajam
81.19
दुरात्मन्नात्मनाशाय केशपक्षे परामृशः।
ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिमाश्रितः ।। ६.८१.१९ ।।
Duratmannatmanashaya keshapakshe paramrishah
Brahmarshinam kule jato rakshasim yonimashritah
81.20
धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिरीदृशी ।
। ६.८१.२० ।।
Dhik tvam papasamacharam yasya te matiridrishi
81.21
नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम।
अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण ।। ६.८१.२१ ।।
Nrishansanarya durvritta kshudra papaparakrama
Anaryasyedrisham karma ghrina te nasti nirghrina
81.22
च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली।
किं तवैषा ऽपराद्धा हि यदेनां हन्तुमिच्छसि ।। ६.८१.२२ ।।
Chyuta grihachcha rajyachcha ramahastachcha maithili
Kim tavaisha paraddha hi yadenam hantumichchhasi
81.23
सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथञ्चन।
वधार्ह कर्मणा ऽनेन मम हस्तगतो ह्यसि ।। ६.८१.२३ ।।
Sitam cha hatva na chiram jivishyasi kathanchana
Vadharha karmana nena mama hastagato hyasi
81.24
ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्येषु कुत्सिताः।
इह जिवितमुत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रतिपत्स्यसे ।। ६.८१.२४ ।।
Ye cha strighatinam loka lokavadhyeshu kutsitah
Iha jivitamutsrijya pretya tan pratipatsyase
81.25
इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः।
अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ।। ६.८१.२५ ।।
Iti bruvano hanuman sayudhairharibhirvritah
Abhyadhavata sankruddho rakshasendrasutam prati
81.26
आपतन्तं महावीर्यं तदनीकं वनौकसाम्।
रक्षसां भीमवेगानामनीकं तु न्यवारयत् ।। ६.८१.२६ ।।
Apatantam mahaviryam tadanikam vanaukasam
Rakshasam bhimaveganamanikam tu nyavarayat
81.27
स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम्।
हरिश्रेष्ठं हनूमन्तमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ।। ६.८१.२७ ।।
Sa tam banasahasrena vikshobhya harivahinim
Harishreshtham hanumantamindrajit pratyuvacha ha
81.28
सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तमिहागताः।
तां हनिष्यामि वैदेहीमद्यैव तव पश्यतः ।। ६.८१.२८ ।।
Sugrivastvam cha ramashcha yannimittamihagatah
Tam hanishyami vaidehimadyaiva tava pashyatah
81.29
इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर।
सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम् ।। ६.८१.२९ ।।
Imam hatva tato ramam lakshmanam tvam cha vanara
Sugrivam cha vadhishyami tam chanaryam vibhishanam
81.30
न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद्ब्रवीषि प्लवङ्गम।
पीडाकरममित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यमेव तत् ।। ६.८१.३० ।।
Na hantavyah striyashcheti yadbravishi plavangama
Pidakaramamitranam yat syat kartavyameva tat
81.31
तमेवमुक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं तदा।
शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम् ।। ६.८१.३१ ।।
Tamevamuktva rudatim sitam mayamayim tada
Shitadharena khadgena nijaghanendrajit svayam
81.32
यज्ञोपवीतमार्गेण भिन्ना तेन तपस्विनी।
सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना।तामिन्द्रजित्स्वयं हत्वा हनुमन्तमुवाच ह ।। ६.८१.३२ ।।
Yagyopavitamargena bhinna tena tapasvini
Sa prithivyam prithushroni papata priyadarshana, tamindrajitsvayam hatva hanumantamuvacha ha
81.33
मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम्।
एषा विशस्ता वैदेही विफलो वः परिश्रमः ।। ६.८१.३३ ।।
Maya ramasya pashyemam kopena cha nishuditam
Esha vishasta vaidehi viphalo vah parishramah
81.34
ततः खड्गेन महता हत्वा तामिन्द्रिजित् स्वयम्।
हृष्टः स रथमास्थाय विननाद महास्वनम् ।। ६.८१.३४ ।।
Tatah khadgena mahata hatva tamindrijit svayam
Hrishtah sa rathamasthaya vinanada mahasvanam
81.35
वानराः शुश्रुवुः शब्दमदूरे प्रत्यवस्थिताः।
व्यादितास्यस्य नदतस्तहुर्गं संश्रितस्य च ।। ६.८१.३५ ।।
Vanarah shushruvuh shabdamadure pratyavasthitah
Vyaditasyasya nadatastahurgam sanshritasya cha
81.36
तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः।
तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा विषण्णरूपाः सहसा प्रदुद्रुवुः ।। ६.८१.३६ ।।
Tatha tu sitam vinihatya durmatih prahrishtachetah sa babhuva ravanih
Tam hrishtarupam samudikshya vanara vishannarupah sahasa pradudruvuh
81.37
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकाशीतितमः सर्गः ।
। ८१ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ekashititamah sargah