UtshovSarga 80
80.1
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिञ्जयः।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो दन्तान् कटकटापयन् ।। ६.८०.१ ।।
Makaraksham hatam shrutva ravanah samitinjayah
Krodhena mahata vishto dantan katakatapayan
80.2
कुपितश्च तदा तत्र किं कार्यमिति चिन्तयन्।
आदिदेशाथ सङ्क्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम् ।। ६.८०.२ ।।
Kupitashcha tada tatra kim karyamiti chintayan
Adideshatha sankruddho ranayendrajitam sutam
80.3
जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः ।। ६.८०.३ ।।
Jahi vira mahaviryau bhratarau ramalakshmanau
Adrishyo drishyamano va sarvatha tvam baladhikah
80.4
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे।
किं पुनर्मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे ।। ६.८०.४ ।।
Tvamapratimakarmanamindram jayasi sanyuge
Kim punarmanushau drishtva na vadhishyasi sanyuge
80.5
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः।
यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहवेन्द्रजित् ।। ६.८०.५ ।।
Tathokto rakshasendrena pratigrihya piturvachah
Yagyabhumau sa vidhivat pavakam juhavendrajit
80.6
जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः।
आजग्मुस्तत्र सम्भ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः ।। ६.८०.६ ।।
Juhvatashchapi tatragnim raktoshnishadharah striyah
Ajagmustatra sambhranta rakshasyo yatra ravanih
80.7
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधो ऽथ विभीतकाः।
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा ।। ६.८०.७ ।।
Shastrani sharapatrani samidho tha vibhitakah
Lohitani cha vasansi sruvam karshnayasam tatha
80.8
सर्वतो ऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः।
छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवितः ।। ६.८०.८ ।।
Sarvato gnim samastirya sharapatraih satomaraih
Chhagasya krishnavarnasya galam jagraha jivitah
80.9
सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः।
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च ।। ६.८०.९ ।।
Sakrideva samiddhasya vidhumasya maharchishah
Babhuvustani lingani vijayam darshayanti cha
80.10
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसन्निभः।
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः ।। ६.८०.१० ।।
Pradakshinavartashikhastaptahatakasannibhah
Havistat pratijagraha pavakah svayamutthitah
80.11
हुत्वा ऽग्निं तर्पयित्वा च देवदानवराक्षसान्।
आरुरोह रथश्रेष्ठमन्तर्धानगतं शुभम् ।। ६.८०.११ ।।
Hutva gnim tarpayitva cha devadanavarakshasan
Aruroha rathashreshthamantardhanagatam shubham
80.12
स वाजिभिश्चतुर्भिश्च बाणैश्च निशितैर्युतः।
आरोपितमहाचापः शुशुभे स्यन्दनोत्तमः ।। ६.८०.१२ ।।
Sa vajibhishchaturbhishcha banaishcha nishitairyutah
Aropitamahachapah shushubhe syandanottamah
80.13
जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः।
मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथः समलङ्कृतः ।। ६.८०.१३ ।।
Jajvalyamano vapusha tapaniyaparichchhadah
Mrigaishchandrardhachandraishcha sa rathah samalankritah
80.14
जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसन्निभः।
बभूवेन्द्रजितः केतुर्वैडूर्यसमलङ्कृतः ।। ६.८०.१४ ।।
Jambunadamahakamburdiptapavakasannibhah
Babhuvendrajitah keturvaiduryasamalankritah
80.15
तेन चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः।
स बभूव दुराधर्षो रावणिः सुमहाबलः ।। ६.८०.१५ ।।
Tena chadityakalpena brahmastrena cha palitah
Sa babhuva duradharsho ravanih sumahabalah
80.16
सो ऽभिनिर्याय नगरादिन्द्रजित् समितिञ्जयः।
हुत्वा ऽग्निं राक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतो ऽब्रवीत् ।। ६.८०.१६ ।।
So bhiniryaya nagaradindrajit samitinjayah
Hutva gnim rakshasairmantrairantardhanagato bravit
80.17
अद्य हत्वा रणे यौ तौ मिथ्या प्रव्राजितौ वने।
जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय रणार्जितम् ।। ६.८०.१७ ।।
Adya hatva rane yau tau mithya pravrajitau vane
Jayam pitre pradasyami ravanaya ranarjitam
80.18
अद्य निर्वानरामुर्वीं हत्वा रामं सलक्ष्मणम्।
करिष्ये परमप्रीतिमित्युक्त्वा ऽन्तरधीयत ।। ६.८०.१८ ।।
Adya nirvanaramurvim hatva ramam salakshmanam
Karishye paramapritimityuktva ntaradhiyata
80.19
आपपाताथ सङ्क्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः।
तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपू रणे ।। ६.८०.१९ ।।
Apapatatha sankruddho dashagrivena choditah
Tikshnakarmukanarachaistikshnastvindraripu rane
80.20
स ददर्श महावीर्यो नागौ त्रिशिरसाविव।
सृजन्ताविषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ ।। ६.८०.२० ।।
Sa dadarsha mahaviryo nagau trishirasaviva
Srijantavishujalani virau vanaramadhyagau
80.21
इमौ ताविति सञ्चिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम्।
सन्ततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।। ६.८०.२१ ।।
Imau taviti sanchintya sajyam kritva cha karmukam
Santataneshudharabhih parjanya iva vrishtiman
80.22
स तु वैहायसं प्राप्य सरथो रामलक्ष्मणौ।
अचक्षुर्विषये तिष्ठन् विव्याध निशितैः सऱैः ।। ६.८०.२२ ।।
Sa tu vaihayasam prapya saratho ramalakshmanau
Achakshurvishaye tishthan vivyadha nishitaih saraih
80.23
तौ तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ।
धनुषी सशरे कृत्वा दिव्यमस्त्रं प्रचक्रतुः ।। ६.८०.२३ ।।
Tau tasya sharavegena paritau ramalakshmanau
Dhanushi sashare kritva divyamastram prachakratuh
80.24
प्रच्छादयन्तौ गगनं शरजालैर्महाबलौ।
तमस्त्रैः सूर्यसङ्काशैर्नैव पस्पृशतुः शरैः ।। ६.८०.२४ ।।
Prachchhadayantau gaganam sharajalairmahabalau
Tamastraih suryasankashairnaiva pasprishatuh sharaih
80.25
स हि धूमान्धकारं च चक्रे प्रच्छादयन्नभः।
दिशश्चान्तर्दधे श्रीमान्नीहारतमसावृताः ।। ६.८०.२५ ।।
Sa hi dhumandhakaram cha chakre prachchhadayannabhah
Dishashchantardadhe shrimanniharatamasavritah
80.26
नैव ज्यातलनिर्घोषो न च नेमिखुरस्वनः।
शश्रुवे चरतस्तस्य न च रूपं प्रकाशते ।। ६.८०.२६ ।।
Naiva jyatalanirghosho na cha nemikhurasvanah
Shashruve charatastasya na cha rupam prakashate
80.27
घनान्धकारे तिमिरे शरवर्षमिवाद्भुतम्।
स ववर्ष महाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः ।। ६.८०.२७ ।।
Ghanandhakare timire sharavarshamivadbhutam
Sa vavarsha mahabahurnarachasharavrishtibhih
80.28
स रामं सूर्यसङ्काशैः शरैर्दत्तवरो भृशम्।
विव्याध समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु रावणिः ।। ६.८०.२८ ।।
Sa ramam suryasankashaih sharairdattavaro bhrisham
Vivyadha samare kruddhah sarvagatreshu ravanih
80.29
तौ हन्यमानौ नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतौ।
हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौ तिग्मान् मुमुचतुः शरान् ।। ६.८०.२९ ।।
Tau hanyamanau narachairdharabhiriva parvatau
Hemapunkhannaravyaghrau tigman mumuchatuh sharan
80.30
अन्तरिक्षे समासाद्य रावणिं कङ्कपत्रिणः।
निकृत्य पतगा भूमौ पेतुस्ते शोणितोक्षिताः ।। ६.८०.३० ।।
Antarikshe samasadya ravanim kankapatrinah
Nikritya pataga bhumau petuste shonitokshitah
80.31
अतिमात्रं शरौघेण पीड्यमानौ नरोत्तमौ।
तानिषून् पततो भल्लेरनेकैर्निचकृन्ततुः ।। ६.८०.३१ ।।
Atimatram sharaughena pidyamanau narottamau
Tanishun patato bhalleranekairnichakrintatuh
80.32
यतो हि ददृशाते तौ शरान्निपततः शितान्।
ततस्तु तौ दाशरथी ससृजाते ऽस्त्रमुत्तमम् ।। ६.८०.३२ ।।
Yato hi dadrishate tau sharannipatatah shitan
Tatastu tau dasharathi sasrijate stramuttamam
80.33
रावणिस्तु दिशः सर्वा रथेनातिरथः पतन्।
विव्याध तौ दाशरथी लध्वस्त्रो निशितैः शरैः ।। ६.८०.३३ ।।
Ravanistu dishah sarva rathenatirathah patan
Vivyadha tau dasharathi ladhvastro nishitaih sharaih
80.34
तेनातिविद्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहितैः।
बभूवतुर्दाशरथी पुष्पिताविव किंशुकौ ।। ६.८०.३४ ।।
Tenatividdhau tau virau rukmapunkhaih susanhitaih
Babhuvaturdasharathi pushpitaviva kinshukau
80.35
नास्य वेद गतिं कश्चिन्न च रूपं धनुः शरान्।
न चान्यद्विदितं किञ्चित् सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।। ६.८०.३५ ।।
Nasya veda gatim kashchinna cha rupam dhanuh sharan
Na chanyadviditam kinchit suryasyevabhrasamplave
80.36
तेन विद्धाश्च हरयो निहताश्च गतासवः।
बभूवुः शतशस्तत्र पतिता धरणीतले ।। ६.८०.३६ ।।
Tena viddhashcha harayo nihatashcha gatasavah
Babhuvuh shatashastatra patita dharanitale
80.37
लक्ष्मणस्तु सुसङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत्।
ब्राह्ममस्त्रं प्रयोक्ष्यामि वधार्थं सर्वरक्षसाम् ।। ६.८०.३७ ।।
Lakshmanastu susankruddho bhrataram vakyamabravit
Brahmamastram prayokshyami vadhartham sarvarakshasam
80.38
तमुवाच ततो रामो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
। ६.८०.३८ ।।
Tamuvacha tato ramo lakshmanam shubhalakshanam
80.39
नैकस्य हेतो रक्षांसि पृथिव्यां हन्तु मर्हसि।
अयुध्यमानं प्रच्छन्नं प्राञ्जलिं शरणागतम्।पलायन्तं प्रमत्तं वा न त्वं हन्तुमिहार्हसि ।। ६.८०.३९ ।।
Naikasya heto rakshansi prithivyam hantu marhasi
Ayudhyamanam prachchhannam pranjalim sharanagatam, palayantam pramattam va na tvam hantumiharhasi
80.40
अस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यावो महाबल।
आदेक्ष्यावो महावेगानस्त्रानाशीविषोपमान् ।। ६.८०.४० ।।
Asyaiva tu vadhe yatnam karishyavo mahabala
Adekshyavo mahaveganastranashivishopaman
80.41
तमेनं मायिनं क्षुद्रमन्तर्हितरथं बलात्।
राक्षसं निहनिष्यन्ति दृष्ट्वा वानरयूथपाः ।। ६.८०.४१ ।।
Tamenam mayinam kshudramantarhitaratham balat
Rakshasam nihanishyanti drishtva vanarayuthapah
80.42
यद्येष भूमिं विशते दिवं वा रसातलं वापि नभस्स्थलं वा।
एवं निगूढो ऽपि ममास्त्रदग्धः पतिष्यते भूमितले गतासुः ।। ६.८०.४२ ।।
Yadyesha bhumim vishate divam va rasatalam vapi nabhassthalam va
Evam nigudho pi mamastradagdhah patishyate bhumitale gatasuh
80.43
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा रघुप्रवीरः प्लवगर्षभैर्वृतः।
वधाय रौद्रस्य नृशंसकर्मणस्तदा महात्मा त्वरितं निरीक्षते ।। ६.८०.४३ ।।
Ityevamuktva vachanam mahatma raghupravirah plavagarshabhairvritah
Vadhaya raudrasya nrishansakarmanastada mahatma tvaritam nirikshate
80.44
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अशीतितमः सर्गः ।
। ८० ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ashititamah sargah