UtshovSarga 79
79.1
निर्गतं मकाराक्षं ते दृष्ट्वा वानरयूथपाः।
आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः ।। ६.७९.१ ।।
Nirgatam makaraksham te drishtva vanarayuthapah
Aplutya sahasa sarve yoddhukama vyavasthitah
79.2
ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद्युद्धं रोमहर्षणम्।
निशाचरैः प्लवङ्गानां देवानां दानवैरिव ।। ६.७९.२ ।।
Tatah pravrittam sumahat tadyuddham romaharshanam
Nishacharaih plavanganam devanam danavairiva
79.3
वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः।
अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः ।। ६.७९.३ ।।
Vrikshashulanipataishcha shilaparighapatanaih
Anyonyam mardayanti sma tada kapinishacharah
79.4
शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः।
पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च निर्घातैश्च समन्ततः ।। ६.७९.४ ।।
Shaktikhadgagadakuntaistomaraishcha nishacharah
Pattishairbhindipalaishcha nirghataishcha samantatah
79.5
पाशमुद्गरदण्डैश्च निखातैश्चापरे तदा।
कदनं कपिवीराणां चक्रुस्ते रजनीचराः ।। ६.७९.५ ।।
Pashamudgaradandaishcha nikhataishchapare tada
Kadanam kapiviranam chakruste rajanicharah
79.6
बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः।
सम्भ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः ।। ६.७९.६ ।।
Banaughairarditashchapi kharaputrena vanarah
Sambhrantamanasah sarve dudruvurbhayapiditah
79.7
तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वलीमुखान्।
नेदुस्ते सिंहवद्धृष्टा राक्षसा जितकाशिनः ।। ६.७९.७ ।।
Tan drishtva rakshasah sarve dravamanan valimukhan
Neduste sinhavaddhrishta rakshasa jitakashinah
79.8
विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः।
रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान् ।। ६.७९.८ ।।
Vidravatsu tada teshu vanareshu samantatah
Ramastan varayamasa sharavarshena rakshasan
79.9
वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः।
क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत् ।। ६.७९.९ ।।
Varitan rakshasan drishtva makaraksho nishacharah
Krodhanalasamavishto vachanam chedamabravit
79.10
तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते।
त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ।। ६.७९.१० ।।
Tishtha rama maya sardham dvandvayuddham dadami te
Tyajayishyami te pranan dhanurmuktaih shitaih sharaih
79.11
यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम।
मदग्रतः स्वकर्मस्थं दृष्ट्वा रोषो ऽभिवर्धते ।। ६.७९.११ ।।
Yattada dandakaranye pitaram hatavan mama
Madagratah svakarmastham drishtva rosho bhivardhate
79.12
दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन् मम राघव।
यन्मया ऽसि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने ।। ६.७९.१२ ।।
Dahyante bhrishamangani duratman mama raghava
Yanmaya si na drishtastvam tasmin kale mahavane
79.13
दिष्ट्या ऽसि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह।
काङ्क्षितो ऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः ।। ६.७९.१३ ।।
Dishtya si darshanam rama mama tvam praptavaniha
Kankshito si kshudhartasya sinhasyevetaro mrigah
79.14
अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराङ्विषयं गतः।
ये त्वया निहता वीराः सह तैश्च समेष्यसि ।। ६.७९.१४ ।।
Adya madbanavegena pretaranvishayam gatah
Ye tvaya nihata virah saha taishcha sameshyasi
79.15
बहुना ऽत्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम।
पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे ।। ६.७९.१५ ।।
Bahuna tra kimuktena shrinu rama vacho mama
Pashyantu sakala lokastvam mam chaiva ranajire
79.16
अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे।
अभ्यस्तं येन वा राम तेनैव युधि वर्तताम् ।। ६.७९.१६ ।।
Astrairva gadaya vapi bahubhyam va mahahave
Abhyastam yena va rama tenaiva yudhi vartatam
79.17
मकराक्षवचः क्षुत्वा रामो दशरथात्मजः।
अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ।। ६.७९.१७ ।।
Makarakshavachah kshutva ramo dasharathatmajah
Abravit prahasan vakyamuttarottaravadinam
79.18
कत्थसे किं वृथा रक्षो बहून्यसदृशानि तु।
न रणे शक्यते जेतुं विना युद्धेन वाग्बलात् ।। ६.७९.१८ ।।
Katthase kim vritha raksho bahunyasadrishani tu
Na rane shakyate jetum vina yuddhena vagbalat
79.19
चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः।
त्रिशिरा दूषणश्चैव दण्डके निहता मया ।। ६.७९.१९ ।।
Chaturdashasahasrani rakshasam tvatpita cha yah
Trishira dushanashchaiva dandake nihata maya
79.20
स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः।
भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ।। ६.७९.२० ।।
Svashitastava mansena gridhragomayuvayasah
Bhavishyantyadya vai papa tikshnatundanakhankurah
79.21
राघवेणैवमुक्तस्तु खरपुत्रो निशाचरः।
बाणौघानमुचत्तस्मै राघवाय रणाजिरे ।। ६.७९.२१ ।।
Raghavenaivamuktastu kharaputro nishacharah
Banaughanamuchattasmai raghavaya ranajire
79.22
तान् शरान् शरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा।
निपेतुर्भुवि ते च्छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः ।। ६.७९.२२ ।।
Tan sharan sharavarshena ramashchichchheda naikadha
Nipeturbhuvi te chchhinna rukmapunkhah sahasrashah
79.23
तद्युद्धमभवत्तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा।
रक्षसः खरपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च ।। ६.७९.२३ ।।
Tadyuddhamabhavattatra sametyanyonyamojasa
Rakshasah kharaputrasya sunordasharathasya cha
79.24
जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा।
धनुर्मुक्तः स्वनोत्कृष्टः श्रूयते च रणाजिरे ।। ६.७९.२४ ।।
Jimutayorivakashe shabdo jyatalayostada
Dhanurmuktah svanotkrishtah shruyate cha ranajire
79.25
देवदानवगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः।
अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ।। ६.७९.२५ ।।
Devadanavagandharvah kinnarashcha mahoragah
Antarikshagatah sarve drashtukamastadadbhutam
79.26
विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते परम्।
कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे ।। ६.७९.२६ ।।
Viddhamanyonyagatreshu dvigunam vardhate param
Kritapratikritanyonyam kurutam tau ranajire
79.27
राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे।
रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः ।। ६.७९.२७ ।।
Ramamuktanstu banaughan rakshasastvachchhinadrane
Rakshomuktanstu ramo vai naikadha prachchhinachchharaih
79.28
बाणौघैर्वितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा।
सञ्छन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते ।। ६.७९.२८ ।।
Banaughairvitatah sarva dishashcha pradishastatha
Sanchhanna vasudha chaiva samantanna prakashate
79.29
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः।
अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः ।। ६.७९.२९ ।।
Tatah kruddho mahabahurdhanushchichchheda rakshasah
Ashtabhiratha narachaih sutam vivyadha raghavah
79.30
भित्त्वा शरै रथं रामो रथाश्वान् समपातयत्।
विरथो वसुधां तिष्ठन् मकराक्षो निशाचरः ।। ६.७९.३० ।।
Bhittva sharai ratham ramo rathashvan samapatayat
Viratho vasudham tishthan makaraksho nishacharah
79.31
तत्तिष्ठद्वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना।
त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम् ।। ६.७९.३१ ।।
Tattishthadvasudham rakshah shulam jagraha panina
Trasanam sarvabhutanam yugantagnisamaprabham
79.32
विभ्राम्य तु महच्छूलं प्रज्वलत्तन्निशाचरः।
स क्रोधात् प्राहिणोत्तस्मै राघवाय महाहवे ।। ६.७९.३२ ।।
Vibhramya tu mahachchhulam prajvalattannishacharah
Sa krodhat prahinottasmai raghavaya mahahave
79.33
तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्।
बाणैस्तु त्रिभिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः ।। ६.७९.३३ ।।
Tamapatantam jvalitam kharaputrakarachchyutam
Banaistu tribhirakashe shulam chichchheda raghavah
79.34
स च्छिन्नो नैकाधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः।
व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि ।। ६.७९.३४ ।।
Sa chchhinno naikadha shulo divyahatakamanditah
Vyashiryata maholkeva ramabanardito bhuvi
79.35
तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगता ।। ६.७९.३५ ।।
Tachchhulam nihatam drishtva ramenaklishtakarmana
Sadhu sadhviti bhutani vyaharanti nabhogata
79.36
तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकाराक्षो निशाचरः।
मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।। ६.७९.३६ ।।
Tam drishtva nihatam shulam makaraksho nishacharah
Mushtimudyamya kakutstham tishtha tishtheti chabravit
79.37
स तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः।
पावकास्त्रं ततो रामः सन्दधे तु शरासने ।। ६.७९.३७ ।।
Sa tam drishtva patantam vai prahasya raghunandanah
Pavakastram tato ramah sandadhe tu sharasane
79.38
तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे।
सञ्छिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च ।। ६.७९.३८ ।।
Tenastrena hatam rakshah kakutsthena tada rane
Sanchhinnahridayam tatra papata cha mamara cha
79.39
दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्।
लङ्कामेवाभ्यधावन्त रामबाणार्दितास्तदा ।। ६.७९.३९ ।।
Drishtva te rakshasah sarve makarakshasya patanam
Lankamevabhyadhavanta ramabanarditastada
79.40
दशरथनृपपुत्रबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्।
ददृशुरथ सुरा भृशं प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम् ।। ६.७९.४० ।।
Dasharathanripaputrabanavegai rajanicharam nihatam kharatmajam tam
Dadrishuratha sura bhrisham prahrishta girimiva vajrahatam yatha vikirnam
79.41
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः ।
। ७९ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ekonashititamah sargah