UtshovSarga 69
69.1
एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः।
श्रुत्वा शोकाभितप्तस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत् ।। ६.६९.१ ।।
Evam vilapamanasya ravanasya duratmanah
Shrutva shokabhitaptasya trishira vakyamabravit
69.2
एवमेव महावीर्यो हतो नस्तातमध्यमः।
न तु सत्पुरुषा राजन् विलपन्ति यथा भवान् ।। ६.६९.२ ।।
Evameva mahaviryo hato nastatamadhyamah
Na tu satpurusha rajan vilapanti yatha bhavan
69.3
नूनं त्रिभुवनस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो।
स कस्मात् प्राकृत इव शोचस्यात्मानमीदृशम् ।। ६.६९.३ ।।
Nunam tribhuvanasyapi paryaptastvamasi prabho
Sa kasmat prakrita iva shochasyatmanamidrisham
69.4
ब्रह्मदत्ता ऽस्ति ते शक्तिः कवचः सायको धनुः।
सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघस्वनो महान् ।। ६.६९.४ ।।
Brahmadatta sti te shaktih kavachah sayako dhanuh
Sahasrakharasanyukto ratho meghasvano mahan
69.5
त्वया ऽसकृद्विशस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः।
स सर्वायुधसम्पन्नो राघवं शास्तुमर्हसि ।। ६.६९.५ ।।
Tvaya sakridvishastrena vishasta devadanavah
Sa sarvayudhasampanno raghavam shastumarhasi
69.6
कामं तिष्ठ महाराज निर्गमिष्याम्यहं रणम्।
उद्धरिष्यामि ते शत्रून् गरुडः पन्नगानिव ।। ६.६९.६ ।।
Kamam tishtha maharaja nirgamishyamyaham ranam
Uddharishyami te shatrun garudah pannaganiva
69.7
शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा।
तथा ऽद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः ।। ६.६९.७ ।।
Shambaro devarajena narako vishnuna yatha
Tatha dya shayita ramo maya yudhi nipatitah
69.8
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः ।। ६.६९.८ ।।
Shrutva trishiraso vakyam ravano rakshasadhipah
Punarjatamivatmanam manyate kalachoditah
69.9
श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ।
अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः ।। ६.६९.९ ।।
Shrutva trishiraso vakyam devantakanarantakau
Atikayashcha tejasvi babhuvuryuddhaharshitah
69.10
ततो ऽहमहमित्येव गर्जन्तो नैर्ऋतर्षभाः।
रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः ।। ६.६९.१० ।।
Tato hamahamityeva garjanto nairritarshabhah
Ravanasya suta virah shakratulyaparakramah
69.11
अन्तरिक्षगताः सर्वे सर्वे मायाविशारदाः।
सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे च रणदुर्जयाः ।। ६.६९.११ ।।
Antarikshagatah sarve sarve mayavisharadah
Sarve tridashadarpaghnah sarve cha ranadurjayah
69.12
सर्वे सुबलसम्पन्नाः सर्वे विकीर्णकीर्तयः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः।देवैरपि सगन्धर्वैः सकिन्नरमहोरगैः ।। ६.६९.१२ ।।
Sarve subalasampannah sarve vikirnakirtayah
Sarve samaramasadya na shruyante parajitah, devairapi sagandharvaih sakinnaramahoragaih
69.13
सर्वे च विदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः।
सर्वे प्रवरविज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा ।। ६.६९.१३ ।।
Sarve cha vidusho virah sarve yuddhavisharadah
Sarve pravaravigyanah sarve labdhavarastatha
69.14
स तैस्तदा भास्करतुल्यवर्चसैः सुतैर्वृतः शत्रुबलप्रमर्दनैः।
रराज राजा मघवान् यथा ऽमरैर्वृतो महादानवदर्पनाशनैः ।। ६.६९.१४ ।।
Sa taistada bhaskaratulyavarchasaih sutairvritah shatrubalapramardanaih
Raraja raja maghavan yatha marairvrito mahadanavadarpanashanaih
69.15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः।
आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास संयुगे ।। ६.६९.१५ ।।
Sa putran samparishvajya bhushayitva cha bhushanaih
Ashirbhishcha prashastabhih preshayamasa sanyuge
69.16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ चापि रावणः।
रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे ।। ६.६९.१६ ।।
Yuddhonmattam cha mattam cha bhratarau chapi ravanah
Rakshanartham kumaranam preshayamasa sanyuge
69.17
ते ऽभिवाद्य महात्मानं रावणं रिपुरावणम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे ।। ६.६९.१७ ।।
Te bhivadya mahatmanam ravanam ripuravanam
Kritva pradakshinam chaiva mahakayah pratasthire
69.18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः।
निर्जग्मुर्नैर्ऋतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः ।। ६.६९.१८ ।।
Sarvaushadhibhirgandhaishcha samalabhya mahabalah
Nirjagmurnairritashreshthah shadete yuddhakankshinah
69.19
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ।
महोदरमहापार्श्वो निर्जग्मुः कालचोदिताः ।। ६.६९.१९ ।।
Trishirashchatikayashcha devantakanarantakau
Mahodaramahaparshvo nirjagmuh kalachoditah
69.20
ततः सुदर्शनं नाम नीलजीमूतसन्निभम्।
ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः ।। ६.६९.२० ।।
Tatah sudarshanam nama nilajimutasannibham
Airavatakule jatamaruroha mahodarah
69.21
सर्वायुधसमायुक्तं तूणीभिश्च स्वलङ्कृतम्।
रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि ।। ६.६९.२१ ।।
Sarvayudhasamayuktam tunibhishcha svalankritam
Raraja gajamasthaya savitevastamurdhani
69.22
हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्।
आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः ।। ६.६९.२२ ।।
Hayottamasamayuktam sarvayudhasamakulam
Aruroha rathashreshtham trishira ravanatmajah
69.23
त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः।
सविद्युदुल्कः शैलाग्रे सेन्द्रचाप इवाम्बुदः ।। ६.६९.२३ ।।
Trishira rathamasthaya viraraja dhanurdharah
Savidyudulkah shailagre sendrachapa ivambudah
69.24
त्रिभिः किरीटैः शुशुभे त्रिशिराः स रथोत्तमे।
हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ।। ६.६९.२४ ।।
Tribhih kiritaih shushubhe trishirah sa rathottame
Himavaniva shailendrastribhih kanchanaparvataih
69.25
अतिकायो ऽपि तेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा।
आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ।। ६.६९.२५ ।।
Atikayo pi tejasvi rakshasendrasutastada
Aruroha rathashreshtham shreshthah sarvadhanushmatam
69.26
सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं स्वनुकर्षं सुकूबरम्।
तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासिपरिघाकुलम् ।। ६.६९.२६ ।।
Suchakraksham susanyuktam svanukarsham sukubaram
Tunibanasanairdiptam prasasiparighakulam
69.27
स काञ्चनविचित्रेण मुकुटेन विराजता।
भूषणैश्च बभौ मेरुः किरणैरिव भासयन् ।। ६.६९.२७ ।।
Sa kanchanavichitrena mukutena virajata
Bhushanaishcha babhau meruh kiranairiva bhasayan
69.28
स रराज रथे तस्मिन् राजसूनुर्महाबलः।
वृतो नैर्ऋतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ।। ६.६९.२८ ।।
Sa raraja rathe tasmin rajasunurmahabalah
Vrito nairritashardulairvajrapanirivamaraih
69.29
हयमुच्चैश्श्रवप्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्।
मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः ।। ६.६९.२९ ।।
Hayamuchchaishshravaprakhyam shvetam kanakabhushanam
Manojavam mahakayamaruroha narantakah
69.30
गृहीत्वा प्रासमुल्काभं विरराज नरान्तकः।
शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शिखिगतो यथा ।। ६.६९.३० ।।
Grihitva prasamulkabham viraraja narantakah
Shaktimadaya tejasvi guhah shikhigato yatha
69.31
देवान्तकः समादाय परिघं वज्रभूषणम्।
परिगृह्य गिरीं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।। ६.६९.३१ ।।
Devantakah samadaya parigham vajrabhushanam
Parigrihya girim dorbhyam vapurvishnorvidambayan
69.32
महापार्श्वो महाकायो गदामादाय वीर्यवान्।
विरराज गदापाणिः कुबेर इव संयुगे ।। ६.६९.३२ ।।
Mahaparshvo mahakayo gadamadaya viryavan
Viraraja gadapanih kubera iva sanyuge
69.33
प्रतस्थिरे महात्मानो बलैरप्रतिमैर्वृताः।
सुरा इवामरावत्या बलैरप्रतिमैर्वृताः ।। ६.६९.३३ ।।
Pratasthire mahatmano balairapratimairvritah
Sura ivamaravatya balairapratimairvritah
69.34
तान् गजैश्च तुरङ्गैश्च रथैश्चाम्बुदनिस्वनैः।
अनुजग्मुर्महात्मानो राक्षसाः प्रवरायुधाः ।। ६.६९.३४ ।।
Tan gajaishcha turangaishcha rathaishchambudanisvanaih
Anujagmurmahatmano rakshasah pravarayudhah
69.35
ते विरेजुर्महात्मानः कुमाराः सूर्यवर्चसः।
किरीटिनः श्रिया जुष्टा ग्रहा दीप्ता इवाम्बरे ।। ६.६९.३५ ।।
Te virejurmahatmanah kumarah suryavarchasah
Kiritinah shriya jushta graha dipta ivambare
69.36
प्रगृहीता बभौ तेषां शस्त्राणामावलिः सिता।
शारदाभ्रप्रतीकाशा हंसावलिरिवाम्बरे ।। ६.६९.३६ ।।
Pragrihita babhau tesham shastranamavalih sita
Sharadabhrapratikasha hansavalirivambare
69.37
मरणं वापि निश्चित्य शत्रूणां वा पराजयम् ।
। ६.६९.३७ ।।
Maranam vapi nishchitya shatrunam va parajayam
69.38
इति कृत्वा मतिं वीरा निर्जग्मुः संयुगार्थिनः ।
। ६.६९.३८ ।।
Iti kritva matim vira nirjagmuh sanyugarthinah
69.39
जगर्जुश्च प्रणेदुश्च चिक्षिपुश्चापि सायकान्।
जगृहुश्चापि ते वीरा निर्यान्तो युद्धदुर्मदाः ।। ६.६९.३९ ।।
Jagarjushcha pranedushcha chikshipushchapi sayakan
Jagrihushchapi te vira niryanto yuddhadurmadah
69.40
क्ष्वेलितास्फोटनिनदैश्चचाल च वसुन्धरा।
रक्षसां सिंहनादैश्च पुस्फोटेव तदा ऽम्बरम् ।। ६.६९.४० ।।
Kshvelitasphotaninadaishchachala cha vasundhara
Rakshasam sinhanadaishcha pusphoteva tada mbaram
69.41
ते ऽभिनिष्क्रम्य मुदिता राक्षसेन्द्रा महाबलाः।
ददृशुर्वानरानीकं समुद्यतशिलानगम् ।। ६.६९.४१ ।।
Te bhinishkramya mudita rakshasendra mahabalah
Dadrishurvanaranikam samudyatashilanagam
69.42
हरयो ऽपि महात्मानो ददृशुर्नैर्ऋतं बलम्।
हस्त्यश्वरथसम्बाधं किङ्किणीशतनादितम् ।। ६.६९.४२ ।।
Harayo pi mahatmano dadrishurnairritam balam
Hastyashvarathasambadham kinkinishatanaditam
69.43
नीलजीमूतसङ्काशं समुद्यतमहायुधम्।
दीप्तानलपविप्रख्यैः सर्वतो नैर्ऋतैर्वृतम् ।। ६.६९.४३ ।।
Nilajimutasankasham samudyatamahayudham
Diptanalapaviprakhyaih sarvato nairritairvritam
69.44
तद् दृष्ट्वा बलमायान्तं लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः।
समुद्यतमहाशैलाः सम्प्रणेदुर्महाबलाः।अमृष्यमाणा रक्षांसि प्रतिनर्दन्ति वानराः ।। ६.६९.४४ ।।
Tad drishtva balamayantam labdhalakshah plavangamah
Samudyatamahashailah sampranedurmahabalah, amrishyamana rakshansi pratinardanti vanarah
69.45
ततः समुद्घुष्टरवं निशम्य रक्षोगणा वानरयूथपानाम्।
अमृष्यमाणाः परहर्षमुग्रं महाबला भीमतरं विनेदुः ।। ६.६९.४५ ।।
Tatah samudghushtaravam nishamya rakshogana vanarayuthapanam
Amrishyamanah paraharshamugram mahabala bhimataram vineduh
69.46
ते राक्षसबलं घोरं प्रविश्य हरियूथपाः।
विचेरुरुद्यतैः शैलैर्नगाः शिखरिणो यथा ।। ६.६९.४६ ।।
Te rakshasabalam ghoram pravishya hariyuthapah
Vicherurudyataih shailairnagah shikharino yatha
69.47
केचिदाकाशमाविश्य केचिदुर्व्यां प्लवङ्गमाः।
रक्षस्सैन्येषु सङ्क्रुद्धाश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ।। ६.६९.४७ ।।
Kechidakashamavishya kechidurvyam plavangamah
Rakshassainyeshu sankruddhashcherurdrumashilayudhah
69.48
द्रुमांश्च विपुलस्कन्धान् गृह्य वानरपुङ्गवाः।
तद्युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसङ्कुलम् ।। ६.६९.४८ ।।
Drumanshcha vipulaskandhan grihya vanarapungavah
Tadyuddhamabhavad ghoram rakshovanarasankulam
69.49
ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम्।
बाणौघैर्वायमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः ।। ६.६९.४९ ।।
Te padapashilashailaishchakrurvrishtimanupamam
Banaughairvayamanashcha harayo bhimavikramah
69.50
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे वानरराक्षसाः।
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ।। ६.६९.५० ।।
Sinhanadan vinedushcha rane vanararakshasah
Shilabhishchurnayamasuryatudhanan plavangamah
69.51
निजघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्।
केचिद्रथगतान् वीरान् गजवाजिगतानपि ।। ६.६९.५१ ।।
Nijaghnuh sanyuge kruddhah kavachabharanavritan
Kechidrathagatan viran gajavajigatanapi
69.52
निजघ्नुः सहसा ऽ ऽप्लुत्य यातुधानान् प्लवङ्गमाः।
शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्च मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।। ६.६९.५२ ।।
Nijaghnuh sahasa plutya yatudhanan plavangamah
Shailashringachitangashcha mushtibhirvantalochanah
69.53
चेरुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुङ्गवाः।
राक्षसाश्च शरैस्तीक्ष्णैर्बिभिदुः कपिकुञ्जरान् ।। ६.६९.५३ ।।
Cheruh petushcha nedushcha tatra rakshasapungavah
Rakshasashcha sharaistikshnairbibhiduh kapikunjaran
69.54
शूलमुद्गरखड्गैश्च जघ्नुः प्रासैश्च शक्तिभिः।
अन्योन्यं पातयामासुः परस्परजयैषिणः ।। ६.६९.५४ ।।
Shulamudgarakhadgaishcha jaghnuh prasaishcha shaktibhih
Anyonyam patayamasuh parasparajayaishinah
69.55
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्र वानरराक्षसाः।
ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।। ६.६९.५५ ।।
Ripushonitadigdhangastatra vanararakshasah
Tatah shailaishcha khadgaishcha visrishtairharirakshasaih
69.56
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणिताप्लुता।
विकीर्णपर्वताकारै रक्षोभिररिमर्दनैः।आसीद्वसुमती पूर्णा तदा युद्धमदान्वितैः ।। ६.६९.५६ ।।
Muhurtenavrita bhumirabhavachchhonitapluta
Vikirnaparvatakarai rakshobhirarimardanaih, asidvasumati purna tada yuddhamadanvitaih
69.57
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशूलाश्च वानरैः।
पुनरङ्गैस्तथा चक्रुरासन्ना युद्धमद्भुतम् ।। ६.६९.५७ ।।
Akshiptah kshipyamanashcha bhagnashulashcha vanaraih
Punarangaistatha chakrurasanna yuddhamadbhutam
69.58
वानरान् वानरैरेव जघ्नुस्ते रजनीचराः।
राक्षसान् राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि ।। ६.६९.५८ ।।
Vanaran vanaraireva jaghnuste rajanicharah
Rakshasan rakshasaireva jaghnuste vanara api
69.59
आक्षिप्य च शिलास्तेषां निजघ्नू राक्षसा हरीन्।
तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः ।। ६.६९.५९ ।।
Akshipya cha shilastesham nijaghnu rakshasa harin
Tesham chachchhidya shastrani jaghnu rakshansi vanarah
69.60
निजघ्नुः शैलशूलास्त्रैर्बिभिदुश्च परस्परम्।
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे वानरराक्षसाः ।। ६.६९.६० ।।
Nijaghnuh shailashulastrairbibhidushcha parasparam
Sinhanadan vinedushcha rane vanararakshasah
69.61
छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः।
रुधिरं प्रस्रुतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः ।। ६.६९.६१ ।।
Chhinnavarmatanutrana rakshasa vanarairhatah
Rudhiram prasrutastatra rasasaramiva drumah
69.62
रथेन च रथं चापि वारणेनैव वारणम् ।
। ६.६९.६२ ।।
Rathena cha ratham chapi varanenaiva varanam
69.63
हयेन च हयं केचिन्निजघ्नुर्वानरा रणे।
प्रहृष्टमनसः सर्वे प्रगृहीतमनःशिलाः ।। ६.६९.६३ ।।
Hayena cha hayam kechinnijaghnurvanara rane
Prahrishtamanasah sarve pragrihitamanahshilah
69.64
हरयो राक्षसान् जघ्नुर्द्रुमैश्च बहुशाखिभिः।
तद्युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसङ्कुलम् ।। ६.६९.६४ ।।
Harayo rakshasan jaghnurdrumaishcha bahushakhibhih
Tadyuddhamabhavad ghoram rakshovanarasankulam
69.65
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः।
राक्षसा वानरेन्द्राणां चिच्छिदुः पादपान् शिलाः ।। ६.६९.६५ ।।
Kshuraprairardhachandraishcha bhallaishcha nishitaih sharaih
Rakshasa vanarendranam chichchhiduh padapan shilah
69.66
विकीर्णैः पर्वताग्रैश्च द्रुमैश्छिन्नैश्च संयुगे।
हतैश्च कपिरक्षोबिर्दुर्गमा वसुधा ऽभवत् ।। ६.६९.६६ ।।
Vikirnaih parvatagraishcha drumaishchhinnaishcha sanyuge
Hataishcha kapirakshobirdurgama vasudha bhavat
69.67
ते वानरा गर्वितहृष्टचेष्टाः सङ्ग्राममासाद्य भयं विमुच्य।
युद्धं तु सर्वे सह राक्षसैस्तैर्नानायुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ।। ६.६९.६७ ।।
Te vanara garvitahrishtacheshtah sangramamasadya bhayam vimuchya
Yuddham tu sarve saha rakshasaistairnanayudhashchakruradinasattvah
69.68
तस्मिन् प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे प्रहृष्यमाणेषु वलीमुखेषु।
निपात्यमानेषु च राक्षसेषु महर्षयो देवगणाश्च नेदुः ।। ६.६९.६८ ।।
Tasmin pravritte tumule vimarde prahrishyamaneshu valimukheshu
Nipatyamaneshu cha rakshaseshu maharshayo devaganashcha neduh
69.69
ततो हयं मारुततुल्यवेगमारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य।
नरान्तको वानरराजसैन्यं महार्णवं मीन इवाविवेश ।। ६.६९.६९ ।।
Tato hayam marutatulyavegamaruhya shaktim nishitam pragrihya
Narantako vanararajasainyam maharnavam mina ivavivesha
69.70
स वानरान् सप्त शतानि वीरः प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद।
एकक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम् ।। ६.६९.७० ।।
Sa vanaran sapta shatani virah prasena diptena vinirbibheda
Ekakshanenendraripurmahatma jaghana sainyam haripungavanam
69.71
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम्।
चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः ।। ६.६९.७१ ।।
Dadrishushcha mahatmanam hayaprishthe pratishthitam
Charantam harisainyeshu vidyadharamaharshayah
69.72
स तस्य ददृशो मार्गो मांसशोणितकर्दमः।
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ।। ६.६९.७२ ।।
Sa tasya dadrisho margo mansashonitakardamah
Patitaih parvatakarairvanarairabhisanvritah
69.73
यावद्विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः।
तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः ।। ६.६९.७३ ।।
Yavadvikramitum buddhim chakruh plavagapungavah
Tavadetanatikramya nirbibheda narantakah
69.74
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य सङ्ग्रामाग्रे नरान्तकः।
ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः ।। ६.६९.७४ ।।
Jvalantam prasamudyamya sangramagre narantakah
Dadaha harisainyani vananiva vibhavasuh
69.75
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः।
तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः ।। ६.६९.७५ ।।
Yavadutpatayamasurvrikshan shailan vanaukasah
Tavat prasahatah peturvajrakritta ivachalah
69.76
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः।
प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथा ऽनिलः ।। ६.६९.७६ ।।
Dikshu sarvasu balavan vichachara narantakah
Pramridnan sarvato yuddhe pravritkale yatha nilah
69.77
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्।
उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान् ।। ६.६९.७७ ।।
Na shekurdhavitum vira na sthatum spanditum bhayat
Utpatantam sthitam yantam sarvan vivyadha viryavan
69.78
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा।
भिन्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले ।। ६.६९.७८ ।।
Ekenantakakalpena prasenadityatejasa
Bhinnani harisainyani nipeturdharanitale
69.79
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्।
न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम् ।। ६.६९.७९ ।।
Vajranishpeshasadrisham prasasyabhinipatanam
Na shekurvanarah sodhum te vinedurmahasvanam
69.80
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे।
वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव ।। ६.६९.८० ।।
Patatam hariviranam rupani prachakashire
Vajrabhinnagrakutanam shailanam patatamiva
69.81
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः।
ते स्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे ।। ६.६९.८१ ।।
Ye tu purvam mahatmanah kumbhakarnena patitah
Te svastha vanarashreshthah sugrivamupatasthire
69.82
विप्रेक्षमाणः सुग्रीवो ददर्श हरिवाहिनीम्।
नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीमितस्ततः ।। ६.६९.८२ ।।
Viprekshamanah sugrivo dadarsha harivahinim
Narantakabhayatrastam vidravantimitastatah
69.83
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्।
गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम् ।। ६.६९.८३ ।।
Vidrutam vahinim drishtva sa dadarsha narantakam
Grihitaprasamayantam hayaprishthe pratishthitam
69.84
अथोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः।
कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम् ।। ६.६९.८४ ।।
Athovacha mahatejah sugrivo vanaradhipah
Kumaramangadam viram shakratulyaparakramam
69.85
गच्छ त्वं राक्षसं वीरो यो ऽसौ तुरगमास्थितः।
क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय ।। ६.६९.८५ ।।
Gachchha tvam rakshasam viro yo sau turagamasthitah
Kshobhayantam haribalam kshipram pranairviyojaya
69.86
स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्ततः।
अनीकान्मेघसङ्काशान्मेघानीकादिवांशुमान् ।। ६.६९.८६ ।।
Sa bharturvachanam shrutva nishpapatangadastatah
Anikanmeghasankashanmeghanikadivanshuman
69.87
शैलसङ्घातसङ्काशो हरीणामुत्तमो ऽङ्गदः।
रराजाङ्गदसन्नद्धः सधातुरिव पर्वतः ।। ६.६९.८७ ।।
Shailasanghatasankasho harinamuttamo ngadah
Rarajangadasannaddhah sadhaturiva parvatah
69.88
निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्।
नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रो ऽब्रवीद्वचः ।। ६.६९.८८ ।।
Nirayudho mahatejah kevalam nakhadanshtravan
Narantakamabhikramya valiputro bravidvachah
69.89
तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि।
अस्मिन् वज्रसमस्पर्शं प्रासङ्क्षिप ममोरसि ।। ६.६९.८९ ।।
Tishtha kim prakritairebhirharibhistvam karishyasi
Asmin vajrasamasparsham prasankshipa mamorasi
69.90
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः।
सन्दश्य दशनैरोष्ठं विनिश्वस्य भुजङ्गवत् ।। ६.६९.९० ।।
Angadasya vachah shrutva prachukrodha narantakah
Sandashya dashanairoshtham vinishvasya bhujangavat
69.91
अभिगम्याङ्गदं क्रुद्धो वालिपुत्रं नरान्तकः ।
। ६.६९.९१ ।।
Abhigamyangadam kruddho valiputram narantakah
69.92
प्रासं समाविध्य तदा ऽङ्गदाय समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज।
स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ ।। ६.६९.९२ ।।
Prasam samavidhya tada ngadaya samujjvalantam sahasotsasarja
Sa valiputrorasi vajrakalpe babhuva bhagno nyapatachcha bhumau
69.93
तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्।
तलं समुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमं तस्य जघान मूर्ध्नि ।। ६.६९.९३ ।।
Tam prasamalokya tada vibhagnam suparnakrittoragabhogakalpam
Talam samudyamya sa valiputrasturangamam tasya jaghana murdhni
69.94
निमग्नतालुः स्फुटिताक्षितारो निष्क्रान्तजिह्वो ऽचलसन्निकाशः।
स तस्य वाजी निपपात भूमौ तलप्रहारेण विशीर्णमूर्धा ।। ६.६९.९४ ।।
Nimagnataluh sphutitakshitaro nishkrantajihvo chalasannikashah
Sa tasya vaji nipapata bhumau talapraharena vishirnamurdha
69.95
नरान्तकः क्रोधवशं जगाम हतं तुरङ्गं पतितं निरीक्ष्य।
स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम् ।। ६.६९.९५ ।।
Narantakah krodhavasham jagama hatam turangam patitam nirikshya
Sa mushtimudyamya mahaprabhavo jaghana shirshe yudhi valiputram
69.96
अथाङ्गदो मुष्टिविभिन्नमूर्धा सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्।
मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि सञ्ज्ञां समासाद्य विसिष्मिये च ।। ६.६९.९६ ।।
Athangado mushtivibhinnamurdha susrava tivram rudhiram bhrishoshnam
Muhurvijajvala mumoha chapi sangyam samasadya visishmiye cha
69.97
अथाङ्गदो वज्रसमानवेगं संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्।
निपातयामास तदा महात्मा नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः ।। ६.६९.९७ ।।
Athangado vajrasamanavegam sanvartya mushtim girishringakalpam
Nipatayamasa tada mahatma narantakasyorasi valiputrah
69.98
स मुष्टिनिष्पष्टविभिन्नवक्षा ज्वालावमच्छोणितदिग्धगात्रः।
नरान्तको भूमितले पपात यथा ऽचलो वज्रनिपातभग्नः ।। ६.६९.९८ ।।
Sa mushtinishpashtavibhinnavaksha jvalavamachchhonitadigdhagatrah
Narantako bhumitale papata yatha chalo vajranipatabhagnah
69.99
अथान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां वनौकसां चैव महाप्रणादः।
बभूव तस्मिन्निहते ऽग्र्यवीरे नरान्तके वालिसुतेन सङ्ख्ये ।। ६.६९.९९ ।।
Athantarikshe tridashottamanam vanaukasam chaiva mahapranadah
Babhuva tasminnihate gryavire narantake valisutena sankhye
69.100
अथाङ्गदो राममनःप्रहर्षणं सुदुष्करं तत् कृतवान् हि विक्रमम्।
विसिष्मिये सो ऽप्यतिवीर्यविक्रमः पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः ।। ६.६९.१०० ।।
Athangado ramamanahpraharshanam sudushkaram tat kritavan hi vikramam
Visishmiye so pyativiryavikramah punashcha yuddhe sa babhuva harshitah
69.101
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः ।
। ६९ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ekonasaptatitamah sargah