UtshovSarga 65
65.1
स तथोक्तस्तु निर्भर्त्स्य कुम्भकर्णो महोदरम्।
अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठं भ्रातरं रावणं ततः ।। ६.६५.१ ।।
Sa tathoktastu nirbhartsya kumbhakarno mahodaram
Abravidrakshasashreshtham bhrataram ravanam tatah
65.2
सो ऽहं तव भयं घोरं वधात्तस्य दुरात्मनः।
रामस्याद्य प्रमार्जामि निर्वैरो हि सुखी भव ।। ६.६५.२ ।।
So ham tava bhayam ghoram vadhattasya duratmanah
Ramasyadya pramarjami nirvairo hi sukhi bhava
65.3
गर्जन्ति न वृथा शूरा निर्जला इव तोयदाः।
पश्य सम्पाद्यमानं तु गर्जितं युधि कर्मणा ।। ६.६५.३ ।।
Garjanti na vritha shura nirjala iva toyadah
Pashya sampadyamanam tu garjitam yudhi karmana
65.4
न मर्षयति चात्मानं सम्भावयति नात्मना।
अदर्शयित्वा शूरास्तु कर्म कुर्वन्ति दुष्करम् ।। ६.६५.४ ।।
Na marshayati chatmanam sambhavayati natmana
Adarshayitva shurastu karma kurvanti dushkaram
65.5
विक्लवानामबुद्धीनां राज्ञा पण्डितमानिनाम्।
शृण्वता सादितमिदं त्वद्विधानां महोदर ।। ६.६५.५ ।।
Viklavanamabuddhinam ragya panditamaninam
Shrinvata saditamidam tvadvidhanam mahodara
65.6
युद्धे कापुरुषैर्नित्यं भवद्भिः प्रियवादिभिः।
राजानमनुगच्छद्भिः कृत्यमेतद्धि सादितम् ।। ६.६५.६ ।।
Yuddhe kapurushairnityam bhavadbhih priyavadibhih
Rajanamanugachchhadbhih krityametaddhi saditam
65.7
राजशेषा कृता लङ्का क्षीणः कोशो बलं हतम्।
राजानमिममासाद्य सुहृच्चिह्नममित्रकम् ।। ६.६५.७ ।।
Rajashesha krita lanka kshinah kosho balam hatam
Rajanamimamasadya suhrichchihnamamitrakam
65.8
एष निर्याम्यहं युद्धमुद्यतः शत्रुनिर्जये।
दुर्नयं भवतामद्य समीकर्तुमिहाहवे ।। ६.६५.८ ।।
Esha niryamyaham yuddhamudyatah shatrunirjaye
Durnayam bhavatamadya samikartumihahave
65.9
एवमुक्तवतो वाक्यं कुम्भकर्णस्य धीमतः।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं प्रहसन् राक्षसाधिपः ।। ६.६५.९ ।।
Evamuktavato vakyam kumbhakarnasya dhimatah
Pratyuvacha tato vakyam prahasan rakshasadhipah
65.10
महोदरो ऽयं रामात्तु परित्रस्तो न संशयः।
न हि रोचयते तात युद्धं युद्धविशारद ।। ६.६५.१० ।।
Mahodaro yam ramattu paritrasto na sanshayah
Na hi rochayate tata yuddham yuddhavisharada
65.11
कश्चिन्मे त्वत्समो नास्ति सौहृदेन बलेन च।
गच्छ शत्रुवधाय त्वं कुम्भकर्ण जयाय च ।। ६.६५.११ ।।
Kashchinme tvatsamo nasti sauhridena balena cha
Gachchha shatruvadhaya tvam kumbhakarna jayaya cha
65.12
तस्मात्तु भयनाशार्थं भवान् सम्बोधितो मया।
अयं हि कालः सुहृदां राक्षसानामरिन्दम ।। ६.६५.१२ ।।
Tasmattu bhayanashartham bhavan sambodhito maya
Ayam hi kalah suhridam rakshasanamarindama
65.13
तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः।
वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ।। ६.६५.१३ ।।
Tadgachchha shulamadaya pashahasta ivantakah
Vanaran rajaputrau cha bhakshayadityatejasau
65.14
समालोक्य तु ते रूपं विद्रविष्यन्ति वानराः।
रामलक्ष्मणोश्चापि हृदये प्रस्फुटिष्यतः ।। ६.६५.१४ ।।
Samalokya tu te rupam vidravishyanti vanarah
Ramalakshmanoshchapi hridaye prasphutishyatah
65.15
एवमुक्त्वा महाराजः कुम्भकर्णं महाबलम्।
पुनर्जातमिवात्मानं मेने राक्षसपुङ्गवः ।। ६.६५.१५ ।।
Evamuktva maharajah kumbhakarnam mahabalam
Punarjatamivatmanam mene rakshasapungavah
65.16
कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम्।
बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ।। ६.६५.१६ ।।
Kumbhakarnabalabhigyo jananstasya parakramam
Babhuva mudito raja shashanka iva nirmalah
65.17
इत्येवमुक्तः संहृष्टो निर्जगाम महाबलः ।
। ६.६५.१७ ।।
Ityevamuktah sanhrishto nirjagama mahabalah
65.18
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा कुम्भकर्णः समुद्यतः।
आददे निशितं शूलं वेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।। ६.६५.१८ ।।
Ragyastu vachanam shrutva kumbhakarnah samudyatah
Adade nishitam shulam vegachchhatrunibarhanam
65.19
सर्वकालायसं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
इन्द्राशनिसमं भीमं वज्रप्रतिमगौरवम् ।। ६.६५.१९ ।।
Sarvakalayasam diptam taptakanchanabhushanam
Indrashanisamam bhimam vajrapratimagauravam
65.20
देवदानवगन्धर्वयक्षकिन्नरसूदनम्।
रक्तमाल्यं महाधामस्वतश्चोद्गतपावकम् ।। ६.६५.२० ।।
Devadanavagandharvayakshakinnarasudanam
Raktamalyam mahadhamasvatashchodgatapavakam
65.21
आदाय निशितं शूलं शत्रुशोणितरञ्जितम्।
कुम्भकर्णो महातेजा रावणं वाक्यमब्रवीत् ।। ६.६५.२१ ।।
Adaya nishitam shulam shatrushonitaranjitam
Kumbhakarno mahateja ravanam vakyamabravit
65.22
गमिष्याम्यहमेकाकी तिष्ठत्विह बलं मम।
अद्य तान् क्षुभितान् क्रुद्धो भक्षयिष्यामि वानरान्।कुम्भकर्णवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।। ६.६५.२२ ।।
Gamishyamyahamekaki tishthatviha balam mama
Adya tan kshubhitan kruddho bhakshayishyami vanaran, kumbhakarnavachah shrutva ravano vakyamabravit
65.23
सैन्यैः परिवृतो गच्छ शूलमुद्गरपाणिभिः।
वानरा हि महात्मानः शीघ्राः सुव्यवसायिनः ।। ६.६५.२३ ।।
Sainyaih parivrito gachchha shulamudgarapanibhih
Vanara hi mahatmanah shighrah suvyavasayinah
65.24
एकाकिनं प्रमत्तं वा नयेयुर्दशनैः क्षयम्।
तस्मात् परमदुर्धर्षैः सैन्यैः परिवृतो व्रज।रक्षसामहितं सर्वं शत्रुपक्षं निषूदय ।। ६.६५.२४ ।।
Ekakinam pramattam va nayeyurdashanaih kshayam
Tasmat paramadurdharshaih sainyaih parivrito vraja, rakshasamahitam sarvam shatrupaksham nishudaya
65.25
अथासनात् समुत्पत्य स्रजं मणिकृतान्तराम्।
आबबन्ध महातेजाः कुम्भकर्णस्य रावणः ।। ६.६५.२५ ।।
Athasanat samutpatya srajam manikritantaram
Ababandha mahatejah kumbhakarnasya ravanah
65.26
अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान् वराण्याभरणानि च।
हारं च शशिसङ्काशमाबबन्ध महात्मनः ।। ६.६५.२६ ।।
Angadanyanguliveshtan varanyabharanani cha
Haram cha shashisankashamababandha mahatmanah
65.27
दिव्यानि च सुगन्धीनि माल्यदामानि रावणः।
श्रोत्रे चासञ्जयामास श्रीमती चास्य कुण्डले ।। ६.६५.२७ ।।
Divyani cha sugandhini malyadamani ravanah
Shrotre chasanjayamasa shrimati chasya kundale
65.28
काञ्चनाङ्गदकेयूरनिष्काभरणभूषितः।
कुम्भकर्णो बृहत्कर्णः सुहुतो ऽग्निरिवाबभौ ।। ६.६५.२८ ।।
Kanchanangadakeyuranishkabharanabhushitah
Kumbhakarno brihatkarnah suhuto gnirivababhau
65.29
श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन व्यराजत।
अमृतोत्पादने नद्धो भुजङ्गेनेव मन्दरः ।। ६.६५.२९ ।।
Shronisutrena mahata mechakena vyarajata
Amritotpadane naddho bhujangeneva mandarah
65.30
स काञ्चनं भारसहं निवातं विद्युत्प्रभं दीप्तमिवात्मभासा।
आभध्यमानः कवचं रराज सन्ध्याभ्रसंवीत इवाद्रिराजः ।। ६.६५.३० ।।
Sa kanchanam bharasaham nivatam vidyutprabham diptamivatmabhasa
Abhadhyamanah kavacham raraja sandhyabhrasanvita ivadrirajah
65.31
सर्वाभरणसर्वाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः।
त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ।। ६.६५.३१ ।।
Sarvabharanasarvangah shulapanih sa rakshasah
Trivikramakritotsaho narayana ivababhau
65.32
भ्रातरं सम्परिष्वज्य कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्।
प्रणम्य शिरसा तस्मै सम्प्रतस्थे महाबलः ।। ६.६५.३२ ।।
Bhrataram samparishvajya kritva chabhipradakshinam
Pranamya shirasa tasmai sampratasthe mahabalah
65.33
निष्पतन्तं महाकायं महानादं महाबलम्।
तमाशीर्भिः प्रशस्ताभिः प्रेषयामास रावणः ।। ६.६५.३३ ।।
Nishpatantam mahakayam mahanadam mahabalam
Tamashirbhih prashastabhih preshayamasa ravanah
65.34
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सैन्यैश्चापि वरायुधैः।
तं गजैश्च तुरङ्गैश्च स्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ।। ६.६५.३४ ।।
Shankhadundubhinirghoshaih sainyaishchapi varayudhaih
Tam gajaishcha turangaishcha syandanaishchambudasvanaih
65.35
अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम् ।
। ६.६५.३५ ।।
Anujagmurmahatmanam rathino rathinam varam
65.36
सर्पैरुष्ट्रैः खरैरश्वैः सिंहद्विपमृगद्विजैः।
अनुजग्मुश्च तं घोरं कुम्भकर्णं महाबलम् ।। ६.६५.३६ ।।
Sarpairushtraih kharairashvaih sinhadvipamrigadvijaih
Anujagmushcha tam ghoram kumbhakarnam mahabalam
65.37
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणो धृतातपत्रः शितशूलपाणिः।
मदोत्कटः शोणितगन्धमत्तो विनिर्ययौ दानवदेवशत्रुः ।। ६.६५.३७ ।।
Sa pushpavarshairavakiryamano dhritatapatrah shitashulapanih
Madotkatah shonitagandhamatto viniryayau danavadevashatruh
65.38
पदातयश्च बहवो महानादा महाबलाः।
अन्वयू राक्षसा भीमा भीमाक्षाः शस्त्रपाणयः ।। ६.६५.३८ ।।
Padatayashcha bahavo mahanada mahabalah
Anvayu rakshasa bhima bhimakshah shastrapanayah
65.39
रक्ताक्षाः सुमहाकाया नीलाञ्जनचयोपमाः।
शूलानुद्यम्य खड्गांश्च निशितांश्च परश्वधान् ।। ६.६५.३९ ।।
Raktakshah sumahakaya nilanjanachayopamah
Shulanudyamya khadganshcha nishitanshcha parashvadhan
65.40
बहुव्यामांश्च परिघान् गदाश्च मुसलानि च।
तालस्कन्धांश्च विपुलान् क्षेपणीयान् दुरासदान् ।। ६.६५.४० ।।
Bahuvyamanshcha parighan gadashcha musalani cha
Talaskandhanshcha vipulan kshepaniyan durasadan
65.41
अथान्यद्वपुरादाय दारुणं रोमहर्षणम्।
निष्पपात महातेजाः कुम्भकर्णो महाबलः ।। ६.६५.४१ ।।
Athanyadvapuradaya darunam romaharshanam
Nishpapata mahatejah kumbhakarno mahabalah
65.42
धनुश्शतपरीणाहः स षट्छतसमुच्छ्रितः।
रौद्रः शकटचक्राक्षो महापर्वतसन्निभः ।। ६.६५.४२ ।।
Dhanushshataparinahah sa shatchhatasamuchchhritah
Raudrah shakatachakraksho mahaparvatasannibhah
65.43
सन्निपत्य च रक्षांसि दग्धशैलोपमो महान्।
कुम्भकर्णो महावक्त्रः प्रहसन्निदमब्रवीत् ।। ६.६५.४३ ।।
Sannipatya cha rakshansi dagdhashailopamo mahan
Kumbhakarno mahavaktrah prahasannidamabravit
65.44
अद्य वानरमुख्यानां तानि यूथानि भागशः।
निर्दहिष्यामि सङ्क्रुद्धः शलभानिव पावकः ।। ६.६५.४४ ।।
Adya vanaramukhyanam tani yuthani bhagashah
Nirdahishyami sankruddhah shalabhaniva pavakah
65.45
नापराध्यन्ति मे कामं वानरा वनचारिणः।
जातिरस्माद्विधानां सा पुरोद्यानविभूषणम् ।। ६.६५.४५ ।।
Naparadhyanti me kamam vanara vanacharinah
Jatirasmadvidhanam sa purodyanavibhushanam
65.46
पुररोधस्य मूलं तु राघवः सहलक्ष्मणः।
हते तस्मिन् हतं सर्वं तं वधिष्यामि संयुगे ।। ६.६५.४६ ।।
Purarodhasya mulam tu raghavah sahalakshmanah
Hate tasmin hatam sarvam tam vadhishyami sanyuge
65.47
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः।
नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ।। ६.६५.४७ ।।
Evam tasya bruvanasya kumbhakarnasya rakshasah
Nadam chakrurmahaghoram kampayanta ivarnavam
65.48
तस्य निष्पततस्तूर्णं कुम्भकर्णस्य धीमतः।
बभूवुर्घोररूपाणि निमित्तानि समन्ततः ।। ६.६५.४८ ।।
Tasya nishpatatasturnam kumbhakarnasya dhimatah
Babhuvurghorarupani nimittani samantatah
65.49
उल्काशनियुता मेघा बभूवुर्गर्दभारुणाः।
ससागरवना चैव वसुधा समकम्पत ।। ६.६५.४९ ।।
Ulkashaniyuta megha babhuvurgardabharunah
Sasagaravana chaiva vasudha samakampata
65.50
घोररूपाः शिवा नेदुः सज्वालकवलैर्मुखैः।
मण्डलान्यपसव्यानि बबन्धुश्च विहङ्गमाः ।। ६.६५.५० ।।
Ghorarupah shiva neduh sajvalakavalairmukhaih
Mandalanyapasavyani babandhushcha vihangamah
65.51
निष्पपात च मालेव गृध्रो ऽस्य पथि गच्छतः।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य सव्यो बाहुश्च कम्पते ।। ६.६५.५१ ।।
Nishpapata cha maleva gridhro sya pathi gachchhatah
Prasphurannayanam chasya savyo bahushcha kampate
65.52
निपपात तदा चोल्का ज्वलन्ती भीमनिस्वना।
आदित्यो निष्प्रभश्चासीन्न प्रवाति सुखो ऽनिलः ।। ६.६५.५२ ।।
Nipapata tada cholka jvalanti bhimanisvana
Adityo nishprabhashchasinna pravati sukho nilah
65.53
अचिन्तयन् महोत्पातानुत्थितान् रोमहर्षणान्।
निर्ययौ कुम्भकर्णस्तु कृतान्तबलचोदितः ।। ६.६५.५३ ।।
Achintayan mahotpatanutthitan romaharshanan
Niryayau kumbhakarnastu kritantabalachoditah
65.54
स लङ्घयित्वा प्राकारं पद्भ्यां पर्वतसन्निभः।
ददर्शाभ्रघनप्रख्यं वानरानीकमद्भुतम् ।। ६.६५.५४ ।।
Sa langhayitva prakaram padbhyam parvatasannibhah
Dadarshabhraghanaprakhyam vanaranikamadbhutam
65.55
ते दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं वानराः पर्वतोपमम्।
वायुनुन्ना इव घना ययुः सर्वा दिशस्तदा ।। ६.६५.५५ ।।
Te drishtva rakshasashreshtham vanarah parvatopamam
Vayununna iva ghana yayuh sarva dishastada
65.56
तद्वानरानीकमतिप्रचण्डं दिशो द्रवद्भिन्नमिवाभ्रजालम्।
स कुम्भकर्णः समवेक्ष्य हर्षान्ननाद भूयो घनवद् घनाभः ।। ६.६५.५६ ।।
Tadvanaranikamatiprachandam disho dravadbhinnamivabhrajalam
Sa kumbhakarnah samavekshya harshannanada bhuyo ghanavad ghanabhah
65.57
ते तस्य घोरं निनदं निशम्य यथा निनादं दिवि वारिदस्य।
पेतुर्धरण्यां बहवः प्लवङ्गा निकृत्तमूला इव सालवृक्षाः ।। ६.६५.५७ ।।
Te tasya ghoram ninadam nishamya yatha ninadam divi varidasya
Peturdharanyam bahavah plavanga nikrittamula iva salavrikshah
65.58
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णो रिपुनिधनाय विनिस्सृतो महात्मा।
कपिगणभयमाददत् सुभीमं प्रभुरिव किङ्करदण्डवान् युगान्ते ।। ६.६५.५८ ।।
Vipulaparighavan sa kumbhakarno ripunidhanaya vinissrito mahatma
Kapiganabhayamadadat subhimam prabhuriva kinkaradandavan yugante
65.59
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः ।
। ६५ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande panchashashtitamah sargah