UtshovSarga 48
48.1
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महावलम् ।
विललाप भृशं सीता करुणं शोककर्शिता ।। ६.४८.१ ।।।।
Bhartaram nihatam drishtva lakshmanam cha mahavalam
Vilalapa bhrisham sita karunam shokakarshita
48.2
ऊचुर्लक्षणिनो ये मां पुत्रिण्यविधवेति च ।
ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः ।। ६.४८.२ ।।।।
Uchurlakshanino ye mam putrinyavidhaveti cha
Te dya sarve hate rame gyanino nritavadinah
48.3
यज्वनो महिषीं ये मामूचुः पत्नीं च सत्रिणः ।
ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः ।। ६.४८.३ ।।।।
Yajvano mahishim ye mamuchuh patnim cha satrinah
Te dya sarve hate rame gyanino nritavadinah
48.4
ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम् ।
ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः ।। ६.४८.४ ।।।।
Uchuh sanshravane ye mam dvijah kartantikah shubham
Te dya sarve hate rame gyanino nritavadinah
48.5
वीरपार्थिवपत्नी त्वं ये धन्येति च मां विदुः ।
ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः ।। ६.४८.५ ।।।।
Viraparthivapatni tvam ye dhanyeti cha mam viduh
Te dya sarve hate rame gyanino nritavadinah
48.6
इमानि खलु पद्मानि पादयोर्यैः किल स्त्रियः ।
आधिराज्ये ऽभिषिच्यन्ते नरेन्द्रैः पतिभिः सह ।। ६.४८.६ ।।।।
Imani khalu padmani padayoryaih kila striyah
Adhirajye bhishichyante narendraih patibhih saha
48.7
वैधव्यं यान्ति यैर्नार्यो लक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः ।
नात्मनस्तानि पश्यामि पश्यन्ती हतलक्षणा ।। ६.४८.७ ।।।।
Vaidhavyam yanti yairnaryo lakshanairbhagyadurlabhah
Natmanastani pashyami pashyanti hatalakshana
48.8
सत्यनामानि पद्मानि स्त्रीणामुक्तानि लक्षणैः ।
तान्यद्य निहते रामे वितथानि भवन्ति मे ।। ६.४८.८ ।।।।
Satyanamani padmani strinamuktani lakshanaih
Tanyadya nihate rame vitathani bhavanti me
48.9
केशाः सूक्ष्माः समा नीला भ्रुवौ चासङ्गते मम ।
वृत्ते चारोमशे जङ्घे दन्ताश्चाविरला मम ।। ६.४८.९ ।।।।
Keshah sukshmah sama nila bhruvau chasangate mama
Vritte charomashe janghe dantashchavirala mama
48.10
शङ्खे नेत्रे करौ पादौ गुल्फावूरू च मे चितौ ।
अनुवृत्तनखाः स्निग्धाः समाश्चाङ्गुलयो मम ।। ६.४८.१० ।।।।
Shankhe netre karau padau gulphavuru cha me chitau
Anuvrittanakhah snigdhah samashchangulayo mama
48.11
स्तनौ चाविरलौ पीनौ ममेमौ मग्नचूचुकौ ।
मग्ना चोत्सङ्गिनी नाभिः पार्श्वोरस्काश्च मे चिताः ।। ६.४८.११ ।।।।
Stanau chaviralau pinau mamemau magnachuchukau
Magna chotsangini nabhih parshvoraskashcha me chitah
48.12
मम वर्णो मणिनिभो मृदून्यङ्गरुहाणि च ।
प्रतिष्ठितां द्वादशभिर्मामूचुः शुभलक्षणाम् ।। ६.४८.१२ ।।।।
Mama varno maninibho mridunyangaruhani cha
Pratishthitam dvadashabhirmamuchuh shubhalakshanam
48.13
समग्रयवमच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत् ।
मन्दस्मितेत्येव च मां कन्यालक्षणिनो द्विजाः ।। ६.४८.१३ ।।।।
Samagrayavamachchhidram panipadam cha varnavat
Mandasmitetyeva cha mam kanyalakshanino dvijah
48.14
आधिराज्ये ऽभिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह ।
कृतान्तकुशलैरुक्तं तत्सर्वं वितथीकृतम् ।। ६.४८.१४ ।।।।
Adhirajye bhisheko me brahmanaih patina saha
Kritantakushalairuktam tatsarvam vitathikritam
48.15
शोधयित्वा जनस्थानं प्रवृत्तिमुपलभ्य च ।
तीर्त्वा सागरमक्षोभ्यं भ्रातरौ गोष्पदे हतौ ।। ६.४८.१५ ।।।।
Shodhayitva janasthanam pravrittimupalabhya cha
Tirtva sagaramakshobhyam bhratarau goshpade hatau
48.16
ननु वारुणमाग्नेयमैन्द्रं वायव्यमेव च ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव राघवौ प्रत्यपद्यताम् ।। ६.४८.१६ ।।।।
Nanu varunamagneyamaindram vayavyameva cha
Astram brahmashirashchaiva raghavau pratyapadyatam
48.17
अदृश्यमानेन रणे मायया वासवोपमौ ।
मम नाथावनाथाया निहतौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.४८.१७ ।।।।
Adrishyamanena rane mayaya vasavopamau
Mama nathavanathaya nihatau ramalakshmanau
48.18
न हि दृष्टिपथं प्राप्य राघवस्य रणे रिपुः ।
जीवन् प्रतिनिवर्तेत यद्यपि स्यान्मनोजवः ।। ६.४८.१८ ।।।।
Na hi drishtipatham prapya raghavasya rane ripuh
Jivan pratinivarteta yadyapi syanmanojavah
48.19
न कालस्यातिभारो ऽस्ति कृतान्तश्च सुदुर्जयः ।
यत्र रामः सह भ्रात्रा शेते युधि निपातितः ।। ६.४८.१९ ।।।।
Na kalasyatibharo sti kritantashcha sudurjayah
Yatra ramah saha bhratra shete yudhi nipatitah
48.20
न शोचामि तथा रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ।
नात्मानं जननीं वापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम् ।। ६.४८.२० ।।।।
Na shochami tatha ramam lakshmanam cha mahabalam
Natmanam jananim vapi yatha shvashrum tapasvinim
48.21
सा ऽनुचिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतमागतम् ।
कदा द्रक्ष्यामि सीतां च लक्ष्मणं च सराघवम् ।। ६.४८.२१ ।।।।
Sa nuchintayate nityam samaptavratamagatam
Kada drakshyami sitam cha lakshmanam cha saraghavam
48.22
परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटा ऽब्रवीत् ।
। ६.४८.२२ ।।।।
Paridevayamanam tam rakshasi trijata bravit
48.23
मा विषादं कृथा देवि भर्ता ऽयं तव जीवति ।
। ६.४८.२३ ।।।।
Ma vishadam kritha devi bharta yam tava jivati
48.24
कारणानि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च ।
यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.४८.२४ ।।।।
Karanani cha vakshyami mahanti sadrishani cha
Yathemau jivato devi bhratarau ramalakshmanau
48.25
नहि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च ।
भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ ।। ६.४८.२५ ।।।।
Nahi kopaparitani harshaparyutsukani cha
Bhavanti yudhi yodhanam mukhani nihate patau
48.26
इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः ।
दिव्यं त्वां धारयेन्नैवं यद्येतौ गतजीवितौ ।। ६.४८.२६ ।।।।
Idam vimanam vaidehi pushpakam nama namatah
Divyam tvam dharayennaivam yadyetau gatajivitau
48.27
हतवीरप्रधानां हि हतौत्साहा निरुद्यमा ।
सेना भ्रमति सङ्ख्येषु हतकर्णेव नौर्जले ।। ६.४८.२७ ।।।।
Hatavirapradhanam hi hatautsaha nirudyama
Sena bhramati sankhyeshu hatakarneva naurjale
48.28
इयं पुनरसम्भ्रान्ता निरुद्विग्ना तरस्विनी ।
सेना रक्षति काकुत्स्थौ मया प्रीत्या निवेदितौ ।। ६.४८.२८ ।।।।
Iyam punarasambhranta nirudvigna tarasvini
Sena rakshati kakutsthau maya pritya niveditau
48.29
सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः ।
अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहादेतद् ब्रवीमि ते ।। ६.४८.२९ ।।।।
Sa tvam bhava suvisrabdha anumanaih sukhodayaih
Ahatau pashya kakutsthau snehadetad bravimi te
48.30
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ।
चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टा ऽसि मनो मम ।। ६.४८.३० ।।।।
Anritam noktapurvam me na cha vakshye kadachana
Charitrasukhashilatvat pravishta si mano mama
48.31
नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
तादृशं दर्शनं दृष्ट्वा मया चावेदितं तव ।इदं च सुमहच्चिह्नं शनैः पश्यस्व मैथिलि ।। ६.४८.३१ ।।।।
Nemau shakyau rane jetum sendrairapi surasuraih
Tadrisham darshanam drishtva maya chaveditam tava, idam cha sumahachchihnam shanaih pashyasva maithili
48.32
निस्सञ्ज्ञावप्युभावेतौ नैव लक्ष्मीर्वियुज्यते ।
प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम् ।दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम् ।। ६.४८.३२ ।।।।
Nissangyavapyubhavetau naiva lakshmirviyujyate
Prayena gatasattvanam purushanam gatayusham, drishyamaneshu vaktreshu param bhavati vaikritam
48.33
त्यज शोकं च मोहं च दुःखं च जनकात्मजे ।
रामलक्ष्मणयोरर्थे नाद्य शक्यमजीवितुम् ।। ६.४८.३३ ।।।।
Tyaja shokam cha moham cha duhkham cha janakatmaje
Ramalakshmanayorarthe nadya shakyamajivitum
48.34
श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमेवमस्त्विति मैथिली ।। ६.४८.३४ ।।।।
Shrutva tu vachanam tasyah sita surasutopama
Kritanjaliruvachedamevamastviti maithili
48.35
विमानं पुष्पकं तत्तु सन्निवर्त्य मनोजवम् ।
दीना त्रिजटया सीता लङ्कामेव प्रवेशिता ।। ६.४८.३५ ।।।।
Vimanam pushpakam tattu sannivartya manojavam
Dina trijataya sita lankameva praveshita
48.36
ततस्त्रिजटया सार्धं पुष्पकादवरुह्य सा ।
अशोकवनिकामेव राक्षसीभिः प्रवेशिता ।। ६.४८.३६ ।।।।
Tatastrijataya sardham pushpakadavaruhya sa
Ashokavanikameva rakshasibhih praveshita
48.37
प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम् ।
सम्प्रेक्ष्य सञ्चिन्त्य च राजपुत्रौ परं विषादं समुपाजगाम ।। ६.४८.३७ ।।
Pravishya sita bahuvrikshashandam tam rakshasendrasya viharabhumim
Samprekshya sanchintya cha rajaputrau param vishadam samupajagama