UtshovSarga 44
44.1
युद्ध्यतामेव तेषां तु तदा वानररक्षसाम् ।
रविरस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी ।। ६.४४.१ ।।।।
Yuddhyatameva tesham tu tada vanararakshasam
Ravirastam gato ratrih pravritta pranaharini
44.2
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणां जयमिच्छताम् ।
सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वानररक्षसाम् ।। ६.४४.२ ।।।।
Anyonyam baddhavairanam ghoranam jayamichchhatam
Sampravrittam nishayuddham tada vanararakshasam
44.3
राक्षसो ऽसीति हरयो हरिश्चासीति राक्षसाः ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे ।। ६.४४.३ ।।।।
Rakshaso siti harayo harishchasiti rakshasah
Anyonyam samare jaghnustasminstamasi darune
44.4
जहि दारय चैहीति कथं विद्रवसीति च ।
एवं सुतुमुलः शब्दस्तस्मिंस्तमसि शुश्रुवे ।। ६.४४.४ ।।।।
Jahi daraya chaihiti katham vidravasiti cha
Evam sutumulah shabdastasminstamasi shushruve
44.5
कालाः काञ्चनसन्नाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः ।
सम्प्रादृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव ।। ६.४४.५ ।।।।
Kalah kanchanasannahastasminstamasi rakshasah
Sampradrishyanta shailendra diptaushadhivana iva
44.6
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूर्च्छिताः ।
परिपेतुर्महावेगा भक्षयन्तः प्लवङ्गमान् ।। ६.४४.६ ।।।।
Tasminstamasi dushpare rakshasah krodhamurchchhitah
Paripeturmahavega bhakshayantah plavangaman
44.7
ते हयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाग्निशिखोपमान् ।
आप्लुत्य दशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपा व्यदारयन् ।। ६.४४.७ ।।।।
Te hayan kanchanapidan dhvajanshchagnishikhopaman
Aplutya dashanaistikshnairbhimakopa vyadarayan
44.8
वानरा बलिनो युद्धे ऽक्षोभयन् राक्षसीं चमूम् ।
कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो स्थान् ।चकर्षुश्च ददंशुश्च दशनैः क्रोधमूर्च्छिताः ।। ६.४४.८ ।।।।
Vanara balino yuddhe kshobhayan rakshasim chamum
Kunjaran kunjararohan patakadhvajino sthan, chakarshushcha dadanshushcha dashanaih krodhamurchchhitah
44.9
लक्ष्मणश्चापि रामश्च शरैराशीविषोपमैः ।
दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः ।। ६.४४.९ ।।।।
Lakshmanashchapi ramashcha sharairashivishopamaih
Drishyadrishyani rakshansi pravarani nijaghnatuh
44.10
तुरङ्गखुरविध्वस्तं रथनेमिसमुत्थितम् ।
रुरोध कर्णनेत्राणि युद्ध्यतां धरणीरजः ।। ६.४४.१० ।।।।
Turangakhuravidhvastam rathanemisamutthitam
Rurodha karnanetrani yuddhyatam dharanirajah
44.11
वर्तमाने महाघोरे सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
रुधिरोदा महाघोरा नद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः ।। ६.४४.११ ।।।।
Vartamane mahaghore sangrame romaharshane
Rudhiroda mahaghora nadyastatra prasusruvuh
44.12
ततो भेरीमृदङ्गानां पणवानां च निस्वनः ।
शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रः सम्बभूवाद्भुतोपमः ।। ६.४४.१२ ।।।।
Tato bherimridanganam panavanam cha nisvanah
Shankhavenusvanonmishrah sambabhuvadbhutopamah
44.13
हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निस्वनः ।
शस्तानां वानराणां च सम्बभूवातिदारुणः ।। ६.४४.१३ ।।।।
Hatanam stanamananam rakshasanam cha nisvanah
Shastanam vanaranam cha sambabhuvatidarunah
44.14
हतैर्वानरवीरैश्च शक्तिशूलपरश्वधैः ।
निहतैः पर्वताग्रैश्च राक्षसैः कामरूपिभिः ।। ६.४४.१४ ।।।।
Hatairvanaraviraishcha shaktishulaparashvadhaih
Nihataih parvatagraishcha rakshasaih kamarupibhih
44.15
शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद्युद्धमेदिनी ।
दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्रावकर्दमा ।। ६.४४.१५ ।।।।
Shastrapushpopahara cha tatrasidyuddhamedini
Durgyeya durnivesha cha shonitasravakardama
44.16
सा बभूव निशा घोरा हरिराक्षसहारिणी ।
कालरात्रीव भूतानां सर्वेषां दुरतिक्रमा ।। ६.४४.१६ ।।।।
Sa babhuva nisha ghora harirakshasaharini
Kalaratriva bhutanam sarvesham duratikrama
44.17
ततस्ते राक्षसास्तत्र तस्मिंस्तमसि दारुणे ।
राममेवाभ्यवर्तन्त संसृष्टाः शरवृष्टिभिः ।। ६.४४.१७ ।।।।
Tataste rakshasastatra tasminstamasi darune
Ramamevabhyavartanta sansrishtah sharavrishtibhih
44.18
तेषामापततां शब्दः क्रुद्धानामपि गर्जताम् ।
उद्वर्त इव सप्तानां समुद्राणां प्रशुश्रुवे ।। ६.४४.१८ ।।।।
Teshamapatatam shabdah kruddhanamapi garjatam
Udvarta iva saptanam samudranam prashushruve
44.19
तेषां रामः शरैष्षङ्भिष्षड् जघान निशाचरान् ।
निमेषान्तरमात्रेण शितैरग्निशिखोपमैः ।। ६.४४.१९ ।।।।
Tesham ramah sharaishshanbhishshad jaghana nishacharan
Nimeshantaramatrena shitairagnishikhopamaih
44.20
यमशत्रुश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ ।
वज्रदंष्ट्रो महाकायस्तौ चोभौ शुकसारणौ ।। ६.४४.२० ।।।।
Yamashatrushcha durdharsho mahaparshvamahodarau
Vajradanshtro mahakayastau chobhau shukasaranau
44.21
ते तु रामेण बाणौघैः सर्वे मर्मसु ताडिताः ।
युद्धादपसृतास्तत्र सावशेषायुषो ऽभवन् ।। ६.४४.२१ ।।।।
Te tu ramena banaughaih sarve marmasu taditah
Yuddhadapasritastatra savasheshayusho bhavan
44.22
तत्र काञ्चनचित्राङ्गैः शरैरग्निशिखोपमैः ।
दिशश्चकार विमलाः प्रदिशश्च महाबलः ।। ६.४४.२२ ।।।।
Tatra kanchanachitrangaih sharairagnishikhopamaih
Dishashchakara vimalah pradishashcha mahabalah
44.23
ये त्वन्ये राक्षसा भीमा रामस्याभिमुखे स्थिताः ।
ते ऽपि नष्टाः समासाद्य पतङ्ग इव पावकम् ।। ६.४४.२३ ।।।।
Ye tvanye rakshasa bhima ramasyabhimukhe sthitah
Te pi nashtah samasadya patanga iva pavakam
44.24
सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैः सम्पतद्भिः सहस्रशः ।
बभूव रजनी चित्रा खद्योतैरिव शारदी ।। ६.४४.२४ ।।।।
Suvarnapunkhairvishikhaih sampatadbhih sahasrashah
Babhuva rajani chitra khadyotairiva sharadi
44.25
राक्षसानां च निनदैर्हरीणां चापि निस्वनैः ।
सा बभूव निशा घोरा भूयो घोरतरा तदा ।। ६.४४.२५ ।।।।
Rakshasanam cha ninadairharinam chapi nisvanaih
Sa babhuva nisha ghora bhuyo ghoratara tada
44.26
तेन शब्देन महता प्रवृद्धेन समन्ततः ।
त्रिकूटः कन्दराकीर्णः प्रव्याहरदिवाचलः ।। ६.४४.२६ ।।।।
Tena shabdena mahata pravriddhena samantatah
Trikutah kandarakirnah pravyaharadivachalah
44.27
गोलाङ्गूला महाकायास्तमसा तुल्यवर्चसः ।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां भक्षयन् रजनीचरान् ।। ६.४४.२७ ।।।।
Golangula mahakayastamasa tulyavarchasah
Samparishvajya bahubhyam bhakshayan rajanicharan
44.28
अङ्गदस्तु रणे शत्रुं निहन्तुं समुपस्थितः ।
रावणिं निजघानाशु सारथिं च हयानपि ।। ६.४४.२८ ।।।।
Angadastu rane shatrum nihantum samupasthitah
Ravanim nijaghanashu sarathim cha hayanapi
44.29
वर्तमाने तदा घोरे सङ्ग्रामे भृशदारुणे ।
इन्द्रजित्तु रथं त्यक्त्वा हताश्वो हतसारथिः ।अङ्गदेन महाकायस्तत्रैवान्तरधीयत ।। ६.४४.२९ ।।।।
Vartamane tada ghore sangrame bhrishadarune
Indrajittu ratham tyaktva hatashvo hatasarathih, angadena mahakayastatraivantaradhiyata
44.30
तत्कर्म वालिपुत्रस्य सर्वे देवाः सहर्षिभिः ।
तुष्टुवुः पूजनार्हस्य तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.४४.३० ।।।।
Tatkarma valiputrasya sarve devah saharshibhih
Tushtuvuh pujanarhasya tau chobhau ramalakshmanau
44.31
प्रभावं सर्वभूतानि विदुरिन्द्रजितो युधि ।
तेन ते तं महात्मानं तुष्टा दृष्ट्वा प्रधर्षितम् ।। ६.४४.३१ ।।।।
Prabhavam sarvabhutani vidurindrajito yudhi
Tena te tam mahatmanam tushta drishtva pradharshitam
44.32
ततः प्रहृष्टाः कपयः ससुग्रीवविभीषणाः ।
साधु साध्विति नेदुश्च दृष्ट्वा शत्रुं प्रधर्षितम् ।। ६.४४.३२ ।।।।
Tatah prahrishtah kapayah sasugrivavibhishanah
Sadhu sadhviti nedushcha drishtva shatrum pradharshitam
44.33
इन्द्रजित्तु तदा तेन निर्जितो भीमकर्मणा ।
संयुगे वालिपुत्रेण क्रोधं चक्रे सुदारुणम् ।। ६.४४.३३ ।।।।
Indrajittu tada tena nirjito bhimakarmana
Sanyuge valiputrena krodham chakre sudarunam
44.34
एतस्मिन्नन्तरे रामो वानरान् वाक्यमब्रवीत् ।
। ६.४४.३४ ।।।।
Etasminnantare ramo vanaran vakyamabravit
44.35
सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु कपिराजेन सङ्गताः ।
। ६.४४.३५ ।।।।
Sarve bhavantastishthantu kapirajena sangatah
44.36
स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ।
भवतामर्थसिद्ध्यर्थं कालेन स समागतः ।अद्यैव क्षमितव्यं मे भवन्तो विगतज्वराः ।। ६.४४.३६ ।।।।
Sa brahmana dattavarastrailokyam badhate bhrisham
Bhavatamarthasiddhyartham kalena sa samagatah, adyaiva kshamitavyam me bhavanto vigatajvarah
44.37
सो ऽन्तर्धानगतः पापो रावणी रणकर्कशः ।
अदृश्यो निशितान् बाणान् मुमोचाशनिवर्चसः ।। ६.४४.३७ ।।।।
So ntardhanagatah papo ravani ranakarkashah
Adrishyo nishitan banan mumochashanivarchasah
44.38
स रामं लक्ष्मणं चैव घोरैर्नागमयैः शरैः ।
बिभेद समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राक्षसः ।। ६.४४.३८ ।।।।
Sa ramam lakshmanam chaiva ghorairnagamayaih sharaih
Bibheda samare kruddhah sarvagatreshu rakshasah
44.39
मायया संवृतस्तत्र मोहयन् राघवौ युधि ।
अदृश्यः सर्वभूतानां कूटयोधी निशाचरः ।बबन्ध शरबन्धेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.४४.३९ ।।।।
Mayaya sanvritastatra mohayan raghavau yudhi
Adrishyah sarvabhutanam kutayodhi nishacharah, babandha sharabandhena bhratarau ramalakshmanau
44.40
तौ तेन पुरुषव्याघ्रौ क्रुद्धेनाशीविषैः शरैः ।
सहसा निहतौ वीरौ तदा प्रैक्षन्त वानराः ।। ६.४४.४० ।।।।
Tau tena purushavyaghrau kruddhenashivishaih sharaih
Sahasa nihatau virau tada praikshanta vanarah
44.41
प्रकाशरूपस्तु यदा न शक्तस्तौ बाधितुं राक्षसराजपुत्रः ।
मायां प्रयोक्तुं समुपाजगाम बबन्ध तौ राजसुतौ महात्मा ।। ६.४४.४१ ।।
Prakasharupastu yada na shaktastau badhitum rakshasarajaputrah
Mayam prayoktum samupajagama babandha tau rajasutau mahatma