UtshovSarga 41
41.1
अथ तस्मिन्निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।
सुग्रीवं सम्परिष्वज्य तदा वचनमब्रवीत् ।। ६.४१.१ ।।।।
Atha tasminnimittani drishtva lakshmanapurvajah
Sugrivam samparishvajya tada vachanamabravit
41.2
असम्मन्त्र्य मया सार्द्धं तदिदं साहसं कृतम् ।
एवं साहसकर्माणि न कुर्वन्ति जनेश्वराः ।। ६.४१.२ ।।।।
Asammantrya maya sarddham tadidam sahasam kritam
Evam sahasakarmani na kurvanti janeshvarah
41.3
संशये स्थाप्य मां चेदं बलं च सविभीषणम् ।
कष्टं कृतमिदं वीर साहसं साहसप्रिय ।। ६.४१.३ ।।।।
Sanshaye sthapya mam chedam balam cha savibhishanam
Kashtam kritamidam vira sahasam sahasapriya
41.4
इदानीं मा कृथा वीर एवंविधमचिन्तितम् ।
त्वयि किञ्चित् समापन्ने किं कार्यं सीतया मम ।। ६.४१.४ ।।।।
Idanim ma kritha vira evanvidhamachintitam
Tvayi kinchit samapanne kim karyam sitaya mama
41.5
भरतेन महाबाहो लक्ष्मणेन यवीयसा ।
शत्रुघ्नेन च शत्रुघ्न स्वशरीरेण वा पुनः ।। ६.४१.५ ।।पुनःपुनः ।।।।
Bharatena mahabaho lakshmanena yaviyasa
Shatrughnena cha shatrughna svasharirena va punah, punahpunah
41.6
त्वयि चानागते पूर्वमिति मे निश्चिता मतिः ।
जानतश्चापि ते वीर्यं महेन्द्रवरुणोपम ।। ६.४१.६ ।।।।
Tvayi chanagate purvamiti me nishchita matih
Janatashchapi te viryam mahendravarunopama
41.7
हत्वा ऽहं रावणं युद्धे सपुत्रबलवाहनम् ।
अभिषिच्य च लङ्कायां विभीषणमथापि च ।भरते राज्यमावेश्य त्यक्ष्ये देहं महाबल ।। ६.४१.७ ।।।।
Hatva ham ravanam yuddhe saputrabalavahanam
Abhishichya cha lankayam vibhishanamathapi cha, bharate rajyamaveshya tyakshye deham mahabala
41.8
तमेवं वादिनं रामं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ।
। ६.४१.८ ।।।।
Tamevam vadinam ramam sugrivah pratyabhashata
41.9
तव भार्यापहर्तारं दृष्ट्वा राघव रावणम् ।
मर्षयामि कथं वीर जानन् पौरुषमात्मनः ।। ६.४१.९ ।।।।
Tava bharyapahartaram drishtva raghava ravanam
Marshayami katham vira janan paurushamatmanah
41.10
इत्येवं वादिनं वीरमभिनन्द्य स राघवः ।
लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.४१.१० ।।।।
Ityevam vadinam viramabhinandya sa raghavah
Lakshmanam lakshmisampannamidam vachanamabravit
41.11
परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च ।
बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठेम लक्ष्मण ।। ६.४१.११ ।।।।
Parigrihyodakam shitam vanani phalavanti cha
Balaugham sanvibhajyemam vyuhya tishthema lakshmana
41.12
लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम् ।
निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ।। ६.४१.१२ ।।।।
Lokakshayakaram bhimam bhayam pashyamyupasthitam
Nibarhanam praviranamrikshavanararakshasam
41.13
वाताश्च परुषा वान्ति कम्पते च वसुन्धरा ।
पर्वताग्राणि वेपन्ते पतन्ति धरणीरुहाः ।। ६.४१.१३ ।।।।
Vatashcha parusha vanti kampate cha vasundhara
Parvatagrani vepante patanti dharaniruhah
41.14
मेघाः क्रव्यादसङ्काशाः परुषाः परुषस्वनाः ।
क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ति मिश्रं शोणितबिन्दुभिः ।। ६.४१.१४ ।।।।
Meghah kravyadasankashah parushah parushasvanah
Krurah kruram pravarshanti mishram shonitabindubhih
41.15
रक्तचन्दनसङ्काशा सन्ध्या परमदारुणा ।
ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ।। ६.४१.१५ ।।।।
Raktachandanasankasha sandhya paramadaruna
Jvalachcha nipatatyetadadityadagnimandalam
41.16
आदित्यमभिवाश्यन्ति जनयन्तो महद्भयम् ।
दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः ।। ६.४१.१६ ।।।।
Adityamabhivashyanti janayanto mahadbhayam
Dina dinasvara ghora aprashasta mrigadvijah
41.17
रजन्यामप्रकाशश्च सन्तापयति चन्द्रमाः ।
कृष्णरक्तान्तपर्यन्तो यथा लोकस्य सङ्क्षये ।। ६.४१.१७ ।।।।
Rajanyamaprakashashcha santapayati chandramah
Krishnaraktantaparyanto yatha lokasya sankshaye
41.18
ह्रस्वो रूक्षो ऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः ।
। ६.४१.१८ ।।।।
Hrasvo ruksho prashastashcha pariveshah sulohitah
41.19
आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते ।
दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते ।युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति ।। ६.४१.१९ ।।।।
Adityamandale nilam lakshma lakshmana drishyate
Drishyante na yathavachcha nakshatranyabhivartate, yugantamiva lokasya pashya lakshmana shansati
41.20
काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च ।
शिवाश्चाप्यशिवा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः ।। ६.४१.२० ।।।।
Kakah shyenastatha gridhra nichaih paripatanti cha
Shivashchapyashiva vachah pravadanti mahasvanah
41.21
क्षिप्रमद्य दुराधर्षां लङ्कां रावणपालिताम् ।
अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः ।। ६.४१.२१ ।।।।
Kshipramadya duradharsham lankam ravanapalitam
Abhiyama javenaiva sarvato haribhirvritah
41.22
इत्येवं संवदन् वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।
तस्मादवातरच्छीव्रं पर्वताग्रान्महाबलः ।। ६.४१.२२ ।।।।
Ityevam sanvadan viro lakshmanam lakshmanagrajah
Tasmadavatarachchhivram parvatagranmahabalah
41.23
अवतीर्यं च धर्मात्मा तस्माच्छैलात् स राघवः ।
परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः ।। ६.४१.२३ ।।।।
Avatiryam cha dharmatma tasmachchhailat sa raghavah
Paraih paramadurdharsham dadarsha balamatmanah
41.24
सन्नह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत् ।
कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत् ।। ६.४१.२४ ।।।।
Sannahya tu sasugrivah kapirajabalam mahat
Kalagyo raghavah kale sanyugayabhyachodayat
41.25
ततः काले महाबाहुर्बलेन महतावृतः ।
प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम् ।। ६.४१.२५ ।।।।
Tatah kale mahabahurbalena mahatavritah
Prasthitah purato dhanvi lankamabhimukhah purim
41.26
तं विभीषणसुग्रीवौ हनुमान् जाम्बवान्नलः ।
ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ।। ६.४१.२६ ।।।।
Tam vibhishanasugrivau hanuman jambavannalah
Riksharajastatha nilo lakshmanashchanvayustada
41.27
ततः पश्चात् सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम् ।
प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम् ।। ६.४१.२७ ।।।।
Tatah pashchat sumahati pritanarkshavanaukasam
Prachchhadya mahatim bhumimanuyati sma raghavam
41.28
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान् ।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः ।। ६.४१.२८ ।।।।
Shailashringani shatashah pravriddhanshcha mahiruhan
Jagrihuh kunjaraprakhya vanarah paravaranah
41.29
तौ तु दीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिन्दमौ ।। ६.४१.२९ ।।।।
Tau tu dirghena kalena bhratarau ramalakshmanau
Ravanasya purim lankamasedaturarindamau
41.30
पताकमालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।
चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चैः प्राकारतोरणाम् ।। ६.४१.३० ।।।।
Patakamalinim ramyamudyanavanashobhitam
Chitravapram sudushprapamuchchaih prakaratoranam
41.31
तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः ।
यथानिवेशं सम्पीड्य न्यविशन्त वनौकसः ।। ६.४१.३१ ।।।।
Tam surairapi durdharsham ramavakyaprachoditah
Yathanivesham sampidya nyavishanta vanaukasah
41.32
लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शलशृङ्गमिवोन्नतम् ।
रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च ।। ६.४१.३२ ।।।।
Lankayastuttaradvaram shalashringamivonnatam
Ramah sahanujo dhanvi jugopa cha rurodha cha
41.33
लङ्कामुपनिविष्टश्च रामो दशरथात्मजः ।
लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम् ।उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः ।। ६.४१.३३ ।।।।
Lankamupanivishtashcha ramo dasharathatmajah
Lakshmananucharo virah purim ravanapalitam, uttaradvaramasadya yatra tishthati ravanah
41.34
नान्यो रामाद्धि तद्द्वारं समर्थः परिरक्षितुम् ।
रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम् ।। ६.४१.३४ ।।।।
Nanyo ramaddhi taddvaram samarthah parirakshitum
Ravanadhishthitam bhimam varuneneva sagaram
41.35
सायुधै राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः ।
लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः ।। ६.४१.३५ ।।।।
Sayudhai rakshasairbhimairabhiguptam samantatah
Laghunam trasajananam patalamiva danavaih
41.36
विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च ।
ददर्शायुधजालानि तत्रैव कवचानि च ।। ६.४१.३६ ।।।।
Vinyastani cha yodhanam bahuni vividhani cha
Dadarshayudhajalani tatraiva kavachani cha
41.37
पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः ।
अतिष्ठत् सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान् ।। ६.४१.३७ ।।।।
Purvam tu dvaramasadya nilo harichamupatih
Atishthat saha maindena dvividena cha viryavan
41.38
अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः ।
ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च ।। ६.४१.३८ ।।।।
Angado dakshinadvaram jagraha sumahabalah
Rishabhena gavakshena gajena gavayena cha
41.39
हनुमान् पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान् कपिः ।
प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च सङ्गतः ।। ६.४१.३९ ।।।।
Hanuman pashchimadvaram raraksha balavan kapih
Pramathipraghasabhyam cha virairanyaishcha sangatah
41.40
मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत ।
सह सर्वैहरिश्रेष्ठैः सुपर्णश्वसनोपमैः ।। ६.४१.४० ।।।।
Madhyame cha svayam gulme sugrivah samatishthata
Saha sarvaiharishreshthaih suparnashvasanopamaih
41.41
वानाराणां तु षट्त्रिंशत् कोट्यः प्रख्यातयूथपाः ।
निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः ।। ६.४१.४१ ।।।।
Vanaranam tu shattrinshat kotyah prakhyatayuthapah
Nipidyopanivishtashcha sugrivo yatra vanarah
41.42
शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः ।
द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटिं न्यवेशयत् ।। ६.४१.४२ ।।।।
Shasanena tu ramasya lakshmanah savibhishanah
Dvare dvare harinam tu kotim kotim nyaveshayat
41.43
पश्चिमेन तु रामस्य सुग्रीवः सहजाम्बवान् ।
अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः ।। ६.४१.४३ ।।।।
Pashchimena tu ramasya sugrivah sahajambavan
Aduranmadhyame gulme tasthau bahubalanugah
41.44
ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः ।
गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान् हृष्टा युद्धाय तस्थिरे ।। ६.४१.४४ ।।।।
Te tu vanarashardulah shardula iva danshtrinah
Grihitva drumashailagran hrishta yuddhaya tasthire
41.45
सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः ।
सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः ।। ६.४१.४५ ।।।।
Sarve vikritalangulah sarve danshtranakhayudhah
Sarve vikritachitrangah sarve cha vikritananah
41.46
दशनागबलाः केचित् केचिद्दशगुणोत्तराः ।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ।। ६.४१.४६ ।।।।
Dashanagabalah kechit kechiddashagunottarah
Kechinnagasahasrasya babhuvustulyavikramah
41.47
सन्ति चौघबलाः केचित् केचिच्छतगुणोत्तराः ।
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन् हरियूथपाः ।। ६.४१.४७ ।।।।
Santi chaughabalah kechit kechichchhatagunottarah
Aprameyabalashchanye tatrasan hariyuthapah
41.48
अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः ।
तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्यमः ।। ६.४१.४८ ।।।।
Adbhutashcha vichitrashcha teshamasit samagamah
Tatra vanarasainyanam shalabhanamivodyamah
41.49
परिपूर्णमिवाकाशं सञ्छन्नेव च मेदिनी ।
लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः ।। ६.४१.४९ ।।।।
Paripurnamivakasham sanchhanneva cha medini
Lankamupanivishtaishcha sampatadbhishcha vanaraih
41.50
शतं शतसहस्राणां पृथगृक्षवनौकसाम् ।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः ।। ६.४१.५० ।।।।
Shatam shatasahasranam prithagrikshavanaukasam
Lankadvaranyupajagmuranye yoddhum samantatah
41.51
आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः ।
। ६.४१.५१ ।।।।
Avritah sa girih sarvaistaih samantat plavangamaih
41.52
अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत ।
। ६.४१.५२ ।।।।
Ayutanam sahasram cha purim tamabhyavartata
41.53
वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः ।
संवृता सर्वतो लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना ।। ६.४१.५३ ।।।।
Vanarairbalavadbhishcha babhuva drumapanibhih
Sanvrita sarvato lanka dushpraveshapi vayuna
41.54
राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसा ऽभिनिपीडिताः ।
वानरैर्मेघसङ्काशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः ।। ६.४१.५४ ।।।।
Rakshasa vismayam jagmuh sahasa bhinipiditah
Vanarairmeghasankashaih shakratulyaparakramaih
41.55
महान् शब्दो ऽभवत्तत्र बलौघस्याभिवर्ततः ।
सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः ।। ६.४१.५५ ।।।।
Mahan shabdo bhavattatra balaughasyabhivartatah
Sagarasyeva bhinnasya yatha syat salilasvanah
41.56
तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा ।
लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना ।। ६.४१.५६ ।।।।
Tena shabdena mahata saprakara satorana
Lanka prachalita sarva sashailavanakanana
41.57
रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी ।
बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः ।। ६.४१.५७ ।।।।
Ramalakshmanagupta sa sugrivena cha vahini
Babhuva durdharshatara sarvairapi surasuraih
41.58
राघवः सन्निवेश्यैव सैन्यं स्वं रक्षसां वधे ।
सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।। ६.४१.५८ ।।।।
Raghavah sanniveshyaiva sainyam svam rakshasam vadhe
Sammantrya mantribhih sardham nishchitya cha punahpunah, anantaryamabhiprepsuh kramayogarthatattvavit
41.59
विभीषणस्यानुमते राजधर्मनुस्मरन् ।
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत् ।। ६.४१.५९ ।।
Vibhishanasyanumate rajadharmanusmaran
Angadam valitanayam samahuyedamabravit
41.60
त्य च पुनःपुनः ।
गत्वा सोम्य दशग्रीवं ब्रुहि मद्वचनात् कपे ।लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः ।। ६.४१.६० ।।।।
Tya cha punahpunah
Gatva somya dashagrivam bruhi madvachanat kape, langhayitva purim lankam bhayam tyaktva gatavyathah
41.61
भ्रष्टश्रीकगतैश्वर्य मुमूर्षो नष्टचेतन ।
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा ।। ६.४१.६१ ।।।।
Bhrashtashrikagataishvarya mumursho nashtachetana
Rishinam devatanam cha gandharvapsarasam tatha
41.62
नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर ।
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस ।। ६.४१.६२ ।।।।
Naganamatha yakshanam ragyam cha rajanichara
Yachcha papam kritam mohadavaliptena rakshasa
41.63
नूनमद्य गतो दर्पः स्वयम्भूवरदानजः ।
यस्य दण्डधरस्ते ऽहं दाराहरणकर्शितः ।दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः ।। ६.४१.६३ ।।।।
Nunamadya gato darpah svayambhuvaradanajah
Yasya dandadharaste ham daraharanakarshitah, dandam dharayamanastu lankadvare vyavasthitah
41.64
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस ।
राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि मया हतः ।। ६.४१.६४ ।।।।
Padavim devatanam cha maharshinam cha rakshasa
Rajarshinam cha sarvesham gamishyasi maya hatah
41.65
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम ।
मामतिक्रामयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय ।। ६.४१.६५ ।।।।
Balena yena vai sitam mayaya rakshasadhama
Mamatikramayitva tvam hritavanstannidarshaya
41.66
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ।
न चेच्छरणमभ्येषि मामुपादाय मैथिलीम् ।। ६.४१.६६ ।।।।
Arakshasamimam lokam kartasmi nishitaih sharaih
Na chechchharanamabhyeshi mamupadaya maithilim
41.67
धर्मात्मा रक्षसां श्रेष्ठः सम्प्राप्तो ऽयं विभीषणः ।
लङ्कैश्वर्यं ध्रुवं श्रीमानयं प्राप्नोत्यकण्टकम् ।। ६.४१.६७ ।।।।
Dharmatma rakshasam shreshthah samprapto yam vibhishanah
Lankaishvaryam dhruvam shrimanayam prapnotyakantakam
41.68
न हि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया ।
शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना ।। ६.४१.६८ ।।।।
Na hi rajyamadharmena bhoktum kshanamapi tvaya
Shakyam murkhasahayena papenaviditatmana
41.69
युद्ध्यस्व वा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस ।
मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि ।। ६.४१.६९ ।।।।
Yuddhyasva va dhritim kritva shauryamalambya rakshasa
Machchharaistvam rane shantastatah puto bhavishyasi
41.70
यद्वा विशसि लोकांस्त्रीन् पक्षिभूतो मनोजवः ।
मम चक्षुष्पथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि ।। ६.४१.७० ।।।।
Yadva vishasi lokanstrin pakshibhuto manojavah
Mama chakshushpatham prapya na jivan pratiyasyasi
41.71
ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ।
सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम् ।। ६.४१.७१ ।।।।
Bravimi tvam hitam vakyam kriyatamaurdhvadaihikam
Sudrishta kriyatam lanka jivitam te mayi sthitam
41.72
इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट् ।। ६.४१.७२ ।।।।
Ityuktah sa tu tareyo ramenaklishtakarmana
Jagamakashamavishya murtimaniva havyavat
41.73
सो ऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान्रावणमन्दिरम् ।
ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह ।। ६.४१.७३ ।।।।
So tipatya muhurtena shrimanravanamandiram
Dadarshasinamavyagram ravanam sachivaih saha
41.74
ततस्तस्याविदूरे स निपत्य हरिपुङ्गवः ।
दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः ।। ६.४१.७४ ।।।।
Tatastasyavidure sa nipatya haripungavah
Diptagnisadrishastasthavangadah kanakangadah
41.75
तद्रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम् ।
सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना ।। ६.४१.७५ ।।।।
Tadramavachanam sarvamanyunadhikamuttamam
Samatyam shravayamasa nivedyatmanamatmana
41.76
दूतो ऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
वालिपुत्रो ऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः ।। ६.४१.७६ ।।।।
Duto ham kosalendrasya ramasyaklishtakarmanah
Valiputro ngado nama yadi te shrotramagatah
41.77
आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
निष्पत्य प्रतियुद्ध्यस्व नृशंस पुरुषो भव ।। ६.४१.७७ ।।।।
Aha tvam raghavo ramah kausalyanandavardhanah
Nishpatya pratiyuddhyasva nrishansa purusho bhava
41.78
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम् ।
निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि ।। ६.४१.७८ ।।।।
Hantasmi tvam sahamatyam saputragyatibandhavam
Nirudvignastrayo loka bhavishyanti hate tvayi
41.79
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम् ।। ६.४१.७९ ।।।।
Devadanavayakshanam gandharvoragarakshasam
Shatrumadyoddharishyami tvamrishinam cha kantakam
41.80
विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि ।
न चेत् सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि ।। ६.४१.८० ।।।।
Vibhishanasya chaishvaryam bhavishyati hate tvayi
Na chet satkritya vaidehim pranipatya pradasyasi
41.81
इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे ।
अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः ।। ६.४१.८१ ।।।।
Ityevam parusham vakyam bruvane haripungave
Amarshavashamapanno nishacharaganeshvarah
41.82
ततः स रोषताम्राक्षः शशास सचिवांस्तदा ।
गृह्यतामेष दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत् ।। ६.४१.८२ ।।।।
Tatah sa roshatamrakshah shashasa sachivanstada
Grihyatamesha durmedha vadhyatamiti chasakrit
41.83
रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निसमतेजसः ।
जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः ।। ६.४१.८३ ।।।।
Ravanasya vachah shrutva diptagnisamatejasah
Jagrihustam tato ghorashchatvaro rajanicharah
41.84
ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान् ।
बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा ।। ६.४१.८४ ।।।।
Grahayamasa tareyah svayamatmanamatmavan
Balam darshayitum viro yatudhanagane tada
41.85
स तान् बाहुद्वये सक्तानादाय पतगानिव ।
प्रासादं शैलसङ्कासमुत्पपाताङ्गदस्तदा ।। ६.४१.८५ ।।।।
Sa tan bahudvaye saktanadaya pataganiva
Prasadam shailasankasamutpapatangadastada
41.86
ते ऽन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्य वेगेन राक्षसाः ।
भूमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः ।। ६.४१.८६ ।।।।
Te ntarikshadvinirdhutastasya vegena rakshasah
Bhumau nipatitah sarve rakshasendrasya pashyatah
41.87
ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य वालिपुत्रः प्रतापवान् ।। ६.४१.८७ ।।।।
Tatah prasadashikharam shailashringamivonnatam
Dadarsha rakshasendrasya valiputrah pratapavan
41.88
तत्पफाल पदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः ।
पुरा हिमवतः शृङ्गं वज्रिणेव विदारितम् ।। ६.४१.८८ ।।।।
Tatpaphala padakrantam dashagrivasya pashyatah
Pura himavatah shringam vajrineva vidaritam
41.89
भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं नाम विश्राव्य चात्मनः ।
विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसम् ।। ६.४१.८९ ।।।।
Bhanktva prasadashikharam nama vishravya chatmanah
Vinadya sumahanadamutpapata vihayasam
41.90
व्यथयन् राक्षसान् सर्वान् हर्षयंश्चापि वानरान् ।
स वानराणां मध्ये तु रामपार्श्वमुपागतः ।। ६.४१.९० ।।।।
Vyathayan rakshasan sarvan harshayanshchapi vanaran
Sa vanaranam madhye tu ramaparshvamupagatah
41.91
रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात् ।
विनाशं चात्मनः पश्यन्निश्वासपरमो ऽभवत् ।। ६.४१.९१ ।।।।
Ravanastu param chakre krodham prasadadharshanat
Vinasham chatmanah pashyannishvasaparamo bhavat
41.92
रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्निनदद्भिः प्लवङ्गमैः ।
वृतो रिपुवधाकाङ्क्षी युद्धायैवाभ्यवर्तत ।। ६.४१.९२ ।।।।
Ramastu bahubhirhrishtairninadadbhih plavangamaih
Vrito ripuvadhakankshi yuddhayaivabhyavartata
41.93
सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः ।
बहुभिः संवृतस्तत्र वानरैः कामरूपिभिः ।। ६.४१.९३ ।।।।
Sushenastu mahaviryo girikutopamo harih
Bahubhih sanvritastatra vanaraih kamarupibhih
41.94
चतुर्द्वाराणि सर्वाणि सुग्रीववचनात् कपिः ।
पर्यक्रामत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ।। ६.४१.९४ ।।।।
Chaturdvarani sarvani sugrivavachanat kapih
Paryakramata durdharsho nakshatraniva chandramah
41.95
तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम् ।
लङ्कामुपनिविष्टानां सागरं चाभिवर्तताम् ।। ६.४१.९५ ।।।।
Teshamakshauhinishatam samavekshya vanaukasam
Lankamupanivishtanam sagaram chabhivartatam
41.96
राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथा ऽपरे ।
अपरे समरोद्धर्षाद्धर्षमेव प्रपेदिरे ।। ६.४१.९६ ।।।।
Rakshasa vismayam jagmustrasam jagmustatha pare
Apare samaroddharshaddharshameva prapedire
41.97
कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं प्राकारपरिखान्तरम् ।
ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं वानरीकृतम् ।। ६.४१.९७ ।।।।
Kritsnam hi kapibhirvyaptam prakaraparikhantaram
Dadrishu rakshasa dinah prakaram vanarikritam
41.98
हाहाकारं प्रकुर्वन्ति राक्षसा भयमोहिताः ।
। ६.४१.९८ ।।।।
Hahakaram prakurvanti rakshasa bhayamohitah
41.99
तस्मिन् महाभीषणके प्रवृत्ते कोलाहले राक्षसराजधान्याम् ।
प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि युगान्तवाता इव संविचेरुः ।। ६.४१.९९ ।।
Tasmin mahabhishanake pravritte kolahale rakshasarajadhanyam
Pragrihya rakshansi mahayudhani yugantavata iva sanvicheruh