UtshovSarga 40
40.1
ततो रामः सुवेलाग्रं योजनद्वयमण्डलम् ।
उपारोहत्ससुग्रीवो हरियूथैः समन्वितः ।। ६-४०-१।।
Tato ramah suvelagram yojanadvayamandalam
Uparohatsasugrivo hariyuthaih samanvitah
40.2
स्थित्वा मुहूर्तं तत्रैव दिशो दश विलोकयन् ।
त्रिख़ूटशिखरे रम्ये निर्मितां विश्वकर्मणा ।। ६-४०-२।।
Sthitva muhurtam tatraiva disho dasha vilokayan
Trikhutashikhare ramye nirmitam vishvakarmana
40.3
ददर्श लङ्कां सुन्यस्तां रम्यकाननशोभिताम् ।
तस्यां गोपुरशृङ्गस्थं राक्षसेन्द्रं दुरासदम् ।। ६-४०-३।।
Dadarsha lankam sunyastam ramyakananashobhitam
Tasyam gopurashringastham rakshasendram durasadam
40.4
श्वेतचामरपर्यन्तं विजयच्चत्रशोभितम् ।
रक्तचन्दनसंलिप्तं रक्ताभरणभूषितम् ।। ६-४०-४।।
Shvetachamaraparyantam vijayachchatrashobhitam
Raktachandanasanliptam raktabharanabhushitam
40.5
वीलजीमूतसंकाशं हेमसंचादिताम्बरम् ।
ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।। ६-४०-५।।
Vilajimutasankasham hemasanchaditambaram
Airavatavishanagrairutkrishtakinavakshasam
40.6
शशलोहितरागेण सम्वीतं रक्तवाससा ।
संध्यातपेन संचन्नं मेघराशिमिवाम्बरे ।। ६-४०-६।।
Shashalohitaragena samvitam raktavasasa
Sandhyatapena sanchannam megharashimivambare
40.7
पश्यतां वानरेन्द्राणाम् राघवस्यापि पश्यतः ।
दर्शनाद्राक्षसेन्द्रस्य सुग्रीवः सहसोत्थितः ।। ६-४०-७।।
Pashyatam vanarendranam raghavasyapi pashyatah
Darshanadrakshasendrasya sugrivah sahasotthitah
40.8
क्रोधवेगेन सं युक्तः सत्त्वेन च बलेन च ।
अचलाग्रादथोत्थाय पुप्लुवे गोपुरस्थले ।। ६-४०-८।।
Krodhavegena sam yuktah sattvena cha balena cha
Achalagradathotthaya pupluve gopurasthale
40.9
स्थित्वा मुहूर्तं सम्प्रेक्ष्य निर्भयेनान्तरात्मना ।
तृणीकृत्य च तद्रक्षः सोऽब्रवीत्परुषं वचः ।। ६-४०-९।।
Sthitva muhurtam samprekshya nirbhayenantaratmana
Trinikritya cha tadrakshah sobravitparusham vachah
40.10
लोकनाथस्य रामस्य सखा दासोऽस्मि राक्षस ।
न मया मोक्यसे.द्य त्वं पार्थिवेन्द्रस्य तेजसा ।। ६-४०-१०।।
Lokanathasya ramasya sakha dasosmi rakshasa
Na maya mokyase.dya tvam parthivendrasya tejasa
40.11
इत्युक्त्वा सहसोत्पत्य प्लुप्लुवे तस्य चोपरि ।
आकृष्य मुकुटं चित्रं पातयामास तद्भुवि ।। ६-४०-११।।
Ityuktva sahasotpatya plupluve tasya chopari
Akrishya mukutam chitram patayamasa tadbhuvi
40.12
समीक्स्य तूर्णमायान्तं बभाषे तं निशाचरः ।
सुग्रीवस्त्वं परोक्षे मे हीनग्रीवो भविष्यसि ।। ६-४०-१२।।
Samiksya turnamayantam babhashe tam nishacharah
Sugrivastvam parokshe me hinagrivo bhavishyasi
40.13
इत्युक्त्वोत्थाय तं क्षिप्रं बाहुभ्यामाक्षिपत्तले ।
कन्दुवत्स समुत्थाय बाहुभ्यामाक्षिपद्धरिः ।। ६-४०-१३।।
Ityuktvotthaya tam kshipram bahubhyamakshipattale
Kanduvatsa samutthaya bahubhyamakshipaddharih
40.14
परस्परं स्वेदविदिग्धगात्रौ ।
परस्परम् शोणितरक्तदेहौ ।परस्परं श्लिष्टनिरुद्धचेष्टौ ।परस्परं शाल्मलिकिंशुकाविव ।। ६-४०-१४।।
Parasparam svedavidigdhagatrau
Parasparam shonitaraktadehau, parasparam shlishtaniruddhacheshtau, parasparam shalmalikinshukaviva
40.15
मुष्टिप्रहारैश्च तलप्रहारै ।
ररत्निघातैश्च कराग्रघातैः ।तौ चक्रतुर्युद्धमसह्यरूपं ।महाबलौ राक्षसवानरेन्द्रौ ।। ६-४०-१५।।
Mushtipraharaishcha talapraharai
Raratnighataishcha karagraghataih, tau chakraturyuddhamasahyarupam, mahabalau rakshasavanarendrau
40.16
कृत्वा नियुद्धं भृशमुग्रवेगौ ।
कालं चिरं गोपुरवेदिमध्ये ।उत्क्षिप्य चोत्क्षिप्य विनम्य देहौ ।पादक्रमाद्गोपुरवेदिलग्नौ ।। ६-४०-१६।।
Kritva niyuddham bhrishamugravegau
Kalam chiram gopuravedimadhye, utkshipya chotkshipya vinamya dehau, padakramadgopuravedilagnau
40.17
अन्योन्यमापीड्य विलग्नदेहौ ।
तौ पेतुतुः पालनिखातमध्ये ।उत्पेततुर्भूमितलम् स्पृशन्तौ ।स्थित्वा मुहूर्तं त्वभिनिःश्वसन्तौ ।। ६-४०-१७।।
Anyonyamapidya vilagnadehau
Tau petutuh palanikhatamadhye, utpetaturbhumitalam sprishantau, sthitva muhurtam tvabhinihshvasantau
40.18
आलिङ्ग्य चालिङ्ग़्य च बाहुयोक्त्रैः ।
संयोजयामासतुराहवे तौ ।सम्रम्भशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौ ।सुचेरतुः सम्प्रति युद्धमार्गे ।। ६-४०-१८।।
Alingya chalingya cha bahuyoktraih
Sanyojayamasaturahave tau, samrambhashikshabalasamprayuktau, sucheratuh samprati yuddhamarge
40.19
शार्दूलसिंहविव जातदंष्ट्रौ ।
गजेन्द्रपोताविव संप्रयुक्तौ ।संहत्य संवेद्य च तौ कराभ्यां ।तऊ पेतुतुर्वै युगपद्धरायाम् ।। ६-४०-१९।।
Shardulasinhaviva jatadanshtrau
Gajendrapotaviva samprayuktau, sanhatya sanvedya cha tau karabhyam, tau petuturvai yugapaddharayam
40.20
उद्यम्य चान्योन्यमधिक्षिपन्तौ ।
संचक्रमाते बहु युद्धमार्गे ।व्यायामशिक्षाबलसंप्रयुक्तौ ।क्लमं न तौ जग्मतुराशु वीरौ ।। ६-४०-२०।।
Udyamya chanyonyamadhikshipantau
Sanchakramate bahu yuddhamarge, vyayamashikshabalasamprayuktau, klamam na tau jagmaturashu virau
40.21
बाहुत्तमैर्वारणवारणाभै ।
र्निवारयन्तौ परवारणाभौ।चिरेण कालेन भृशं प्रयुद्धौ ।संचेरतुर्मण्डलमार्गमाशु ।। ६-४०-२१।।
Bahuttamairvaranavaranabhai
Rnivarayantau paravaranabhau, chirena kalena bhrisham prayuddhau, sancheraturmandalamargamashu
40.22
तौ परस्पर मासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने ।
मार्जाराविव भक्षार्थेऽवतस्थाते मुहुर्मुहुः ।। ६-४०-२२।।
Tau paraspara masadya yattavanyonyasudane
Marjaraviva bhaksharthevatasthate muhurmuhuh
40.23
मण्डलानि विचित्राणि स्थानानि विविधानि च ।
गोमूत्रकाणि चित्राणि गतप्रत्यागतानि च ।। ६-४०-२३।।
Mandalani vichitrani sthanani vividhani cha
Gomutrakani chitrani gatapratyagatani cha
40.24
तीर्शीनगतान्येव तथा वक्रगतानि च ।
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ।। ६-४०-२४।।
Tirshinagatanyeva tatha vakragatani cha
Parimoksham praharanam varjanam paridhavanam
40.25
अभिद्रवणमाप्लावमवस्थानं सविग्रहम् ।
परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।। ६-४०-२५।।
Abhidravanamaplavamavasthanam savigraham
Paravrittamapavrittamapadrutamavaplutam
40.26
उपन्यस्तमपन्यस्तं युद्धमार्गविशारदौ ।
तौ विचेरतुर्न्योन्यं वानरेन्द्रश्च रावणः ।। ६-४०-२६।।
Upanyastamapanyastam yuddhamargavisharadau
Tau vicheraturnyonyam vanarendrashcha ravanah
40.27
एतस्मिन्नन्तरे रक्षो मायाबलमथात्मनः ।
आरब्दुमुपसम् पेदे ज्ञात्वा तम् वानराधिपः ।। ६-४०-२७।।
Etasminnantare raksho mayabalamathatmanah
Arabdumupasam pede gyatva tam vanaradhipah
40.28
उत्पपात तदाकाशं जितकाशी जितक्लमः ।
रावणः स्थित एवात्र हरिराजेन वञ्चितः ।। ६-४०-२८।।
Utpapata tadakasham jitakashi jitaklamah
Ravanah sthita evatra harirajena vanchitah
40.29
अथ हरिवरनाथः प्राप्तसंग्रामकीर्ति ।
र्निशिचरपतिमाजौ योजयित्वा श्रमेण ।गगनमतिविशालं लङ्घयित्वार्कसूम ।र्हरिगणबलमध्ये रामपार्श्वं जगाम् ।। ६-४०-२९।।
Atha harivaranathah praptasangramakirti
Rnishicharapatimajau yojayitva shramena, gaganamativishalam langhayitvarkasuma, rhariganabalamadhye ramaparshvam jagam
40.30
स इति सवितृसूनुस्तत्र तत्कर्म कृत्वा ।
पवनगतिरनीकं प्राविशत्संप्रहृष्टः ।रघुवरनृपसूनोद्वर्धयन् युद्धहर्षं ।तरुमृगगणमुख्यैः पूज्यमानो हरीन्द्रः ।। ६-४०-३०
Sa iti savitrisunustatra tatkarma kritva
Pavanagatiranikam pravishatsamprahrishtah, raghuvaranripasunodvardhayan yuddhaharsham, tarumrigaganamukhyaih pujyamano harindrah, 6-40-30