UtshovSarga 3
3.1
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परम अर्थवित् ।
प्रतिजग्राह काकुत्स्थो हनूमन्तम् अथ अब्रवीत् ॥६-३-१॥
Sugrivasya vachah shrutva hetumat parama arthavit
Pratijagraha kakutstho hanumantam atha abravit
3.2
तरसा सेतु बन्धेन सागर उच्चोषणेन वा ।
सर्वथा सुसमर्थो अस्मि सागरस्य अस्य लन्घने ॥६-३-२॥
Tarasa setu bandhena sagara uchchoshanena va
Sarvatha susamartho asmi sagarasya asya langhane
3.3
कति दुर्गाणि दुर्गाया लंकायास् तद् ब्रवीहि मे ।
ज्ञातुम् इच्चामि तत् सर्वम् दर्शनाद् इव वानर ॥६-३-३॥
Kati durgani durgaya lankayas tad bravihi me
Gyatum ichchami tat sarvam darshanad iva vanara
3.4
बलस्य परिमाणम् च द्वार दुर्ग क्रियाम् अपि ।
गुप्ति कर्म च लंकाया रक्षसाम् सदनानि च ॥६-३-४॥
Balasya parimanam cha dvara durga kriyam api
Gupti karma cha lankaya rakshasam sadanani cha
3.5
यथा सुखम् यथावच् च लंकायाम् असि दृष्टवान् ।
सरम् आचक्ष्व तत्त्वेन सर्वथा कुशलो हि असि ॥६-३-५॥
Yatha sukham yathavach cha lankayam asi drishtavan
Saram achakshva tattvena sarvatha kushalo hi asi
3.6
श्रुत्वा रामस्य वचनम् हनूमान् मारुत आत्मजः ।
वाक्यम् वाक्यविदाम् श्रेष्ठो रामम् पुनर् अथ अब्रवीत् ॥६-३-६॥
Shrutva ramasya vachanam hanuman maruta atmajah
Vakyam vakyavidam shreshtho ramam punar atha abravit
3.7
श्रूयताम् सर्वम् आख्यास्ये दुर्ग कर्म विधानतः ।
गुप्ता पुरी यथा लंका रक्षिता च यथा बलैः ॥६-३-७॥
Shruyatam sarvam akhyasye durga karma vidhanatah
Gupta puri yatha lanka rakshita cha yatha balaih
3.8
राक्षसाश्च यथा स्निग्धा रावणस्य च तेजसा ।
पराम् समृद्धिम् लंकायाः सागरस्य च भीमताम् ॥६-३-८॥
Rakshasashcha yatha snigdha ravanasya cha tejasa
Param samriddhim lankayah sagarasya cha bhimatam
3.9
विभागम् च बल ओघस्य निर्देशम् वाहनस्य च ।
एवमुक्त्वा कपिश्रेष्ठः कथयामास तत्ववित् ॥६-३-९॥
Vibhagam cha bala oghasya nirdesham vahanasya cha
Evamuktva kapishreshthah kathayamasa tatvavit
3.10
प्रहृष्टा मुदिता लंका मत्त द्विप समाकुला ।
महती रथ सम्पूर्णा रक्षो गण समाकुला ॥६-३-१०॥
Prahrishta mudita lanka matta dvipa samakula
Mahati ratha sampurna raksho gana samakula
3.11
दृढ बद्ध कवाटानि महापरिघवन्ति च ।
चत्वारि विपुलान्यस्या द्वाराणि सुमहान्ति ॥६-३-११॥
Dridha baddha kavatani mahaparighavanti cha
Chatvari vipulanyasya dvarani sumahanti
3.12
तत्रेषूपयन्त्राणि बलवन्ति महान्ति च ।
आगतम् पर सैन्यम् तैस् तत्र प्रतिनिवार्यते ॥६-३-१२॥
Tatreshupayantrani balavanti mahanti cha
Agatam para sainyam tais tatra pratinivaryate
3.13
द्वारेषु सम्स्कृता भीमाः काल आयस मयाः शिताः ।
शतशो रोचिता वीरैः शतघ्न्यो रक्षसाम् गणैः ॥६-३-१३॥
Dvareshu samskrita bhimah kala ayasa mayah shitah
Shatasho rochita viraih shataghnyo rakshasam ganaih
3.14
सौवर्णः च महाम्स् तस्याः प्राकारो दुष्प्रधर्षणः ।
मणि विद्रुम वैदूर्य मुक्ता विचरित अन्तरः ॥६-३-१४॥
Sauvarnah cha mahams tasyah prakaro dushpradharshanah
Mani vidruma vaidurya mukta vicharita antarah
3.15
सर्वतः च महाभीमाः शीत तोया महाशुभाः ।
अगाधा ग्राहवत्यः च परिखा मीन सेविताः ॥६-३-१५॥
Sarvatah cha mahabhimah shita toya mahashubhah
Agadha grahavatyah cha parikha mina sevitah
3.16
द्वारेषु तासाम् चत्वारः सम्क्रमाः परम आयताः ।
यन्त्रैर् उपेता बहुभिर् महद्भिर् दृढ सम्धिभिः ॥६-३-१६॥
Dvareshu tasam chatvarah samkramah parama ayatah
Yantrair upeta bahubhir mahadbhir dridha samdhibhih
3.17
त्रायन्ते सम्क्रमास् तत्र पर सैन्य आगमे सति ।
यन्त्रैस् तैर् अवकीर्यन्ते परिखासु समन्ततः ॥६-३-१७॥
Trayante samkramas tatra para sainya agame sati
Yantrais tair avakiryante parikhasu samantatah
3.18
एकस् त्व् अकम्प्यो बलवान् सम्क्रमः सुमहादृढः ।
काञ्चनैर् बहुभिः स्तम्भैर् वेदिकाभिः च शोभितः ॥६-३-१८॥
Ekas tv akampyo balavan samkramah sumahadridhah
Kanchanair bahubhih stambhair vedikabhih cha shobhitah
3.19
स्वयम् प्रकृति सम्पन्नो युयुत्सू राम रावणः ।
उत्थितः च अप्रमत्तः च बलानाम् अनुदर्शने ॥६-३-१९॥
Svayam prakriti sampanno yuyutsu rama ravanah
Utthitah cha apramattah cha balanam anudarshane
3.20
लंका पुरी निरालम्बा देव दुर्गा भय आवहा ।
न अदेयम् पार्वतम् वन्यम् कृत्रिमम् च चतुर् विधम् ॥६-३-२०॥
Lanka puri niralamba deva durga bhaya avaha
Na adeyam parvatam vanyam kritrimam cha chatur vidham
3.21
स्थिता पारे समुद्रस्य दूर पारस्य राघव ।
नौ पथः च अपि न अस्ति अत्र निरादेशः च सर्वतः ॥६-३-२१॥
Sthita pare samudrasya dura parasya raghava
Nau pathah cha api na asti atra niradeshah cha sarvatah
3.22
शैल अग्रे रचिता दुर्गा सा पूर् देव पुर उपमा ।
वाजि वारण सम्पूर्णा लंका परम दुर्जया ॥६-३-२२॥
Shaila agre rachita durga sa pur deva pura upama
Vaji varana sampurna lanka parama durjaya
3.23
परिघाः च शतघ्न्यः च यन्त्राणि विविधानि च ।
शोभयन्ति पुरीम् लंकाम् रावणस्य दुरात्मनः ॥६-३-२३॥
Parighah cha shataghnyah cha yantrani vividhani cha
Shobhayanti purim lankam ravanasya duratmanah
3.24
अयुतम् रक्षसाम् अत्र पश्चिम द्वारम् आश्रितम् ।
शूल हस्ता दुराधर्षाः सर्वे खड्ग अग्र योधिनः ॥६-३-२४॥
Ayutam rakshasam atra pashchima dvaram ashritam
Shula hasta duradharshah sarve khadga agra yodhinah
3.25
नियुतम् रक्षसाम् अत्र दक्षिण द्वारम् आश्रितम् ।
चतुर् अन्गेण सैन्येन योधास् तत्र अपि अनुत्तमाः ॥६-३-२५॥
Niyutam rakshasam atra dakshina dvaram ashritam
Chatur angena sainyena yodhas tatra api anuttamah
3.26
प्रयुतम् रक्षसाम् अत्र पूर्व द्वारम् समाश्रितम् ।
चर्म खड्ग धराः सर्वे तथा सर्व अस्त्र कोविदाः ॥६-३-२६॥
Prayutam rakshasam atra purva dvaram samashritam
Charma khadga dharah sarve tatha sarva astra kovidah
3.27
न्यर्बुदम् रक्षसाम् अत्र उत्तर द्वारम् आश्रितम् ।
रथिनः च अश्व वाहाः च कुल पुत्राः सुपूजिताः ॥६-३-२७॥
Nyarbudam rakshasam atra uttara dvaram ashritam
Rathinah cha ashva vahah cha kula putrah supujitah
3.28
शतम् शत सहस्राणाम् मध्यमम् गुल्मम् आश्रितम् ।
यातु धाना दुराधर्षाः साग्र कोटिः च रक्षसाम् ॥६-३-२८॥
Shatam shata sahasranam madhyamam gulmam ashritam
Yatu dhana duradharshah sagra kotih cha rakshasam
3.29
ते मया सम्क्रमा भग्नाः परिखाः च अवपूरिताः ।
दग्धा च नगरी लंका प्राकाराः च अवसादिताः ॥६-३-२९॥
Te maya samkrama bhagnah parikhah cha avapuritah
Dagdha cha nagari lanka prakarah cha avasaditah
3.30
बलैकदेशः क्षपितो राक्षसानाम् महात्मनाम् ।
येन केन तु मार्गेण तराम वरुण आलयम् ॥६-३-३०॥
Balaikadeshah kshapito rakshasanam mahatmanam
Yena kena tu margena tarama varuna alayam
3.31
हता इति नगरी लंकाम् वानरैर् अवधार्यताम् ।
अङ्गदो द्विविदो मैन्दो जाम्बवान् पनसो नलः ॥६-३-३१॥
Hata iti nagari lankam vanarair avadharyatam
Angado dvivido maindo jambavan panaso nalah
3.32
नीलः सेना पतिः चैव बल शेषेण किम् तव ।
प्लवमाना हि गत्वा ताम् रावणस्य महापुरीम् ॥६-३-३२॥
Nilah sena patih chaiva bala sheshena kim tava
Plavamana hi gatva tam ravanasya mahapurim
3.33
सप्रकाराम् सभवनाम् आनयिष्यन्ति मैथिलीम् ।
सप्राकाराम् सभवनामानयुष्यन्ति राघव ॥६-३-३३॥
Saprakaram sabhavanam anayishyanti maithilim
Saprakaram sabhavanamanayushyanti raghava
3.34
एवम् आज्ञापय क्षिप्रम् बलानाम् सर्व सम्ग्रहम् ।
मुहूर्तेन तु युक्तेन प्रस्थानमभिरोचय ॥६-३-३४॥
Evam agyapaya kshipram balanam sarva samgraham
Muhurtena tu yuktena prasthanamabhirochaya