UtshovSarga 28
28.1
सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणम् राक्षस अधिपम् ।
बलम् आलोकयन् सर्वम् शुको वाक्यम् अथ अब्रवीत् ॥६-२८-१॥
Saranasya vachah shrutva ravanam rakshasa adhipam
Balam alokayan sarvam shuko vakyam atha abravit
28.2
स्थितान् पश्यसि यान् एतान् मत्तान् इव महाद्विपान् ।
न्यग्रोधान् इव गान्गेयान् सालान् हैमवतीन् इव ॥६-२८-२॥
Sthitan pashyasi yan etan mattan iva mahadvipan
Nyagrodhan iva gangeyan salan haimavatin iva
28.3
एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः काम रूपिणः ।
दैत्य दानव सम्काशा युद्धे देव पराक्रमाः ॥६-२८-३॥
Ete dushprasaha rajan balinah kama rupinah
Daitya danava samkasha yuddhe deva parakramah
28.4
एषाम् कोटि सहस्राणि नव पन्च च सप्त च ।
तथा शन्ख सहस्राणि तथा वृन्द शतानि च ॥६-२८-४॥
Esham koti sahasrani nava pancha cha sapta cha
Tatha shankha sahasrani tatha vrinda shatani cha
28.5
एते सुग्रीव सचिवाः किष्किन्धा निलयाः सदा ।
हरयो देव गन्धर्वैर् उत्पन्नाः काम रूपिणः ॥६-२८-५॥
Ete sugriva sachivah kishkindha nilayah sada
Harayo deva gandharvair utpannah kama rupinah
28.6
यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देव रूपिणौ ।
मैन्दः च द्विविदः च उभौ ताभ्याम् न अस्ति समो युधि ॥६-२८-६॥
Yau tau pashyasi tishthantau kumarau deva rupinau
Maindah cha dvividah cha ubhau tabhyam na asti samo yudhi
28.7
ब्रह्मणा समनुज्ञाताव् अमृत प्राशिनाव् उभौ ।
आशम्सेते युधा लंकाम् एतौ मर्दितुम् ओजसा ॥६-२८-७॥
Brahmana samanugyatav amrita prashinav ubhau
Ashamsete yudha lankam etau marditum ojasa
28.8
यम् तु पश्यसि तिष्ठन्तम् प्रभिन्नम् इव कुन्जरम् ।
यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रम् अपि वानरः ॥६-२८-८॥
Yam tu pashyasi tishthantam prabhinnam iva kunjaram
Yo balat kshobhayet kruddhah samudram api vanarah
28.9
एषो अभिगन्ता लंकाया वैदेह्यास् तव च प्रभो ।
एनम् पश्य पुरा दृष्टम् वानरम् पुनर् आगतम् ॥६-२८-९॥
Esho abhiganta lankaya vaidehyas tava cha prabho
Enam pashya pura drishtam vanaram punar agatam
28.10
ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वात आत्मज इति श्रुतः ।
हनूमान् इति विख्यातो लन्घितो येन सागरः ॥६-२८-१०॥
Jyeshthah kesarinah putro vata atmaja iti shrutah
Hanuman iti vikhyato langhito yena sagarah
28.11
काम रूपी हरि श्रेष्ठो बल रूप समन्वितः ।
अनिवार्य गतिः चैव यथा सततगः प्रभुः ॥६-२८-११॥
Kama rupi hari shreshtho bala rupa samanvitah
Anivarya gatih chaiva yatha satatagah prabhuh
28.12
उद्यन्तम् भास्करम् दृष्ट्वा बालः किल पिपासितः ।
त्रियोजन सहस्रम् तु अध्वानम् अवतीर्य हि ॥६-२८-१२॥
Udyantam bhaskaram drishtva balah kila pipasitah
Triyojana sahasram tu adhvanam avatirya hi
28.13
आदित्यम् आहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति ।
इति सम्चिन्त्य मनसा पुरा एष बल दर्पितः ॥६-२८-१३॥
Adityam aharishyami na me kshut pratiyasyati
Iti samchintya manasa pura esha bala darpitah
28.14
अनाधृष्यतमम् देवम् अपि देव ऋषि दानवैः ।
अनासाद्य एव पतितो भास्कर उदयने गिरौ ॥६-२८-१४॥
Anadhrishyatamam devam api deva rishi danavaih
Anasadya eva patito bhaskara udayane girau
28.15
पतितस्य कपेर् अस्य हनुर् एका शिला तले ।
किम्चिद् भिन्ना दृढ हनोर् हनूमान् एष तेन वै ॥६-२८-१५॥
Patitasya kaper asya hanur eka shila tale
Kimchid bhinna dridha hanor hanuman esha tena vai
28.16
सत्यम् आगम योगेन मम एष विदितो हरिः ।
न अस्य शक्यम् बलम् रूपम् प्रभावो वा अनुभाषितुम् ॥६-२८-१६॥
Satyam agama yogena mama esha vidito harih
Na asya shakyam balam rupam prabhavo va anubhashitum
28.17
एष आशम्सते लंकाम् एको मर्दितुम् ओजसा ।
येव जाज्वल्यतेऽसौ वै धूमकेतुस्तवाद्य वै ॥६-२८-१७॥
Esha ashamsate lankam eko marditum ojasa
Yeva jajvalyatesau vai dhumaketustavadya vai
28.18
लंकायाम् निहितश्चापि कथम् विस्मरसे कसिम् ।
यः च एषो अनन्तरः शूरः श्यामः पद्म निभ ईक्षणः ॥६-२८-१८॥
Lankayam nihitashchapi katham vismarase kasim
Yah cha esho anantarah shurah shyamah padma nibha ikshanah
28.19
इक्ष्वाकूणाम् अतिरथो लोके विख्यात पौरुषः ।
यस्मिन् न चलते धर्मो यो धर्मम् न अतिवर्तते ॥६-२८-१९॥
Ikshvakunam atiratho loke vikhyata paurushah
Yasmin na chalate dharmo yo dharmam na ativartate
28.20
यो ब्राह्मम् अस्त्रम् वेदामः च वेद वेदविदाम् वरः ।
यो भिन्द्याद् गगनम् बाणैः पर्वतामः च अपि दारयेत् ॥६-२८-२०॥
Yo brahmam astram vedamah cha veda vedavidam varah
Yo bhindyad gaganam banaih parvatamah cha api darayet
28.21
यस्य मृत्योर् इव क्रोधः शक्रस्य इव पराक्रमः ।
यस्य भार्या जन्स्थानात्सीता चापि हृता त्वया ॥६-२८-२१॥
Yasya mrityor iva krodhah shakrasya iva parakramah
Yasya bharya jansthanatsita chapi hrita tvaya
28.22
स एष रामस् त्वाम् योद्धुम् राजन् समभिवर्तते ।
यः च एष दक्षिणे पार्श्वे शुद्ध जाम्बू नद प्रभः ॥६-२८-२२॥
Sa esha ramas tvam yoddhum rajan samabhivartate
Yah cha esha dakshine parshve shuddha jambu nada prabhah
28.23
विशाल वक्षास् ताम्र अक्षो नील कुन्चित मूर्धजः ।
एषो अस्य लक्ष्मणो नाम भ्राता प्राण समः प्रियः ॥६-२८-२३॥
Vishala vakshas tamra aksho nila kunchita murdhajah
Esho asya lakshmano nama bhrata prana samah priyah
28.24
नये युद्धे च कुशलः सर्व शास्त्रभृताम् वरः ।
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान् बली ॥६-२८-२४॥
Naye yuddhe cha kushalah sarva shastrabhritam varah
Amarshi durjayo jeta vikranto buddhiman bali
28.25
रामस्य दक्षिणो बाहुर् नित्यम् प्राणो बहिः चरः ।
न हि एष राघवस्य अर्थे जीवितम् परिरक्षति ॥६-२८-२५॥
Ramasya dakshino bahur nityam prano bahih charah
Na hi esha raghavasya arthe jivitam parirakshati
28.26
एष एव आशम्सते युद्धे निहन्तुम् सर्व राक्षसान् ।
यस् तु सव्यम् असौ पक्षम् रामस्य आश्रित्य तिष्ठति ॥६-२८-२६॥
Esha eva ashamsate yuddhe nihantum sarva rakshasan
Yas tu savyam asau paksham ramasya ashritya tishthati
28.27
रक्षो गण परिक्षिप्तो राजा हि एष विभीषणः ।
श्रीमता राज राजेन लंकायाम् अभिषेचितः ॥६-२८-२७॥
Raksho gana parikshipto raja hi esha vibhishanah
Shrimata raja rajena lankayam abhishechitah
28.28
त्वाम् एव प्रतिसम्रब्धो युद्धाय एषो अभिवर्तते ।
यम् तु पश्यसि तिष्ठन्तम् मध्ये गिरिम् इव अचलम् ॥६-२८-२८॥
Tvam eva pratisamrabdho yuddhaya esho abhivartate
Yam tu pashyasi tishthantam madhye girim iva achalam
28.29
सर्व शाखा मृग इन्द्राणाम् भर्तारम् अपराजितम् ।
तेजसा यशसा बुद्ध्या ज्ञानेन अभिजनेन च ॥६-२८-२९॥
Sarva shakha mriga indranam bhartaram aparajitam
Tejasa yashasa buddhya gyanena abhijanena cha
28.30
यः कपीन् अति बभ्राज हिमवान् इव पर्वतान् ।
किष्किन्धाम् यः समध्यास्ते गुहाम् सगहन द्रुमाम् ॥६-२८-३०॥
Yah kapin ati babhraja himavan iva parvatan
Kishkindham yah samadhyaste guham sagahana drumam
28.31
दुर्गाम् पर्वत दुर्गस्थाम् प्रधानैः सह यूथपैः ।
यस्य एषा कान्चनी माला शोभते शत पुष्करा ॥६-२८-३१॥
Durgam parvata durgastham pradhanaih saha yuthapaih
Yasya esha kanchani mala shobhate shata pushkara
28.32
कान्ता देव मनुष्याणाम् यस्याम् लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ।
एताम् च मालाम् ताराम् च कपि राज्यम् च शाश्वतम् ॥६-२८-३२॥
Kanta deva manushyanam yasyam lakshmih pratishthita
Etam cha malam taram cha kapi rajyam cha shashvatam
28.33
सुग्रीवो वालिनम् हत्वा रामेण प्रतिपादितः ।
शतम् शतसहस्राणाम् कोटिमाहुर्मनीषिणः ॥६-२८-३३॥
Sugrivo valinam hatva ramena pratipaditah
Shatam shatasahasranam kotimahurmanishinah
28.34
शतम् कोटिसहस्राणाम् शङ्कुरित्यभिधीयते ।
शतम् शङ्कुसहस्राणाम् महाशङ्कुरिति स्मृतः ॥६-२८-३४॥
Shatam kotisahasranam shankurityabhidhiyate
Shatam shankusahasranam mahashankuriti smritah
28.35
महाशङ्क्य्सहस्राणाम् शतम् वृन्दमिहोच्यते ।
शतम् नृन्दसहस्राणाम् महावृन्दमिति स्मृतम् ॥६-२८-३५॥
Mahashankysahasranam shatam vrindamihochyate
Shatam nrindasahasranam mahavrindamiti smritam
28.36
महावृन्दसहस्राणाम् शतम् पद्ममिहोच्यते ।
शतम् पद्मसहस्राणाम् महापद्ममिति स्मृतम् ॥६-२८-३६॥
Mahavrindasahasranam shatam padmamihochyate
Shatam padmasahasranam mahapadmamiti smritam
28.37
महापद्मसहस्राणाम् शतम् खर्वमिहोच्यते ।
शतम् खर्वसहस्राणाम् महाखर्वमिति स्मृतम् ॥६-२८-३७॥
Mahapadmasahasranam shatam kharvamihochyate
Shatam kharvasahasranam mahakharvamiti smritam
28.38
महाखर्वसहस्राणाम् समुद्रमभिधीयते ।
शतम् समुद्रसाहस्रमोघ इत्यभिधीयते ॥६-२८-३८॥
Mahakharvasahasranam samudramabhidhiyate
Shatam samudrasahasramogha ityabhidhiyate
28.39
शतमोघसहस्राणाम् महौघ इति विश्रुतः ।
एवम् कोटि सहस्रेण शन्कूनाम् च शतेन च ॥६-२८-३९॥
Shatamoghasahasranam mahaugha iti vishrutah
Evam koti sahasrena shankunam cha shatena cha
28.40
महाशङ्कुसहस्रेण तथा वृन्दशतेन च ।
महावृन्दसहस्रेण तथा पद्मशतेन च ॥६-२८-४०॥
Mahashankusahasrena tatha vrindashatena cha
Mahavrindasahasrena tatha padmashatena cha
28.41
महापद्मसहस्रेण तथा खर्वशतेन च ।
समुद्रेण च तेनैव महुघेन तथैव च ॥६-२८-४१॥
Mahapadmasahasrena tatha kharvashatena cha
Samudrena cha tenaiva mahughena tathaiva cha
28.42
एष कोटिमहौघेन समुद्रसदृशेन च ।
विभीषणेन वीरेण सचिवैः परिवारितः ॥६-२८-४२॥
Esha kotimahaughena samudrasadrishena cha
Vibhishanena virena sachivaih parivaritah
28.43
सुग्रीवो वानर इन्द्रस् त्वाम् युद्ध अर्थम् अभिवर्तते ।
महाबलवृतो नित्यम् महाबलपराक्रमः ॥६-२८-४३॥
Sugrivo vanara indras tvam yuddha artham abhivartate
Mahabalavrito nityam mahabalaparakramah
28.44
इमाम् महाराज समीक्ष्य वाहिनीम् ।
उपस्थिताम् प्रज्वलित ग्रह उपमाम् ।ततः प्रयत्नः परमो विधीयताम् ।यथा जयः स्यान् न परैः पराजयः ॥६-२८-४४॥
Imam maharaja samikshya vahinim
Upasthitam prajvalita graha upamam, tatah prayatnah paramo vidhiyatam, yatha jayah syan na paraih parajayah