UtshovSarga 27
27.1
ताम्स्तु ते सम्प्रक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान् ।
राघव अर्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम् ॥६-२७-१॥
Tamstu te samprakshyami prekshamanasya yuthapan
Raghava arthe parakranta ye na rakshanti jivitam
27.2
स्निग्धा यस्य बहु श्यामा बाला लान्गूलम् आश्रिताः ।
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोर कर्मणः ॥६-२७-२॥
Snigdha yasya bahu shyama bala langulam ashritah
Tamrah pitah sitah shvetah prakirna ghora karmanah
27.3
प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्य इव मरीचयः ।
पृथिव्याम् च अनुकृष्यन्ते हरो नाम एष यूथपः ॥६-२७-३॥
Pragrihitah prakashante suryasya iva marichayah
Prithivyam cha anukrishyante haro nama esha yuthapah
27.4
यम् पृष्ठतो अनुगच्चन्ति शतशो अथ सहस्रशः ।
वृक्षानुद्यम्य सहसा लङ्का रोहणतत्पराः ॥६-२७-४॥
Yam prishthato anugachchanti shatasho atha sahasrashah
Vrikshanudyamya sahasa lanka rohanatatparah
27.5
यूथपा हरिराजस्य किम्कराः समुपस्थिताः ।
नीलान् इव महामेघाम्स् तिष्ठतो याम्स् तु पश्यसि ॥६-२७-५॥
Yuthapa harirajasya kimkarah samupasthitah
Nilan iva mahameghams tishthato yams tu pashyasi
27.6
असितान् जन सम्काशान् युद्धे सत्य पराक्रमान् ।
असम्ख्येयान् अनिर्देश्यान् परम् पारम् इव उदधेः ॥६-२७-६॥
Asitan jana samkashan yuddhe satya parakraman
Asamkhyeyan anirdeshyan param param iva udadheh
27.7
पर्वतेषु च ये केचिद् विषमेषु नदीषु च ।
एते त्वाम् अभिवर्तन्ते राजन्न् ऋष्काः सुदारुणाः ॥६-२७-७॥
Parvateshu cha ye kechid vishameshu nadishu cha
Ete tvam abhivartante rajann rishkah sudarunah
27.8
एषाम् मध्ये स्थितो राजन् भीम अक्षो भीम दर्शनः ।
पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः ॥६-२७-८॥
Esham madhye sthito rajan bhima aksho bhima darshanah
Parjanya iva jimutaih samantat parivaritah
27.9
ऋक्षवन्तम् गिरि श्रेष्ठम् अध्यास्ते नर्मदाम् पिबन् ।
सर्व ऋक्षाणाम् अधिपतिर् धूम्रो नाम एष यूथपः ॥६-२७-९॥
Rikshavantam giri shreshtham adhyaste narmadam piban
Sarva rikshanam adhipatir dhumro nama esha yuthapah
27.10
यवीयान् अस्य तु भ्राता पश्य एनम् पर्वत उपमम्भ्रात्रा समानो रूपेण विशिष्टस् तु पराक्रमे ॥६-२७-१०॥
Yaviyan asya tu bhrata pashya enam parvata upamambhratra samano rupena vishishtas tu parakrame
27.11
स एष जाम्बवान् नाम महायूथप यूथपः ।
प्रशान्तो गुरु वर्ती च सम्प्रहारेष्व् अमर्षणः ॥६-२७-११॥
Sa esha jambavan nama mahayuthapa yuthapah
Prashanto guru varti cha samprahareshv amarshanah
27.12
एतेन साह्यम् सुमहत् कृतम् शक्रस्य धीमता ।
देव असुरे जाम्बवता लब्धाः च बहवो वराः ॥६-२७-१२॥
Etena sahyam sumahat kritam shakrasya dhimata
Deva asure jambavata labdhah cha bahavo varah
27.13
आरुह्य पर्वत अग्रेभ्यो महाअभ्र विपुलाः शिलाः ।
मुन्चन्ति विपुल आकारा न मृत्योर् उद्विजन्ति च ॥६-२७-१३॥
Aruhya parvata agrebhyo mahaabhra vipulah shilah
Munchanti vipula akara na mrityor udvijanti cha
27.14
राक्षसानाम् च सदृशाः पिशाचानाम् च रोमशाः ।
एतस्य सैन्ये बहवो विचरन्ति अग्नि तेजसः ॥६-२७-१४॥
Rakshasanam cha sadrishah pishachanam cha romashah
Etasya sainye bahavo vicharanti agni tejasah
27.15
यम् त्व् एनम् अभिसम्रब्धम् प्लवमानम् इव स्थितम् ।
प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे स्थितम् यूथप यूथपम् ॥६-२७-१५॥
Yam tv enam abhisamrabdham plavamanam iva sthitam
Prekshante vanarah sarve sthitam yuthapa yuthapam
27.16
एष राजन् सहस्र अक्षम् पर्युपास्ते हरि ईश्वरः ।
बलेन बल सम्पन्नो रम्भो नाम एष यूथपः ॥६-२७-१६॥
Esha rajan sahasra aksham paryupaste hari ishvarah
Balena bala sampanno rambho nama esha yuthapah
27.17
यः स्थितम् योजने शैलम् गच्चन् पार्श्वेन सेवते ।
ऊर्ध्वम् तथैव कायेन गतः प्राप्नोति योजनम् ॥६-२७-१७॥
Yah sthitam yojane shailam gachchan parshvena sevate
Urdhvam tathaiva kayena gatah prapnoti yojanam
27.18
यस्मान् न परमम् रूपम् चतुष्पादेषु विद्यते ।
श्रुतः सम्नादनो नाम वानराणाम् पितामहः ॥६-२७-१८॥
Yasman na paramam rupam chatushpadeshu vidyate
Shrutah samnadano nama vanaranam pitamahah
27.19
येन युद्धम् तदा दत्तम् रणे शक्रस्य धीमता ।
पराजयः च न प्राप्तः सो अयम् यूथप यूथपः ॥६-२७-१९॥
Yena yuddham tada dattam rane shakrasya dhimata
Parajayah cha na praptah so ayam yuthapa yuthapah
27.20
यस्य विक्रममाणस्य शक्रस्य इव पराक्रमः ।
एष गन्धर्व कन्यायाम् उत्पन्नः कृष्ण वर्त्मना ॥६-२७-२०॥
Yasya vikramamanasya shakrasya iva parakramah
Esha gandharva kanyayam utpannah krishna vartmana
27.21
तत्र देवासुरे युद्धे साह्यार्थम् त्रिदिवौकसाम् ।
यत्र वैश्रवणो राजा जम्बूमुपनिषेवते ॥६-२७-२१॥
Tatra devasure yuddhe sahyartham tridivaukasam
Yatra vaishravano raja jambumupanishevate
27.22
यो राजा पर्वत इन्द्राणाम् बहु किम्नर सेविनाम् ।
विहार सुखदो नित्यम् भ्रातुस् ते राक्षस अधिप ॥६-२७-२२॥
Yo raja parvata indranam bahu kimnara sevinam
Vihara sukhado nityam bhratus te rakshasa adhipa
27.23
तत्र एष वसति श्रीमान् बलवान् वानर ऋषभः ।
युद्धेष्व् अकत्थनो नित्यम् क्रथनो नाम यूथपः ॥६-२७-२३॥
Tatra esha vasati shriman balavan vanara rishabhah
Yuddheshv akatthano nityam krathano nama yuthapah
27.24
वृतः कोटि सहस्रेण हरीणाम् समवस्थितः ।
एषैवाशम्सते लङ्काम् स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥६-२७-२४॥
Vritah koti sahasrena harinam samavasthitah
Eshaivashamsate lankam svenanikena marditum
27.25
यो गङ्गामनुपर्येति त्रासयन् गजयूथपान् ।
हस्तिनाम् वानराणाम् च पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥६-२७-२५॥
Yo gangamanuparyeti trasayan gajayuthapan
Hastinam vanaranam cha purvavairamanusmaran
27.26
एष यूथपतिर्नेता गर्जन् गिरिगुहाशयः ।
गजान् रोधयते वन्यानारुजम्श्च महीरुहान् ॥६-२७-२६॥
Esha yuthapatirneta garjan giriguhashayah
Gajan rodhayate vanyanarujamshcha mahiruhan
27.27
हरीणाम् वाहिनी मुख्यो नदीम् हैमवतीम् अनु ।
उशीर बीजम् आश्रित्य पर्वतम् मन्दर उपमम् ॥६-२७-२७॥
Harinam vahini mukhyo nadim haimavatim anu
Ushira bijam ashritya parvatam mandara upamam
27.28
रमते वानर श्रेष्ठो दिवि शक्र इव स्वयम् ।
एनम् शत सहस्राणाम् सहस्रम् अभिवर्तते ॥६-२७-२८॥
Ramate vanara shreshtho divi shakra iva svayam
Enam shata sahasranam sahasram abhivartate
27.29
वीर्यविक्रमदृप्तानाम् नर्दताम् बाहुशालिनाम् ।
स एष नेता न्हैतेषाम् वानराणाम् महात्मनम् ॥६-२७-२९॥
Viryavikramadriptanam nardatam bahushalinam
Sa esha neta nhaitesham vanaranam mahatmanam
27.30
स एष दुर्मर्षणो राजन् प्रमाथी नाम यूथपः ।
वातेन इव उद्धतम् मेघम् यम् एनम् अनुपश्यसि ॥६-२७-३०॥
Sa esha durmarshano rajan pramathi nama yuthapah
Vatena iva uddhatam megham yam enam anupashyasi
27.31
अनीकमपि सम्रब्धम् वानराणाम् तरस्विनाम् ।
उद्धूतमरुणाभासम् पवनेन समन्ततः ॥६-२७-३१॥
Anikamapi samrabdham vanaranam tarasvinam
Uddhutamarunabhasam pavanena samantatah
27.32
विवर्तमानम् बहुशो यत्र एतद् बहुलम् रजः ।
एते असित मुखा घोरा गो लान्गूला महाबलाः ॥६-२७-३२॥
Vivartamanam bahusho yatra etad bahulam rajah
Ete asita mukha ghora go langula mahabalah
27.33
शतम् शत सहस्राणि दृष्ट्वा वै सेतु बन्धनम् ।
गो लान्गूलम् महावेगम् गव अक्षम् नाम यूथपम् ॥६-२७-३३॥
Shatam shata sahasrani drishtva vai setu bandhanam
Go langulam mahavegam gava aksham nama yuthapam
27.34
परिवार्य अभिवर्तन्ते लंकाम् मर्दितुम् ओजसा ।
भ्रमर आचरिता यत्र सर्व काम फल द्रुमाः ॥६-२७-३४॥
Parivarya abhivartante lankam marditum ojasa
Bhramara acharita yatra sarva kama phala drumah
27.35
यम् सूर्य तुल्य वर्ण आभम् अनुपर्येति पर्वतम् ।
यस्य भासा सदा भान्ति तद् वर्णा मृग पक्षिणः ॥६-२७-३५॥
Yam surya tulya varna abham anuparyeti parvatam
Yasya bhasa sada bhanti tad varna mriga pakshinah
27.36
यस्य प्रस्थम् महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः ।
सर्वकामफला वृक्षाः सर्वे फलसमन्विताः ॥६-२७-३६॥
Yasya prastham mahatmano na tyajanti maharshayah
Sarvakamaphala vrikshah sarve phalasamanvitah
27.37
मधूनि च महार्हाणि यस्मिन् पर्वतसत्तमे ।
तत्र एष रमते राजन् रम्ये कान्चन पर्वते ॥६-२७-३७॥
Madhuni cha maharhani yasmin parvatasattame
Tatra esha ramate rajan ramye kanchana parvate
27.38
मुख्यो वानर मुख्यानाम् केसरी नाम यूथपः ।
षष्टिर् गिरि सहस्राणाम् रम्याः कान्चन पर्वताः ॥६-२७-३८॥
Mukhyo vanara mukhyanam kesari nama yuthapah
Shashtir giri sahasranam ramyah kanchana parvatah
27.39
तेषाम् मध्ये गिरि वरस् त्वम् इव अनघ रक्षसाम् ।
तत्र एते कपिलाः श्वेतास् ताम्र आस्या मधु पिन्गलाः ॥६-२७-३९॥
Tesham madhye giri varas tvam iva anagha rakshasam
Tatra ete kapilah shvetas tamra asya madhu pingalah
27.40
निवसन्ति उत्तम गिरौ तीक्ष्ण दम्ष्ट्रा नख आयुधाः ।
सिम्ह इव चतुर् दम्ष्ट्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥६-२७-४०॥
Nivasanti uttama girau tikshna damshtra nakha ayudhah
Simha iva chatur damshtra vyaghra iva durasadah
27.41
सर्वे वैश्वनर समा ज्वलित आशी विष उपमाः ।
सुदीर्घ अन्चित लान्गूला मत्त मातम्ग सम्निभाः ॥६-२७-४१॥
Sarve vaishvanara sama jvalita ashi visha upamah
Sudirgha anchita langula matta matamga samnibhah
27.42
महापर्वत सम्काशा महाजीमूत निस्वनाः ।
वृत्तपिङ्गलनेत्रा हि महाभीमगतिस्वनाः ॥६-२७-४२॥
Mahaparvata samkasha mahajimuta nisvanah
Vrittapingalanetra hi mahabhimagatisvanah
27.43
मर्दयन्तीव ते सर्वे तस्थुर्लङ्काम् समीक्ष्य ते ।
एष चैषामधिपतिर्मध्ये तिष्ठति वीर्यवान् ॥६-२७-४३॥
Mardayantiva te sarve tasthurlankam samikshya te
Esha chaishamadhipatirmadhye tishthati viryavan
27.44
जयार्थी नित्यमादित्यमुपतिष्ठति बुद्धिमान् ।
नाम्ना पृथिव्याम् विख्यातो राजन् शत बली इति यः ॥६-२७-४४॥
Jayarthi nityamadityamupatishthati buddhiman
Namna prithivyam vikhyato rajan shata bali iti yah
27.45
एष एव आशम्सते लंकाम् स्वेन अनीकेन मर्दितुम् ।
विक्रान्तो बलवान् शूरः पौरुषे स्वे व्यवस्थितः ॥६-२७-४५॥
Esha eva ashamsate lankam svena anikena marditum
Vikranto balavan shurah paurushe sve vyavasthitah
27.46
रामप्रियार्थम् प्राणानाम् दयाम् न कुरुते हरिः ।
गजो गव अक्षो गवयो नलो नीलः च वानरः ।एक एक एव यूथानाम् कोटिभिर् दशभिर् वृतः ॥६-२७-४६॥
Ramapriyartham prananam dayam na kurute harih
Gajo gava aksho gavayo nalo nilah cha vanarah, eka eka eva yuthanam kotibhir dashabhir vritah
27.47
तथा अन्ये वानर श्रेष्ठा विन्ध्य पर्वत वासिनः ।
न शक्यन्ते बहुत्वात् तु सम्ख्यातुम् लघु विक्रमाः ॥६-२७-४७॥
Tatha anye vanara shreshtha vindhya parvata vasinah
Na shakyante bahutvat tu samkhyatum laghu vikramah
27.48
सर्वे महाराज महाप्रभावाः ।
सर्वे महाशैल निकाश कायाः ।सर्वे समर्थाः पृथिवीम् क्षणेन ।कर्तुम् प्रविध्वस्त विकीर्ण शैलाम् ॥६-२७-४८॥
Sarve maharaja mahaprabhavah
Sarve mahashaila nikasha kayah, sarve samarthah prithivim kshanena, kartum pravidhvasta vikirna shailam