UtshovSarga 20
20.1
ततो निविष्टाम् ध्वजिनीम् सुग्रीवेणाभिपालिताम् ।
ददर्श राक्षसोऽभ्येत्य शार्दूलो नाम वीर्यवान् ॥६-२०-१॥
Tato nivishtam dhvajinim sugrivenabhipalitam
Dadarsha rakshasobhyetya shardulo nama viryavan
20.2
चारो राक्षसराजस्य रावणस्य दुरात्मनः ।
ताम् दृष्ट्वा सर्वतोऽव्यग्रम् प्रतिगम्य स राक्षसः ॥६-२०-२॥
Charo rakshasarajasya ravanasya duratmanah
Tam drishtva sarvatovyagram pratigamya sa rakshasah
20.3
आविश्य लङ्काम् वेगेन राजानमिदमब्रवीत् ।
एष वै वानरर्क्षघो लङ्काम् समभिवर्तते ॥६-२०-३॥
Avishya lankam vegena rajanamidamabravit
Esha vai vanararkshagho lankam samabhivartate
20.4
अगाधश्चाप्रमेयश्च द्वितीय इव सागरः ।
पुत्रौ दशरथस्येमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥६-२०-४॥
Agadhashchaprameyashcha dvitiya iva sagarah
Putrau dasharathasyemau bhratarau ramalakshmanau
20.5
उत्तमौ रूपसम्पन्नौ सीतायाः पदमागतौ ।
एतौ सागरमासाद्य सम्निविष्टौ महाद्युती ॥६-२०-५॥
Uttamau rupasampannau sitayah padamagatau
Etau sagaramasadya samnivishtau mahadyuti
20.6
बलम् चाकाशमावृत्य सर्वतो दशयोजनम् ।
तत्त्वभूतम् महारज क्षिप्रम् वेदितुमर्हसि ॥६-२०-६॥
Balam chakashamavritya sarvato dashayojanam
Tattvabhutam maharaja kshipram veditumarhasi
20.7
तव दूता महाराज क्षिप्रमर्हन्ति वेदितुम् ।
उपप्रदानम् सान्त्वम् वा भेदो वात्र प्रयुज्यताम् ॥६-२०-७॥
Tava duta maharaja kshipramarhanti veditum
Upapradanam santvam va bhedo vatra prayujyatam
20.8
शार्दूलस्य वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
उवाच सहसा व्यग्रः सम्प्रधार्यार्थमात्मनः ॥६-२०-८॥
Shardulasya vachah shrutva ravano rakshaseshvarah
Uvacha sahasa vyagrah sampradharyarthamatmanah
20.9
शुकम् नाम तदा रक्षो वाक्यमर्थविदाम् वरम् ।
सुग्रीवम् ब्रूहि गत्वाशु राजानम् वचनान्मनु ॥६-२०-९॥
Shukam nama tada raksho vakyamarthavidam varam
Sugrivam bruhi gatvashu rajanam vachananmanu
20.10
यथासम्देशमक्लीबम् शल्क्स्णया परया गिरा ।
त्वम् वै महारज कुलप्रसूतो ।महाबलश्चर्क्षरजःसुतश्च ।न कश्चनार्थस्तव वास्त्यनर्थ ।स्तथापि मे भ्रातृसमो हरीश ॥६-२०-१०॥
Yathasamdeshamaklibam shalksnaya paraya gira
Tvam vai maharaja kulaprasuto, mahabalashcharksharajahsutashcha, na kashchanarthastava vastyanartha, stathapi me bhratrisamo harisha
20.11
अहम् यद्यहरम् भार्याम् राजपुत्रस्य धीमतः ।
किम् तत्र तव सुग्रीव किश्किन्धाम् प्रति गम्यताम् ॥६-२०-११॥
Aham yadyaharam bharyam rajaputrasya dhimatah
Kim tatra tava sugriva kishkindham prati gamyatam
20.12
न हीयम् हरिभिर्लङ्का प्राप्तुम् शक्या कथम् चन ।
देवैरपि सगन्धर्वैः किम् पुनर्नरवानरैः ॥६-२०-१२॥
Na hiyam haribhirlanka praptum shakya katham chana
Devairapi sagandharvaih kim punarnaravanaraih
20.13
स तदा राक्षसेन्द्रेण सम्दिष्टो रजनीचरः ।
शुको विहम्गमो भूत्वा तूर्णमाप्लुत्य चाम्बरम् ॥६-२०-१३॥
Sa tada rakshasendrena samdishto rajanicharah
Shuko vihamgamo bhutva turnamaplutya chambaram
20.14
स गत्वा दूरमध्वानमुपर्युपरि सागरम् ।
सम्स्थितो ह्यम्बरे वाक्यम् सुग्रीव मदिमब्रवीत् ॥६-२०-१४॥
Sa gatva duramadhvanamuparyupari sagaram
Samsthito hyambare vakyam sugriva madimabravit
20.15
सर्वमुक्तम् यथादिष्टम् रावणेन दुरात्मना ।
तत्प्रपयन्तम् वचनम् तूर्णमाप्लुत्य वानराः ॥६-२०-१५॥
Sarvamuktam yathadishtam ravanena duratmana
Tatprapayantam vachanam turnamaplutya vanarah
20.16
प्रापद्यन्त तदा क्षिप्रम् लोप्तुम् हन्तुम् च मुष्टिभिः ।
सर्वैः प्लवण्गैः प्रसभम् निगृहीतो निशाचरह् ॥६-२०-१६॥
Prapadyanta tada kshipram loptum hantum cha mushtibhih
Sarvaih plavangaih prasabham nigrihito nishacharah
20.17
गगनाद्भूतले चाशु प्रतिगृह्यावतारितः ।
वानरैः पीड्यमानस्तु शुको वचनमब्रवीत् ॥६-२०-१७॥
Gaganadbhutale chashu pratigrihyavataritah
Vanaraih pidyamanastu shuko vachanamabravit
20.18
न दूतान् घ्नन्ति काकुत्थ्स वार्यन्ताम् साधु वानराः ।
यस्तु हित्वा मतम् भर्तुः स्वमतम् सम्प्रभाषते ॥६-२०-१८॥
Na dutan ghnanti kakutthsa varyantam sadhu vanarah
Yastu hitva matam bhartuh svamatam samprabhashate
20.19
अनुक्तवादी दूतः सन्न् स दूतो वधमर्हति ।
शुकस्य वचनम् रामः श्रुत्वा तु परिदेवितम् ॥६-२०-१९॥
Anuktavadi dutah sann sa duto vadhamarhati
Shukasya vachanam ramah shrutva tu paridevitam
20.20
उवाच मा वधिस्टेति घ्नतः शाखामृगर्षभान् ।
स च पत्रलघुद्भूत्वा हरिभिर्दर्शितेऽभये ॥६-२०-२०॥
Uvacha ma vadhisteti ghnatah shakhamrigarshabhan
Sa cha patralaghudbhutva haribhirdarshitebhaye
20.21
अन्तरिक्षे स्थितो भूत्वा पुनर्वचन मब्रवीत् ।
सुग्रीव सत्त्वसम्पन्न महाबलपराक्रम ॥६-२०-२१॥
Antarikshe sthito bhutva punarvachana mabravit
Sugriva sattvasampanna mahabalaparakrama
20.22
किम् मया खलु नक्तव्यो रावणो लोकरावणः ।
स एवमुक्तः प्लवगाधिपस्तदा ।प्लवङ्गमानामृषभो महाबलः ।उवाच वाक्यम् रजनीचरस्य ।चारम् शुकम् शुद्ध मदीनसत्त्वः ॥६-२०-२२॥
Kim maya khalu naktavyo ravano lokaravanah
Sa evamuktah plavagadhipastada, plavangamanamrishabho mahabalah, uvacha vakyam rajanicharasya, charam shukam shuddha madinasattvah
20.23
स मेऽसि मित्रम् व तथानुकम्प्यो ।
न चोपकर्तासि न मे प्रियोऽपि ।अरिश्च रामस्य सहानुबन्ध ।स्ततोऽसि वालीव वधार्ह वध्यः ॥६-२०-२३॥
Sa mesi mitram va tathanukampyo
Na chopakartasi na me priyopi, arishcha ramasya sahanubandha, statosi valiva vadharha vadhyah
20.24
निहन्म्यहम् त्वाम् ससुतम् सबन्धुम् ।
सज्ञातिवर्गम् रजनीचरेश ।लङ्काम् च सर्वाम् महता बलेन ।सर्वैः करिष्यामि समेत्य भस्म ॥६-२०-२४॥
Nihanmyaham tvam sasutam sabandhum
Sagyativargam rajanicharesha, lankam cha sarvam mahata balena, sarvaih karishyami sametya bhasma
20.25
न मोक्ष्यसे रावण राघवस्य ।
सर्वैः सहेन्द्रैदपि मूढ गुप्तः ।अन्तर्हतः सूर्यपथम् गतोऽपि।तथैव पातालमनुप्रविष्टः ॥६-२०-२५॥
Na mokshyase ravana raghavasya
Sarvaih sahendraidapi mudha guptah, antarhatah suryapatham gatopi, tathaiva patalamanupravishtah
20.26
गिरीशपादम्बुजसम्गतो वा ।
हतोऽसि रामेण शानुजस्त्वम् ॥६-२०-२६॥
Girishapadambujasamgato va
Hatosi ramena shanujastvam
20.27
तस्य ते त्रिषु लोकेषु न पिशाचम् न राक्षसम् ।
त्रातारमनुपश्यामि न गन्धर्वम् न चासुरम् ॥६-२०-२७॥
Tasya te trishu lokeshu na pishacham na rakshasam
Trataramanupashyami na gandharvam na chasuram
20.28
अवधीस्त्वम् जरावृद्धम् गृध्राराजम् जटायुषम् ।
किम् मते रामसाम्निध्ये सकाशे लक्ष्मणस्य च ॥६-२०-२८॥
Avadhistvam jaravriddham gridhrarajam jatayusham
Kim mate ramasamnidhye sakashe lakshmanasya cha
20.29
हृता सीता विशालाक्षि याम् त्वम् गृह्य न बुध्यसे ।
महाबलम् महात्मानम् दुराधर्षम् सुरैरपि ॥६-२०-२९॥
Hrita sita vishalakshi yam tvam grihya na budhyase
Mahabalam mahatmanam duradharsham surairapi
20.30
न बुध्यसे रघुश्रेष्ठम् यस्ते प्राणान् हरिष्यति ।
ततोऽब्रवीद्वालिसुतोऽप्यङ्गदो हरिसत्तमः ॥६-२०-३०॥
Na budhyase raghushreshtham yaste pranan harishyati
Tatobravidvalisutopyangado harisattamah
20.31
वायम् दूतो महाप्राज्ञ चारकः प्रतिभाति मे ।
तुलितम् हि बलम् सर्वमनेन तव तिष्ठता ॥६-२०-३१॥
Vayam duto mahapragya charakah pratibhati me
Tulitam hi balam sarvamanena tava tishthata
20.32
गृह्यताम् मागमल्लङ्का मेतद्धि मम रोचते ।
ततो राज्ञा समादिष्टाः समुत्पत्य वलीमुखाः ॥६-२०-३२॥
Grihyatam magamallanka metaddhi mama rochate
Tato ragya samadishtah samutpatya valimukhah
20.33
जगृहुश्च बबन्धुश्च विलपन्तमनाथवत् ।
शुकस्तु वानरैश्च ण्डैस्तत्र तैः सम्प्रपीडितः ॥६-२०-३३॥
Jagrihushcha babandhushcha vilapantamanathavat
Shukastu vanaraishcha ndaistatra taih samprapiditah
20.34
व्याचुक्रोश महात्मानम् रामम् दशरथात्मजम् ।
लुप्येते मे बलात्पक्षौ भिद्येते मे तथाक्षिणी ॥६-२०-३४॥
Vyachukrosha mahatmanam ramam dasharathatmajam
Lupyete me balatpakshau bhidyete me tathakshini
20.35
याम् च रात्रिम् मरिष्यामि जाये रात्रिम् च यामहम् ।
एतस्मिन्नन्त्रे काले मन्मया चाशुभम् कृतम् ॥६-२०-३५॥
Yam cha ratrim marishyami jaye ratrim cha yamaham
Etasminnantre kale manmaya chashubham kritam
20.36
सर्वम् तदुपपद्येथा जह्यम् चेद्यदि जीवितम् ।
नाघातयत्तदा रामः श्रुत्वा तत्परिदेवितम् ॥६-२०-३६॥
Sarvam tadupapadyetha jahyam chedyadi jivitam
Naghatayattada ramah shrutva tatparidevitam