UtshovSarga 122
122.1
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेण सुभाषितम् ।
इदं शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः ।। ६.१२२.१ ।।
Etachchhrutva shubham vakyam raghavena subhashitam
Idam shubhataram vakyam vyajahara maheshvarah
122.2
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परन्तप ।
दिष्ट्या कृतमिदं कर्म त्वया शस्त्रभृतां वर ।। ६.१२२.२ ।।
Pushkaraksha mahabaho mahavakshah parantapa
Dishtya kritamidam karma tvaya shastrabhritam vara
122.3
दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः ।
अपावृत्तं त्वया सङ्ख्ये राम रावणजं भयम् ।। ६.१२२.३ ।।
Dishtya sarvasya lokasya pravriddham darunam tamah
Apavrittam tvaya sankhye rama ravanajam bhayam
122.4
आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम् ।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम् ।। ६.१२२.४ ।।
Ashvasya bharatam dinam kausalyam cha yashasvinim
Kaikeyim cha sumitram cha drishtva lakshmanamataram
122.5
प्राप्य राज्यमयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम् ।
इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल ।। ६.१२२.५ ।।
Prapya rajyamayodhyayam nandayitva suhrijjanam
Ikshvakunam kule vansham sthapayitva mahabala
122.6
इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः ।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुमर्हसि ।। ६.१२२.६ ।।
Ishtva turagamedhena prapya chanuttamam yashah
Brahmanebhyo dhanam dattva tridivam gantumarhasi
122.7
एष राजा विमानस्थः पिता दशरथस्तव ।
काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः ।। ६.१२२.७ ।।
Esha raja vimanasthah pita dasharathastava
Kakutstha manushe loke gurustava mahayashah
122.8
इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वमेनमभिवादय ।। ६.१२२.८ ।।
Indralokam gatah shrimanstvaya putrena taritah
Lakshmanena saha bhratra tvamenamabhivadaya
122.9
महादेववचः श्रुत्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः ।
विमानशिखरस्थस्य प्रणाममकरोत् पितुः ।। ६.१२२.९ ।।
Mahadevavachah shrutva kakutsthah sahalakshmanah
Vimanashikharasthasya pranamamakarot pituh
122.10
दीप्यमानं स्वया लक्ष्म्या विरजोम्बरधारिणम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं विभुः ।। ६.१२२.१० ।।
Dipyamanam svaya lakshmya virajombaradharinam
Lakshmanena saha bhratra dadarsha pitaram vibhuh
122.11
हर्षेण महता ऽ ऽविष्टो विमानस्थो महीपतिः ।
प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा ।। ६.१२२.११ ।।
Harshena mahata vishto vimanastho mahipatih
Pranaih priyataram drishtva putram dasharathastada
122.12
आरोप्याङ्कं महाबाहुर्वरासनगतः प्रभुः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे ।। ६.१२२.१२ ।।
Aropyankam mahabahurvarasanagatah prabhuh
Bahubhyam samparishvajya tato vakyam samadade
122.13
न मे स्वर्गो बहुमतः सम्मानश्च सुरर्षिभिः ।
त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते ।। ६.१२२.१३ ।।
Na me svargo bahumatah sammanashcha surarshibhih
Tvaya rama vihinasya satyam pratishrinomi te
122.14
अद्य त्वां निहतामित्रं दृष्ट्वा सम्पूर्णमानसम् ।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत् परा मम ।। ६.१२२.१४ ।।
Adya tvam nihatamitram drishtva sampurnamanasam
Nistirnavanavasam cha pritirasit para mama
122.15
कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर ।
तव प्रवाजनार्थानि स्थितानि हृदये मम ।। ६.१२२.१५ ।।
Kaikeyya yani choktani vakyani vadatam vara
Tava pravajanarthani sthitani hridaye mama
122.16
त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम् ।
अद्य दुःखाद्विमुक्तो ऽस्मि नीहारादिव भास्करः ।। ६.१२२.१६ ।।
Tvam tu drishtva kushalinam parishvajya salakshmanam
Adya duhkhadvimukto smi niharadiva bhaskarah
122.17
तारितो ऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना ।
अष्टावक्रेण धर्मात्मा तारितो ब्राह्मणो यथा ।। ६.१२२.१७ ।।
Tarito ham tvaya putra suputrena mahatmana
Ashtavakrena dharmatma tarito brahmano yatha
122.18
इदानीं तु विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः ।
वधार्थं रावणस्येदं विहितं पुरुषोत्तम ।। ६.१२२.१८ ।।
Idanim tu vijanami yatha saumya sureshvaraih
Vadhartham ravanasyedam vihitam purushottama
122.19
सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम् ।
वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यत्यरिनिषूदन ।। ६.१२२.१९ ।।
Siddhartha khalu kausalya ya tvam rama griham gatam
Vanannivrittam sanhrishta drakshyatyarinishudana
122.20
सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम् ।
जलार्द्रमभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ति वसुधाधिपम् ।। ६.१२२.२० ।।
Siddharthah khalu te rama nara ye tvam purim gatam
Jalardramabhishiktam cha drakshyanti vasudhadhipam
122.21
अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा ।
इच्छामि त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम् ।। ६.१२२.२१ ।।
Anuraktena balina shuchina dharmacharina
Ichchhami tvamaham drashtum bharatena samagatam
122.22
चतुर्दश समाः सौम्य वने निर्यापितास्त्वया ।
वसता सीतया सार्धं लक्ष्मणेन च धीमता ।। ६.१२२.२२ ।।
Chaturdasha samah saumya vane niryapitastvaya
Vasata sitaya sardham lakshmanena cha dhimata
122.23
निवृत्तवनवासो ऽसि प्रतिज्ञा सफला कृता ।
रावणं च रणे हत्वा देवास्ते परितोषिताः ।। ६.१२२.२३ ।।
Nivrittavanavaso si pratigya saphala krita
Ravanam cha rane hatva devaste paritoshitah
122.24
कृतं कर्म यशः श्लाध्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन ।
भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि ।इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।। ६.१२२.२४ ।।
Kritam karma yashah shladhyam praptam te shatrusudana
Bhratribhih saha rajyastho dirghamayuravapnuhi, iti bruvanam rajanam ramah pranjalirabravit
122.25
कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकेय्या भरतस्य च ।
सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया ।। ६.१२२.२५ ।।
Kuru prasadam dharmagya kaikeyya bharatasya cha
Saputram tvam tyajamiti yadukta kaikayi tvaya
122.26
स शापः केकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो ।
। ६.१२२.२६ ।।
Sa shapah kekayim ghorah saputram na sprishet prabho
122.27
स तथेति महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम् ।
लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह ।। ६.१२२.२७ ।।
Sa tatheti maharajo ramamuktva kritanjalim
Lakshmanam cha parishvajya punarvakyamuvacha ha
122.28
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया ।
कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते ।। ६.१२२.२८ ।।
Ramam shushrushata bhaktya vaidehya saha sitaya
Krita mama mahapritih praptam dharmaphalam cha te
122.29
धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि ।
रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथैव च ।। ६.१२२.२९ ।।
Dharmam prapsyasi dharmagya yashashcha vipulam bhuvi
Rame prasanne svargam cha mahimanam tathaiva cha
122.30
रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन ।
रामः सर्वस्य लोकस्य शुभेष्वभिरतः सदा ।। ६.१२२.३० ।।
Ramam shushrusha bhadram te sumitranandavardhana
Ramah sarvasya lokasya shubheshvabhiratah sada
122.31
एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
अभिगम्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम् ।। ६.१२२.३१ ।।
Ete sendrastrayo lokah siddhashcha paramarshayah
Abhigamya mahatmanamarchanti purushottamam
122.32
एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मनिर्मितम् ।
देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परन्तपः ।। ६.१२२.३२ ।।
Etattaduktamavyaktamaksharam brahmanirmitam
Devanam hridayam saumya guhyam ramah parantapah
122.33
अवाप्तं धर्मचरणं यशश्च विपुलं त्वया ।
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया ।। ६.१२२.३३ ।।
Avaptam dharmacharanam yashashcha vipulam tvaya
Ramam shushrushata bhaktya vaidehya saha sitaya
122.34
स तथोक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितम् ।
उवाच राजा धर्मात्मा वैदेहीं वचनं शुभम् ।। ६.१२२.३४ ।।
Sa tathoktva mahabahurlakshmanam pranjalim sthitam
Uvacha raja dharmatma vaidehim vachanam shubham
122.35
कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति ।
रामेम त्वद्विशुद्ध्यर्थं कृतमेतद्धितैषिणा ।। ६.१२२.३५ ।।
Kartavyo na tu vaidehi manyustyagamimam prati
Ramema tvadvishuddhyartham kritametaddhitaishina
122.36
न त्वं सुभ्रु समाधेया पतिशुश्रूषणं प्रति ।
अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम् ।। ६.१२२.३६ ।।
Na tvam subhru samadheya patishushrushanam prati
Avashyam tu maya vachyamesha te daivatam param
122.37
इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम् ।
इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन् ।। ६.१२२.३७ ।।
Iti pratisamadishya putrau sitam tatha snusham
Indralokam vimanena yayau dasharatho jvalan
122.38
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्वाविंशत्युत्तरशततमः सर्गः ।
। १२२ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande dvavinshatyuttarashatatamah sargah