UtshovSarga 119
119.1
एवमुक्ता तु वैदेही परुषं रोमहर्षणम् ।
राघवेण सरोषेण भृशं प्रव्यथिता ऽभवत् ।। ६.११९.१ ।।
Evamukta tu vaidehi parusham romaharshanam
Raghavena saroshena bhrisham pravyathita bhavat
119.2
सा तदश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली ।
श्रुत्वा भर्तृवचो रूक्षं लज्जया व्रीडिता ऽभवत् ।। ६.११९.२ ।।
Sa tadashrutapurvam hi jane mahati maithili
Shrutva bhartrivacho ruksham lajjaya vridita bhavat
119.3
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्येव जनकात्मजा ।
वाक्छल्यैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत् ।। ६.११९.३ ।।
Pravishantiva gatrani svanyeva janakatmaja
Vakchhalyaistaih sashalyeva bhrishamashrunyavartayat
119.4
ततो बाष्पपरिक्लिष्टं प्रमार्जन्ती स्वमाननम् ।
शनैर्गद्गदया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् ।। ६.११९.४ ।।
Tato bashpapariklishtam pramarjanti svamananam
Shanairgadgadaya vacha bhartaramidamabravit
119.5
किं मामसदृशं वाक्यमीदृशं श्रोत्रदारुणम् ।
रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृतामिव ।। ६.११९.५ ।।
Kim mamasadrisham vakyamidrisham shrotradarunam
Ruksham shravayase vira prakritah prakritamiva
119.6
न तथा ऽस्मि महाबाहो यथा त्वमवगच्छसि ।
प्रत्ययं गच्छ मे येन चारित्रेणैव ते शपे ।। ६.११९.६ ।।
Na tatha smi mahabaho yatha tvamavagachchhasi
Pratyayam gachchha me yena charitrenaiva te shape
119.7
पृथक्स्त्रीणां प्रचारेण जातिं तां परिशङ्कसे ।
परित्यजेमां शङ्कां तु यदि ते ऽहं परीक्षिता ।। ६.११९.७ ।।
Prithakstrinam pracharena jatim tam parishankase
Parityajemam shankam tu yadi te ham parikshita
119.8
यद्यहं गात्रसंस्पर्शं गता ऽस्मि विवशा प्रभो ।
कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति ।। ६.११९.८ ।।
Yadyaham gatrasansparsham gata smi vivasha prabho
Kamakaro na me tatra daivam tatraparadhyati
119.9
मदधीनं तु यत्तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते ।
पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरा ।। ६.११९.९ ।।
Madadhinam tu yattanme hridayam tvayi vartate
Paradhineshu gatreshu kim karishyamyanishvara
119.10
सहसंवृद्धभावाच्च संसर्गेण च मानद ।
यद्यहं ते न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम् ।। ६.११९.१० ।।
Sahasanvriddhabhavachcha sansargena cha manada
Yadyaham te na vigyata hata tenasmi shashvatam
119.11
प्रेषितस्ते यदा वीरो हनुमानवलोककः ।
लङ्कास्था ऽहं त्वया वीर किं तदा न विसर्जिता ।। ६.११९.११ ।।
Preshitaste yada viro hanumanavalokakah
Lankastha ham tvaya vira kim tada na visarjita
119.12
प्रत्यक्षं वानरेन्द्रस्य तद्वाक्यसमनन्तरम् ।
त्वया सन्त्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया ।। ६.११९.१२ ।।
Pratyaksham vanarendrasya tadvakyasamanantaram
Tvaya santyaktaya vira tyaktam syajjivitam maya
119.13
न वृथा ते श्रमो ऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम् ।
सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं निष्फलस्तव ।। ६.११९.१३ ।।
Na vritha te shramo yam syat sanshaye nyasya jivitam
Suhrijjanapariklesho na chayam nishphalastava
119.14
त्वया तु नरशार्दूल क्रोधमेवानुवर्तता ।
लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वमेव पुरस्कृतम् ।। ६.११९.१४ ।।
Tvaya tu narashardula krodhamevanuvartata
Laghuneva manushyena stritvameva puraskritam
119.15
अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात् ।
मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम् ।। ६.११९.१५ ।।
Apadeshena janakannotpattirvasudhatalat
Mama vrittam cha vrittagya bahu te na puraskritam
119.16
न प्रमाणीकृतः पाणिर्बाल्ये बालेन पीडितः ।
मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम् ।। ६.११९.१६ ।।
Na pramanikritah panirbalye balena piditah
Mama bhaktishcha shilam cha sarvam te prishthatah kritam
119.17
एवं ब्रुवाणा रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी ।
अब्रवील्लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरं स्थितम् ।। ६.११९.१७ ।।
Evam bruvana rudati bashpagadgadabhashini
Abravillakshmanam sita dinam dhyanaparam sthitam
119.18
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम् ।
मिथ्योपघातोपहता नाहं जीवितुमुत्सहे ।। ६.११९.१८ ।।
Chitam me kuru saumitre vyasanasyasya bheshajam
Mithyopaghatopahata naham jivitumutsahe
119.19
अप्रीतस्य गुणैर्भर्तुस्त्यक्ताया जनसंसदि ।
या क्षमा मे गतिर्गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ।। ६.११९.१९ ।।
Apritasya gunairbhartustyaktaya janasansadi
Ya kshama me gatirgantum pravekshye havyavahanam
119.20
एवमुक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा ।
अमर्षवशमापन्नो राघवाननमैक्षत ।। ६.११९.२० ।।
Evamuktastu vaidehya lakshmanah paraviraha
Amarshavashamapanno raghavananamaikshata
119.21
स विज्ञाय ततश्छन्दं रामस्याकारसूचितम् ।
चितां चकार सौमित्रिर्मते रामस्य वीर्यवान् ।। ६.११९.२१ ।।
Sa vigyaya tatashchhandam ramasyakarasuchitam
Chitam chakara saumitrirmate ramasya viryavan
119.22
अधोमुखं तदा रामं शनैः कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
उपासर्पत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम् ।। ६.११९.२२ ।।
Adhomukham tada ramam shanaih kritva pradakshinam
Upasarpata vaidehi dipyamanam hutashanam
119.23
प्रणम्य देवताभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली ।
बद्धाञ्जलिपुटा चेदमुवाचाग्निसमीपतः ।। ६.११९.२३ ।।
Pranamya devatabhyashcha brahmanebhyashcha maithili
Baddhanjaliputa chedamuvachagnisamipatah
119.24
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात् ।
तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ।। ६.११९.२४ ।।
Yatha me hridayam nityam napasarpati raghavat
Tatha lokasya sakshi mam sarvatah patu pavakah
119.25
यथा मां शुद्धचारित्रां दुष्टां जानाति राघवः ।
तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ।। ६.११९.२५ ।।
Yatha mam shuddhacharitram dushtam janati raghavah
Tatha lokasya sakshi mam sarvatah patu pavakah
119.26
कर्मणा मनसा वाचा यथा नातिचराम्यहम् ।
राघवं सर्वधर्मज्ञं तथा मां पातु पावकः ।। ६.११९.२६ ।।
Karmana manasa vacha yatha naticharamyaham
Raghavam sarvadharmagyam tatha mam patu pavakah
119.27
आदित्यो भगवान् वायुर्दिशश्चन्द्रस्तथैव च ।
अहश्चापि तथा सन्ध्ये रात्रिश्च पृथिवी तथा ।यथान्ये ऽपि विजानन्ति तथा चारित्रसंयुताम् ।। ६.११९.२७ ।।
Adityo bhagavan vayurdishashchandrastathaiva cha
Ahashchapi tatha sandhye ratrishcha prithivi tatha, yathanye pi vijananti tatha charitrasanyutam
119.28
एवमुक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम् ।
विवेश ज्वलनं दीप्तं निस्सङ्गेनान्तरात्मना ।। ६.११९.२८ ।।
Evamuktva tu vaidehi parikramya hutashanam
Vivesha jvalanam diptam nissangenantaratmana
119.29
जनः स सुमहांस्त्रस्तो बालवृद्धसमाकुलः ।
ददर्श मैथिलीं तत्र प्रविशन्तीं हुताशनम् ।। ६.११९.२९ ।।
Janah sa sumahanstrasto balavriddhasamakulah
Dadarsha maithilim tatra pravishantim hutashanam
119.30
सा तप्तनवहेमाभा तप्तकाञ्चनभूषणा ।
पपात ज्वलनं दीप्तं सर्वलोकस्य सन्निधौ ।। ६.११९.३० ।।
Sa taptanavahemabha taptakanchanabhushana
Papata jvalanam diptam sarvalokasya sannidhau
119.31
ददृशुस्तां महाभागां प्रविशन्तीं हुताशनम् ।
सीतां कृत्स्नास्त्रयो लोकाः पुण्यामाज्याहुतीमिव ।। ६.११९.३१ ।।
Dadrishustam mahabhagam pravishantim hutashanam
Sitam kritsnastrayo lokah punyamajyahutimiva
119.32
प्रचुक्रुशुः स्त्रियः सर्वास्तां दृष्ट्वा हव्यवाहने ।
पतन्तीं संस्कृतां मन्त्रैर्वसोर्धारामिवाध्वरे ।। ६.११९.३२ ।।
Prachukrushuh striyah sarvastam drishtva havyavahane
Patantim sanskritam mantrairvasordharamivadhvare
119.33
ददृशुस्तां त्रयो लोका देवगन्धर्वदानवाः ।
शप्तां पतन्तीं निरये त्रिदिवाद्देवतामिव ।। ६.११९.३३ ।।
Dadrishustam trayo loka devagandharvadanavah
Shaptam patantim niraye tridivaddevatamiva
119.34
तस्यामग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलस्वनः ।
रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ।। ६.११९.३४ ।।
Tasyamagnim vishantyam tu haheti vipulasvanah
Rakshasam vanaranam cha sambabhuvadbhutopamah
119.35
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोनविंशत्युत्तरशततमः सर्गः ।
। ११९ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ekonavinshatyuttarashatatamah sargah