UtshovSarga 118
118.1
तां तु पार्श्वस्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम् ।
हृदयान्तर्गतक्रोधो व्याहर्तुमुपचक्रमे ।। ६.११८.१ ।।
Tam tu parshvasthitam prahvam ramah samprekshya maithilim
Hridayantargatakrodho vyahartumupachakrame
118.2
एषा ऽसि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा मया रणे ।
पौरुषाद्यदनुष्ठेयं तदेतदुपपादितम् ।। ६.११८.२ ।।
Esha si nirjita bhadre shatrum jitva maya rane
Paurushadyadanushtheyam tadetadupapaditam
118.3
गतो ऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता ।
अवमानश्च शत्रुश्च मया युगपदुद्धृतौ ।। ६.११८.३ ।।
Gato smyantamamarshasya dharshana sampramarjita
Avamanashcha shatrushcha maya yugapaduddhritau
118.4
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः ।
अद्य तीर्णप्रतिज्ञत्वात् प्रभवामीह चात्मनः ।। ६.११८.४ ।।
Adya me paurusham drishtamadya me saphalah shramah
Adya tirnapratigyatvat prabhavamiha chatmanah
118.5
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा ।
दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः ।। ६.११८.५ ।।
Ya tvam virahita nita chalachittena rakshasa
Daivasampadito dosho manushena maya jitah
118.6
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति ।
कस्तस्य पुरुषार्थो ऽस्ति पुरुषस्याल्पतेजसः ।। ६.११८.६ ।।
Sampraptamavamanam yastejasa na pramarjati
Kastasya purushartho sti purushasyalpatejasah
118.7
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चावमर्दनम् ।
सफलं तस्य तच्छ्लाध्यं महत् कर्म हनूमतः ।। ६.११८.७ ।।
Langhanam cha samudrasya lankayashchavamardanam
Saphalam tasya tachchhladhyam mahat karma hanumatah
118.8
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतश्च मे ।
सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ।। ६.११८.८ ।।
Yuddhe vikramatashchaiva hitam mantrayatashcha me
Sugrivasya sasainyasya saphalo dya parishramah
118.9
निर्गुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः ।
विभीषणस्य भक्तस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ।। ६.११८.९ ।।
Nirgunam bhrataram tyaktva yo mam svayamupasthitah
Vibhishanasya bhaktasya saphalo dya parishramah
118.10
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सीता रामस्य तद्वचः ।
मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता ।। ६.११८.१० ।।
Ityevam bruvatastasya sita ramasya tadvachah
Mrigivotphullanayana babhuvashruparipluta
118.11
पश्यतस्तां तु रामस्य भूयः क्रोधो व्यवर्धत ।
प्रभूताज्यावसिक्त्स्य पावकस्येव दीप्यतः ।। ६.११८.११ ।।
Pashyatastam tu ramasya bhuyah krodho vyavardhata
Prabhutajyavasiktsya pavakasyeva dipyatah
118.12
स बद्ध्वा भ्रुकुटीं वक्त्रे तिर्यक्प्रेक्षितलोचनः ।
अब्रवीत् परुषं सीतां मध्ये वानररक्षसाम् ।। ६.११८.१२ ।।
Sa baddhva bhrukutim vaktre tiryakprekshitalochanah
Abravit parusham sitam madhye vanararakshasam
118.13
यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां परिमार्जता ।
तत् कृतं सकलं सीते शत्रुहस्तादमर्षणात् ।। ६.११८.१३ ।।
Yat kartavyam manushyena dharshanam parimarjata
Tat kritam sakalam site shatruhastadamarshanat
118.14
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना ।
अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक् ।। ६.११८.१४ ।।
Nirjita jivalokasya tapasa bhavitatmana
Agastyena duradharsha munina dakshineva dik
118.15
विदितश्चास्तु ते भद्रे यो ऽयं रणपरिश्रमः ।
स तीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः ।। ६.११८.१५ ।।
Viditashchastu te bhadre yo yam ranaparishramah
Sa tirnah suhridam viryanna tvadartham maya kritah
118.16
रक्षता तु मया वृत्तमपावदं च सर्वशः ।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिरक्षता ।। ६.११८.१६ ।।
Rakshata tu maya vrittamapavadam cha sarvashah
Prakhyatasyatmavanshasya nyangam cha parirakshata
118.17
प्राप्तचारित्रसन्देहा मम प्रतिमुखे स्थिता ।
दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूला ऽसि मे दृढम् ।। ६.११८.१७ ।।
Praptacharitrasandeha mama pratimukhe sthita
Dipo netraturasyeva pratikula si me dridham
118.18
तद्गच्छ ह्यभ्यनुज्ञाता यथेष्टं जनकात्मजे ।
एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया ।। ६.११८.१८ ।।
Tadgachchha hyabhyanugyata yatheshtam janakatmaje
Eta dasha disho bhadre karyamasti na me tvaya
118.19
कः पुमान् हि कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम् ।
तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लेख्येन चेतसा ।। ६.११८.१९ ।।
Kah puman hi kule jatah striyam paragrihoshitam
Tejasvi punaradadyat suhrillekhyena chetasa
118.20
रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा ।
कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन् महत् ।। ६.११८.२० ।।
Ravanankaparibhrashtam drishtam dushtena chakshusha
Katham tvam punaradadyam kulam vyapadishan mahat
118.21
तदर्थं निर्जिता मे त्वं यशः प्रत्याहृतं मया ।
नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामितः ।। ६.११८.२१ ।।
Tadartham nirjita me tvam yashah pratyahritam maya
Nasti me tvayyabhishvango yatheshtam gamyatamitah
118.22
इति प्रव्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना ।
लक्ष्मणे भरते वा त्वं कुरु बुद्धिं यथासुखम् ।। ६.११८.२२ ।।
Iti pravyahritam bhadre mayaitat kritabuddhina
Lakshmane bharate va tvam kuru buddhim yathasukham
118.23
सुग्रीवे वानरेन्द्रे वा राक्षसेन्द्रे विभीषणे ।
निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मनः ।। ६.११८.२३ ।।
Sugrive vanarendre va rakshasendre vibhishane
Niveshaya manah site yatha va sukhamatmanah
118.24
न हि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम् ।
मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे परिवर्तिनीम् ।। ६.११८.२४ ।।
Na hi tvam ravano drishtva divyarupam manoramam
Marshayeta chiram site svagrihe parivartinim
118.25
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मैथिली ।
मुमोच बाष्पं सुभृशं प्रवेपिता गजेन्द्रहस्ताभिहतेव सल्लकी ।। ६.११८.२५ ।।
Tatah priyarhashravana tadapriyam priyadupashrutya chirasya maithili
Mumocha bashpam subhrisham pravepita gajendrahastabhihateva sallaki
118.26
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः ।
। ११८ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ashtadashottarashatatamah sargah