UtshovSarga 112
112.1
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा शयानं रामनिर्जितम् ।
शोकवेगपरीतात्मा विललाप विभीषणः ।। ६.११२.१ ।।
Bhrataram nihatam drishtva shayanam ramanirjitam
Shokavegaparitatma vilalapa vibhishanah
112.2
वीर विक्रान्त विख्यात विनीत नयकोविद ।
महार्हशयनोपेत किं शेषे ऽद्य हतो भुवि ।। ६.११२.२ ।।
Vira vikranta vikhyata vinita nayakovida
Maharhashayanopeta kim sheshe dya hato bhuvi
112.3
विक्षिप्य दीर्घौ निश्चेष्टौ भुजावङ्गदभूषितौ ।
मुकुटेनापवृत्तेन भास्कराकारवर्चसा ।। ६.११२.३ ।।
Vikshipya dirghau nishcheshtau bhujavangadabhushitau
Mukutenapavrittena bhaskarakaravarchasa
112.4
तदिदं वीर सम्प्राप्तं मया पूर्वं समीरितम् ।
काममोहपरीतस्य यत्ते न रुचितं वचः ।। ६.११२.४ ।।
Tadidam vira sampraptam maya purvam samiritam
Kamamohaparitasya yatte na ruchitam vachah
112.5
यन्न दर्पात् प्रहस्तो वा नेन्द्रजिन्नापरे जनाः ।
न कुम्भकर्णो ऽतिरथो नातिकायो नरान्तकः ।न स्वयं त्वममन्येथास्तस्योदर्को ऽयमागतः ।। ६.११२.५ ।।
Yanna darpat prahasto va nendrajinnapare janah
Na kumbhakarno tiratho natikayo narantakah, na svayam tvamamanyethastasyodarko yamagatah
112.6
गतः सेतुः सुनीतानां गतो धर्मस्य विग्रहः ।
गतः सत्त्वस्य सङ्क्षेपः प्रस्तावानां गतिर्गता ।। ६.११२.६ ।।
Gatah setuh sunitanam gato dharmasya vigrahah
Gatah sattvasya sankshepah prastavanam gatirgata
112.7
आदित्यः पतितो भूमौ मग्नस्तमसि चन्द्रमाः ।
। ६.११२.७ ।।
Adityah patito bhumau magnastamasi chandramah
112.8
चित्रभानुः प्रशान्तार्चिर्व्यवसायो निरुद्यमः ।
अस्मिन्निपतिते भूमौ वीरे शस्त्रभृतां वरे ।। ६.११२.८ ।।
Chitrabhanuh prashantarchirvyavasayo nirudyamah
Asminnipatite bhumau vire shastrabhritam vare
112.9
किं शेषमिव लोकस्य हतवीरस्य साम्प्रतम् ।
रणे राक्षसशार्दूले प्रसुप्त इव पांसुषु ।। ६.११२.९ ।।
Kim sheshamiva lokasya hatavirasya sampratam
Rane rakshasashardule prasupta iva pansushu
112.10
धृतिप्रवालः प्रसहाग्र्यपुष्पस्तपोबलः शौर्यनिबद्धमूलः ।
रणे महान् राक्षसराजवृक्षः सम्मर्दितो राघवमारुतेन ।। ६.११२.१० ।।
Dhritipravalah prasahagryapushpastapobalah shauryanibaddhamulah
Rane mahan rakshasarajavrikshah sammardito raghavamarutena
112.11
तेजोविषाणः कुलवंशवंशः कोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहः सुप्तः क्षितौ रावणगन्धहस्ती ।। ६.११२.११ ।।
Tejovishanah kulavanshavanshah kopaprasadaparagatrahastah
Ikshvakusinhavagrihitadehah suptah kshitau ravanagandhahasti
112.12
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निश्वासधूमः स्वबलप्रतापः ।
प्रतापवान् संयति राक्षसाग्निर्निर्वापितो रामपयोधरेण ।। ६.११२.१२ ।।
Parakramotsahavijrimbhitarchirnishvasadhumah svabalapratapah
Pratapavan sanyati rakshasagnirnirvapito ramapayodharena
112.13
सिंहर्क्षलाङ्गूलककुद्विषाणः पराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुः क्षितीश्वरव्याघ्रहतो ऽवसन्नः ।। ६.११२.१३ ।।
Sinharkshalangulakakudvishanah parabhijidgandhanagandhahasti
Rakshovrishashchapalakarnachakshuh kshitishvaravyaghrahato vasannah
112.14
वदन्तं हेतुमद्वाक्यं परिमृष्टार्थनिश्चयम् ।
रामः शोकसमाविष्टमित्युवाच विभीषणम् ।। ६.११२.१४ ।।
Vadantam hetumadvakyam parimrishtarthanishchayam
Ramah shokasamavishtamityuvacha vibhishanam
112.15
नायं विनष्टो निश्चेष्टः समरे चण्डविक्रमः ।
अत्युन्नतमहोत्साहः पतितो ऽयमशङ्कितः ।। ६.११२.१५ ।।
Nayam vinashto nishcheshtah samare chandavikramah
Atyunnatamahotsahah patito yamashankitah
112.16
नैवं विनष्टाः शोच्यन्ते क्षत्रधर्ममवस्थिताः ।
वृद्धिमाशंसमाना ये निपतन्ति रणाजिरे ।। ६.११२.१६ ।।
Naivam vinashtah shochyante kshatradharmamavasthitah
Vriddhimashansamana ye nipatanti ranajire
112.17
येन सेन्द्रास्त्रयो लोकास्त्रासिता युधि धीमता ।
तस्मिन् कालसमायुक्ते न कालः परिशोचितुम् ।। ६.११२.१७ ।।
Yena sendrastrayo lokastrasita yudhi dhimata
Tasmin kalasamayukte na kalah parishochitum
112.18
नैकान्तविजयो युद्धे भूतपूर्वः कदाचन ।
परैर्वा हन्यते वीरः परान् वा हन्ति संयुगे ।। ६.११२.१८ ।।
Naikantavijayo yuddhe bhutapurvah kadachana
Parairva hanyate virah paran va hanti sanyuge
112.19
इयं हि पूर्वैः सन्दिष्टा गतिः क्षत्रियसम्मता ।
क्षत्रियो निहतः सङ्ख्ये न शोच्य इति निश्चय ।। ६.११२.१९ ।।
Iyam hi purvaih sandishta gatih kshatriyasammata
Kshatriyo nihatah sankhye na shochya iti nishchaya
112.20
तदेवं निश्चयं दृष्ट्वा तत्त्वमास्थाय विज्वरः ।
यदिहानन्तरं कार्यं कल्प्यं तदनुचिन्तय ।। ६.११२.२० ।।
Tadevam nishchayam drishtva tattvamasthaya vijvarah
Yadihanantaram karyam kalpyam tadanuchintaya
112.21
तमुक्तवाक्यं विक्रान्तं राजपुत्रं विभीषणः ।
उवाच शोकसन्तप्तो भ्रातुर्हितमनन्तरम् ।। ६.११२.२१ ।।
Tamuktavakyam vikrantam rajaputram vibhishanah
Uvacha shokasantapto bhraturhitamanantaram
112.22
यो ऽयं विमर्देषु न भग्नपूर्वः सुरैः समेतैः सह वासवेन ।
भवन्तमासाद्य रणे विभग्नो वेलामिवासाद्य यथा समुद्रः ।। ६.११२.२२ ।।
Yo yam vimardeshu na bhagnapurvah suraih sametaih saha vasavena
Bhavantamasadya rane vibhagno velamivasadya yatha samudrah
112.23
अनेन दत्तानि सुपूजितानि भुक्ताश्च भोगा निभृताश्च भृत्याः ।
धनानि मित्रेषु समर्पितानि वैराण्यमित्रेषु च यापितानि ।। ६.११२.२३ ।।
Anena dattani supujitani bhuktashcha bhoga nibhritashcha bhrityah
Dhanani mitreshu samarpitani vairanyamitreshu cha yapitani
112.24
एषोहिताग्निश्च महातपाश्च वेदान्तगः कर्मसु चाग्र्यवीर्यः ।
एतस्य यत् प्रेतगतस्य कृत्यं तत् कर्तुमिच्छामि तव प्रसादात् ।। ६.११२.२४ ।।
Eshohitagnishcha mahatapashcha vedantagah karmasu chagryaviryah
Etasya yat pretagatasya krityam tat kartumichchhami tava prasadat
112.25
स तस्य वाक्यैः करुणैर्महात्मा सम्बोधितः साधु विभीषणेन ।
आज्ञापयामास नरेन्द्रसूनुः स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः ।। ६.११२.२५ ।।
Sa tasya vakyaih karunairmahatma sambodhitah sadhu vibhishanena
Agyapayamasa narendrasunuh svargiyamadhanamadinasattvah
112.26
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ।
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव ।। ६.११२.२६ ।।
Maranantani vairani nirvrittam nah prayojanam
Kriyatamasya sanskaro mamapyesha yatha tava
112.27
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्वादशोत्तरशततमः सर्गः ।
। ११२ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande dvadashottarashatatamah sargah