UtshovSarga 111
111.1
अथ संस्मारयामास राघवं मातलिस्तदा ।
अजानन्निव किं वीर त्वमेनमनुवर्तसे ।। ६.१११.१ ।।
Atha sansmarayamasa raghavam matalistada
Ajananniva kim vira tvamenamanuvartase
111.2
विसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामहं प्रभो ।
विनाशकालः कथितो यः सुरैः सो ऽद्य वर्तत ।। ६.१११.२ ।।
Visrijasmai vadhaya tvamastram paitamaham prabho
Vinashakalah kathito yah suraih so dya vartata
111.3
ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः ।
जग्राह सशरं दीप्तं निश्वसन्तमिवोरगम् ।। ६.१११.३ ।।
Tatah sansmarito ramastena vakyena mataleh
Jagraha sasharam diptam nishvasantamivoragam
111.4
यमस्मै प्रथमं प्रादादगस्त्यो भगवानृषिः ।
ब्रह्मदत्तं महाबाणममोघं युधि वीर्यवान् ।। ६.१११.४ ।।
Yamasmai prathamam pradadagastyo bhagavanrishih
Brahmadattam mahabanamamogham yudhi viryavan
111.5
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा ।
दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकाङ्क्षिणः ।। ६.१११.५ ।।
Brahmana nirmitam purvamindrarthamamitaujasa
Dattam surapateh purvam trilokajayakankshinah
111.6
यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ ।
शरीरमाकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ ।। ६.१११.६ ।।
Yasya vajeshu pavanah phale pavakabhaskarau
Shariramakashamayam gaurave merumandarau
111.7
जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम् ।
तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसम् ।। ६.१११.७ ।।
Jajvalyamanam vapusha supunkham hemabhushitam
Tejasa sarvabhutanam kritam bhaskaravarchasam
111.8
सधूममिव कालाग्निं दीप्तमाशीविषं यथा ।
परनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम् ।। ६.१११.८ ।।
Sadhumamiva kalagnim diptamashivisham yatha
Paranagashvavrindanam bhedanam kshiprakarinam
111.9
द्वाराणां परिघाणां च गिरीणामपि भेदनम् ।
नानारुधिरसिक्ताङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम् ।। ६.१११.९ ।।
Dvaranam parighanam cha girinamapi bhedanam
Nanarudhirasiktangam medodigdham sudarunam
111.10
वज्रसारं महानादं नानासमितिदारणम् ।
सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तमिव पन्नगम् ।। ६.१११.१० ।।
Vajrasaram mahanadam nanasamitidaranam
Sarvavitrasanam bhimam shvasantamiva pannagam
111.11
कङ्कगृध्रवलानां च गोमायुगणरक्षसाम् ।
नित्यं भक्ष्यप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम् ।। ६.१११.११ ।।
Kankagridhravalanam cha gomayuganarakshasam
Nityam bhakshyapradam yuddhe yamarupam bhayavaham
111.12
नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसामवसादनम् ।
वाजितं विविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ।। ६.१११.१२ ।।
Nandanam vanarendranam rakshasamavasadanam
Vajitam vividhairvajaishcharuchitrairgarutmatah
111.13
तमुत्तमेषुं लोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।
द्विषतां कीर्तिहरणं प्रहर्षकरमात्मनः ।। ६.१११.१३ ।।
Tamuttameshum lokanamikshvakubhayanashanam
Dvishatam kirtiharanam praharshakaramatmanah
111.14
अभिमन्त्र्य ततो रामस्तं महेषुं महाबलः ।
वेदप्रोक्तेन विधिना सन्दधे कार्मुके बली ।। ६.१११.१४ ।।
Abhimantrya tato ramastam maheshum mahabalah
Vedaproktena vidhina sandadhe karmuke bali
111.15
तस्मिन् सन्धीयमाने तु राघवेण शरोत्तमे ।
सर्वभूतानि वित्रेसुश्चचाल च वसुन्धरा ।। ६.१११.१५ ।।स रावणाय सङ्क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम् ।चिक्षेप परमायत्तस्तं शरं मर्मघातिनम् ।। ६.१११.१६ ।।
Tasmin sandhiyamane tu raghavena sharottame
Sarvabhutani vitresushchachala cha vasundhara, sa ravanaya sankruddho bhrishamayamya karmukam, chikshepa paramayattastam sharam marmaghatinam
111.16
स वज्र इव दुर्धर्षो वज्रिबाहुविसर्जितः ।
कृतान्त इव चावार्यो न्यपतद्रावणोरसि ।। ६.१११.१७ ।।
Sa vajra iva durdharsho vajribahuvisarjitah
Kritanta iva chavaryo nyapatadravanorasi
111.17
स विसृष्टो महावेगः शरीरान्तकरः शरः ।
बिभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।। ६.१११.१८ ।।
Sa visrishto mahavegah sharirantakarah sharah
Bibheda hridayam tasya ravanasya duratmanah
111.18
रुधिराक्तः स वेगेन जीवितान्तकरः शरः ।
रावणस्य हरन् प्राणान् विवेश धरणीतलम् ।। ६.१११.१९ ।।
Rudhiraktah sa vegena jivitantakarah sharah
Ravanasya haran pranan vivesha dharanitalam
111.19
स शरो रावणं हत्वा रुधिरार्दीकृतच्छविः ।
कृतकर्मा निभृतवत् स्वतूणीं पुनरागमत् ।। ६.१११.२० ।।
Sa sharo ravanam hatva rudhirardikritachchhavih
Kritakarma nibhritavat svatunim punaragamat
111.20
तस्य हस्ताद्धतस्याशु कार्मुकं तत् ससायकम् ।
निपपात सह प्राणैर्भ्रश्यमानस्य जीवितात् ।। ६.१११.२१ ।।
Tasya hastaddhatasyashu karmukam tat sasayakam
Nipapata saha pranairbhrashyamanasya jivitat
111.21
गतासुर्भीमवेगस्तु नैर्ऋतेन्द्रो महाद्युतिः ।
पपात स्यन्दनाद्भूमौ वृत्रो वज्रहतो यथा ।। ६.१११.२२ ।।
Gatasurbhimavegastu nairritendro mahadyutih
Papata syandanadbhumau vritro vajrahato yatha
111.22
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषा निशाचराः ।
हतनाथा भयत्रस्ताः सर्वतः सम्प्रदुद्रुवुः ।। ६.१११.२३ ।।
Tam drishtva patitam bhumau hatashesha nishacharah
Hatanatha bhayatrastah sarvatah sampradudruvuh
111.23
नर्दन्तश्चाभिपेतुस्तान् वानरा द्रुमयोधिनः ।
। ६.१११.२४ ।।
Nardantashchabhipetustan vanara drumayodhinah
111.24
दशग्रीववधं दृष्ट्वा विजयं राघवस्य च ।
अर्दिता वानरैर्हृष्टैर्लङ्कामभ्यपतन् भयात् ।गताश्रयत्वात् करुणैर्बाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ।। ६.१११.२५ ।।
Dashagrivavadham drishtva vijayam raghavasya cha
Ardita vanarairhrishtairlankamabhyapatan bhayat, gatashrayatvat karunairbashpaprasravanairmukhaih
111.25
ततो विनेदुः संहृष्टा वानरा जितकाशिनः ।
वदन्तो राघवजयं रावणस्य च तद्वधम् ।। ६.१११.२६ ।।
Tato vineduh sanhrishta vanara jitakashinah
Vadanto raghavajayam ravanasya cha tadvadham
111.26
अथान्तरिक्षे व्यनदत् सौम्यस्त्रिदशदुन्दुभिः ।
दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः ससुखो ववौ ।। ६.१११.२७ ।।
Athantarikshe vyanadat saumyastridashadundubhih
Divyagandhavahastatra marutah sasukho vavau
111.27
निपपातान्तरिक्षाच्च पुष्पवृष्टिस्तदा भुवि ।
किरन्ती राघवरथं दुरवापा मनोरमा ।। ६.१११.२८ ।।
Nipapatantarikshachcha pushpavrishtistada bhuvi
Kiranti raghavaratham duravapa manorama
111.28
राघवस्तवसंयुक्ता गगने ऽपि च शुश्रुवे ।
साधु साध्विति वागग्र्या दैवतानां महात्मनाम् ।। ६.१११.२९ ।।
Raghavastavasanyukta gagane pi cha shushruve
Sadhu sadhviti vagagrya daivatanam mahatmanam
111.29
आविवेश महाहर्षो देवानां चारणैः सह ।
रावणे निहते रौद्रे सर्वलोकभयङ्करे ।। ६.१११.३० ।।
Avivesha mahaharsho devanam charanaih saha
Ravane nihate raudre sarvalokabhayankare
111.30
ततः सकामं सुग्रीवमङ्गदं च महाबलम् ।
चकार राघवः प्रीतो हत्वा राक्षसपुङ्गवम् ।। ६.१११.३१ ।।
Tatah sakamam sugrivamangadam cha mahabalam
Chakara raghavah prito hatva rakshasapungavam
111.31
ततः प्रजग्मुः प्रशमं मरुद्गणा दिशः प्रसेदुर्विमलं नभो ऽबवत् ।
मही चकम्पे न हि मारुतो ववौ स्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः ।। ६.१११.३२ ।।
Tatah prajagmuh prashamam marudgana dishah prasedurvimalam nabho bavat
Mahi chakampe na hi maruto vavau sthiraprabhashchapyabhavaddivakarah
111.32
ततस्तु सुग्रीवविभीषणादयः सुहृद्विशेषाः सहलक्ष्मणास्तदा ।
समेत्य हृष्टा विजयेन राघवं रणे ऽभिरामं विधिना ह्यपूजयन् ।। ६.१११.३३ ।।
Tatastu sugrivavibhishanadayah suhridvisheshah sahalakshmanastada
Sametya hrishta vijayena raghavam rane bhiramam vidhina hyapujayan
111.33
स तु निहतरिपुः स्थिरप्रतिज्ञः स्वजनबलाभिवृतो रणे रराज ।
रघुकुलनृपनन्दनो महौजास्त्रिदशगणैरभिसंवृतो यथेन्द्रः ।। ६.१११.३४ ।।
Sa tu nihataripuh sthirapratigyah svajanabalabhivrito rane raraja
Raghukulanripanandano mahaujastridashaganairabhisanvrito yathendrah
111.34
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकादशोत्तरशततमः सर्गः ।
। १११ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ekadashottarashatatamah sargah