UtshovSarga 110
110.1
तौ तदा युद्ध्यमानौ तु समरे रामरावणौ ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ।। ६.११०.१ ।।
Tau tada yuddhyamanau tu samare ramaravanau
Dadrishuh sarvabhutani vismitenantaratmana
110.2
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ।। ६.११०.२ ।।
Ardayantau tu samare tayostau syandanottamau
Parasparamabhikruddhau parasparamabhidrutau
110.3
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः ।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ।दर्शयन्तौ बहुविधां सूतसारथ्यजां गतिम् ।। ६.११०.३ ।।
Parasparavadhe yuktau ghorarupau babhuvatuh
Mandalani cha vithishcha gatapratyagatani cha, darshayantau bahuvidham sutasarathyajam gatim
110.4
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ।
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने ।। ६.११०.४ ।।
Ardayan ravanam ramo raghavam chapi ravanah
Gativegam samapannau pravartananivartane
110.5
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ।
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदौ यथा ।। ६.११०.५ ।।
Kshipatoh sharajalani tayostau syandanottamau
Cheratuh sanyugamahim sasarau jaladau yatha
110.6
दर्शयित्वा तथा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ।
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेवावतस्थतुः ।। ६.११०.६ ।।
Darshayitva tatha tau tu gatim bahuvidham rane
Parasparasyabhimukhau punarevavatasthatuh
110.7
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ।
पताकाश्च पताकाभिः समेयुः स्थितयोस्तदा ।। ६.११०.७ ।।
Dhuram dhurena rathayorvaktram vaktrena vajinam
Patakashcha patakabhih sameyuh sthitayostada
110.8
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ।
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तैर्हयान् प्रत्यपसर्पयत् ।। ६.११०.८ ।।
Ravanasya tato ramo dhanurmuktaih shitaih sharaih
Chaturbhishchaturo diptairhayan pratyapasarpayat
110.9
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ।
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय निशाचरः ।। ६.११०.९ ।।
Sa krodhavashamapanno hayanamapasarpane
Mumocha nishitan banan raghavaya nishacharah
110.10
सो ऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ।
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितो ऽभवत् ।। ६.११०.१० ।।
So tividdho balavata dashagrivena raghavah
Jagama na vikaram cha na chapi vyathito bhavat
110.11
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रपातसमस्वनान् ।
साराथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य निशाचरः ।। ६.११०.११ ।।
Chikshepa cha punarbanan vajrapatasamasvanan
Sarathim vajrahastasya samuddishya nishacharah
110.12
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ।
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि ।। ६.११०.१२ ।।
Matalestu mahavegah sharire patitah sharah
Na sukshmamapi sammoham vyatham va pradaduryudhi
110.13
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथा ऽ ऽत्मनः ।
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम् ।। ६.११०.१३ ।।
Taya dharshanaya kruddho matalerna tatha tmanah
Chakara sharajalena raghavo vimukham ripum
110.14
विंशतं त्रिंशतं षष्टिं शतशो ऽथ सहस्रशः ।
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः ।। ६.११०.१४ ।।
Vinshatam trinshatam shashtim shatasho tha sahasrashah
Mumocha raghavo virah sayakan syandane ripoh
110.15
रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद्रणे ।। ६.११०.१५ ।।
Ravano pi tatah kruddho rathastho rakshaseshvarah
Gadamusalavarshena ramam pratyardayadrane
110.16
तत्प्रवृत्तं महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
। ६.११०.१६ ।।
Tatpravrittam mahadyuddham tumulam romaharshanam
110.17
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निस्वनैः ।
शराणां पुङ्खपातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ।। ६.११०.१७ ।।
Gadanam musalanam cha parighanam cha nisvanaih
Sharanam punkhapataishcha kshubhitah sapta sagarah
110.18
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः ।
व्यथिताः पन्नगाः सर्वे दानवाश्च सहस्रशः ।। ६.११०.१८ ।।
Kshubdhanam sagaranam cha patalatalavasinah
Vyathitah pannagah sarve danavashcha sahasrashah
110.19
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना ।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ।। ६.११०.१९ ।।
Chakampe medini kritsna sashailavanakanana
Bhaskaro nishprabhashchasinna vavau chapi marutah
110.20
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिन्नरमहोरगाः ।। ६.११०.२० ।।
Tato devah sagandharvah siddhashcha paramarshayah
Chintamapedire sarve sakinnaramahoragah
110.21
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः ।
जयतां राघवः सङ्ख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ।। ६.११०.२१ ।।
Svasti gobrahmanebhyastu lokastishthantu shashvatah
Jayatam raghavah sankhye ravanam rakshaseshvaram
110.22
एवं जपन्तो ऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा ।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ।। ६.११०.२२ ।।
Evam japanto pashyanste devah sarshiganastada
Ramaravanayoryuddham sughoram romaharshanam
110.23
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम् ।
। ६.११०.२३ ।।
Gandharvapsarasam sangha drishtva yuddhamanupamam
110.24
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ।
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव ।एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद्युद्धं रामरावणम् ।। ६.११०.२४ ।।
Gaganam gaganakaram sagarah sagaropamah
Ramaravanayoryuddham ramaravanayoriva, evam bruvanto dadrishustadyuddham ramaravanam
110.25
ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः ।
सन्धाय धनुषा रामः क्षुरमाशीविषोपमम् ।। ६.११०.२५ ।।
Tatah kruddho mahabahu raghunam kirtivardhanah
Sandhaya dhanusha ramah kshuramashivishopamam
110.26
रावणस्य शिरो ऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्ट्वं लोकैस्त्रिभिस्तदा ।। ६.११०.२६ ।।
Ravanasya shiro chchhindachchhrimajjvalitakundalam
Tachchhirah patitam bhumau drishtvam lokaistribhistada
110.27
तस्यैव सदृशं चान्यद्रावणस्योत्थितं शिरः ।
तत् क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ।। ६.११०.२७ ।।
Tasyaiva sadrisham chanyadravanasyotthitam shirah
Tat kshipram kshiprahastena ramena kshiprakarina
110.28
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः ।
छिन्नमात्रं तु तच्छीर्षं पुनरन्यत् स्म दृश्यते ।। ६.११०.२८ ।।
Dvitiyam ravanashirashchhinnam sanyati sayakaih
Chhinnamatram tu tachchhirsham punaranyat sma drishyate
110.29
तदप्यशनिसङ्काशैश्छिन्नं रामेण सायकैः ।
एवमेकशतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ।। ६.११०.२९ ।।
Tadapyashanisankashaishchhinnam ramena sayakaih
Evamekashatam chhinnam shirasam tulyavarchasam
110.30
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये ।
। ६.११०.३० ।।
Na chaiva ravanasyanto drishyate jivitakshaye
110.31
ततः सर्वास्त्रविद्वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः ।। ६.११०.३१ ।।
Tatah sarvastravidvirah kausalyanandavardhanah
Marganairbahubhiryuktashchintayamasa raghavah
110.32
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ।
क्रौञ्चावने विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने ।। ६.११०.३२ ।।
Maricho nihato yaistu kharo yaistu sadushanah
Kraunchavane viradhastu kabandho dandakavane
110.33
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितो ऽम्बुधिः ।
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम ।किं नु तत्कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ।। ६.११०.३३ ।।
Yaih sala girayo bhagna vali cha kshubhito mbudhih
Ta ime sayakah sarve yuddhe pratyayika mama, kim nu tatkaranam yena ravane mandatejasah
110.34
इति चिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्च संयुगे ।
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ।। ६.११०.३४ ।।ा मम ।रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ।गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद्रणे ।। ६.११०.३५ ।।
Iti chintaparashchasidapramattashcha sanyuge
Vavarsha sharavarshani raghavo ravanorasi, a mama, ravano pi tatah kruddho rathastho rakshaseshvarah, gadamusalavarshena ramam pratyardayadrane
110.35
तत् प्रवृत्तं महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ।। ६.११०.३६ ।।
Tat pravrittam mahadyuddham tumulam romaharshanam
Antarikshe cha bhumau cha punashcha girimurdhani
110.36
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम् ।
पश्यतां तन्महद्युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ।। ६.११०.३७ ।।
Devadanavayakshanam pishachoragarakshasam
Pashyatam tanmahadyuddham sarvaratramavartata
110.37
नैव रात्रं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम् ।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ।। ६.११०.३८ ।।
Naiva ratram na divasam na muhurtam na cha kshanam
Ramaravanayoryuddham viramamupagachchhati
110.38
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोर्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य ।
सुरवररथसारथिर्महान् रणगतमेनमुवाच वाक्यमाशु ।। ६.११०.३९ ।।
Dasharathasutarakshasendrayorjayamanavekshya rane sa raghavasya
Suravararathasarathirmahan ranagatamenamuvacha vakyamashu
110.39
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे दशोत्तरशततमः सर्गः ।
। ११० ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande dashottarashatatamah sargah