UtshovSarga 106
106.1
स तु मोहात् सुसङ्क्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः ।
क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत् ।। ६.१०६.१ ।।
Sa tu mohat susankruddhah kritantabalachoditah
Krodhasanraktanayano ravanah sutamabravit
106.2
हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम् ।
भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा ।। ६.१०६.२ ।।
Hinaviryamivashaktam paurushena vivarjitam
Bhirum laghumivasattvam vihinamiva tejasa
106.3
विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम् ।
मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे ।। ६.१०६.३ ।।
Vimuktamiva mayabhirastrairiva bahishkritam
Mamavagyaya durbuddhe svaya buddhya vicheshtase
106.4
किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च ।
त्वया शत्रोः समक्षं मे रथो ऽयमपवाहितः ।। ६.१०६.४ ।।
Kimartham mamavagyaya machchhandamanavekshya cha
Tvaya shatroh samaksham me ratho yamapavahitah
106.5
त्वया ऽद्य हि ममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।
यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः ।। ६.१०६.५ ।।
Tvaya dya hi mamanarya chirakalasamarjitam
Yasho viryam cha tejashcha pratyayashcha vinashitah
106.6
शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः ।
पश्यतो युद्धलुब्धो ऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया ।। ६.१०६.६ ।।
Shatroh prakhyataviryasya ranjaniyasya vikramaih
Pashyato yuddhalubdho ham kritah kapurushastvaya
106.7
यस्त्वं रथमिमं मोहात् न चोद्वहसि दुर्मते ।
सत्यो ऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः ।। ६.१०६.७ ।।
Yastvam rathamimam mohat na chodvahasi durmate
Satyo yam pratitarko me parena tvamupaskritah
106.8
न हि तद्विद्यते कर्म सुहृदो हितकाङ्क्षिणः ।
रिपूणां सदृशं चैतन्न त्वयैतत् स्वनुष्ठितम् ।। ६.१०६.८ ।।
Na hi tadvidyate karma suhrido hitakankshinah
Ripunam sadrisham chaitanna tvayaitat svanushthitam
106.9
निवर्तय रथं शीघ्रं यावन्नोपैति मे रिपुः ।
यदि वा ऽध्युषितो वा ऽसि स्मर्यन्ते यदि वा गुणाः ।। ६.१०६.९ ।।
Nivartaya ratham shighram yavannopaiti me ripuh
Yadi va dhyushito va si smaryante yadi va gunah
106.10
एवं परुषमुक्तस्तु हितबुद्धिरबुद्धिना ।
अब्रवीद्रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः ।। ६.१०६.१० ।।
Evam parushamuktastu hitabuddhirabuddhina
Abravidravanam suto hitam sanunayam vachah
106.11
न भीतो ऽस्मि न मूढो ऽस्मि नोपजप्तो ऽस्मि शत्रुभिः ।
न प्रमत्तो न निस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया ।। ६.१०६.११ ।।
Na bhito smi na mudho smi nopajapto smi shatrubhih
Na pramatto na nisneho vismrita na cha satkriya
106.12
मया तु हितकामेन यशश्च परिरक्षता ।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा प्रियमित्यप्रियं कृतम् ।। ६.१०६.१२ ।।
Maya tu hitakamena yashashcha parirakshata
Snehapraskannamanasa priyamityapriyam kritam
106.13
नास्मिन्नर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम् ।
कश्चिल्लघुरिवानार्यो दोषतो गन्तुमर्हसि ।। ६.१०६.१३ ।।
Nasminnarthe maharaja tvam mam priyahite ratam
Kashchillaghurivanaryo doshato gantumarhasi
106.14
श्रूयतां त्वभिधास्यामि यन्निमित्तं मया रथः ।
नदीवेग इवाभोगे संयुगे विनिवर्तितः ।। ६.१०६.१४ ।।
Shruyatam tvabhidhasyami yannimittam maya rathah
Nadivega ivabhoge sanyuge vinivartitah
106.15
क्षमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा ।
न हि ते वीर सौमुख्यं प्रहर्षं वोपधारये ।। ६.१०६.१५ ।।
Kshamam tavavagachchhami mahata ranakarmana
Na hi te vira saumukhyam praharsham vopadharaye
106.16
रथोद्वहनखिन्नाश्च त इमे रथवाजिनः ।
दीना धर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव ।। ६.१०६.१६ ।।
Rathodvahanakhinnashcha ta ime rathavajinah
Dina dharmaparishranta gavo varshahata iva
106.17
निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः ।
तेषु तेष्वभिपन्नेषु लक्षयाम्यप्रदक्षिणम् ।। ६.१०६.१७ ।।
Nimittani cha bhuyishtham yani pradurbhavanti nah
Teshu teshvabhipanneshu lakshayamyapradakshinam
106.18
देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गीतानि च ।
दैन्यं खेदश्च हर्षश्च रथिनश्च बलाबलम् ।। ६.१०६.१८ ।।
Deshakalau cha vigyeyau lakshananingitani cha
Dainyam khedashcha harshashcha rathinashcha balabalam
106.19
स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च ।
युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम् ।। ६.१०६.१९ ।।
Sthalanimnani bhumeshcha samani vishamani cha
Yuddhakalashcha vigyeyah parasyantaradarshanam
106.20
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम् ।
सर्वमेतद्रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना ।। ६.१०६.२० ।।
Upayanapayane cha sthanam pratyapasarpanam
Sarvametadrathasthena gyeyam rathakutumbina
106.21
तव विश्रमहेतोश्च तथैषां रथवाजिनाम् ।
रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया ।। ६.१०६.२१ ।।
Tava vishramahetoshcha tathaisham rathavajinam
Raudram varjayata khedam kshamam kritamidam maya
106.22
न मया स्वेच्छया वीर रथो ऽयमपवाहितः ।
। ६.१०६.२२ ।।
Na maya svechchhaya vira ratho yamapavahitah
106.23
भर्तृस्नेहपरीतेन मयेदं यत्कृतं विभो ।
। ६.१०६.२३ ।।
Bhartrisnehaparitena mayedam yatkritam vibho
106.24
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन ।
तत्करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा ।। ६.१०६.२४ ।।
Agyapaya yathatattvam vakshyasyarinishudana
Tatkarishyamyaham vira gatanrinyena chetasa
106.25
सन्तुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः ।
प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धो ऽब्रवीदिदम् ।। ६.१०६.२५ ।।
Santushtastena vakyena ravanastasya saratheh
Prashasyainam bahuvidham yuddhalubdho bravididam
106.26
रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं कुरु ।
नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः ।। ६.१०६.२६ ।।
Ratham shighramimam suta raghavabhimukham kuru
Nahatva samare shatrun nivartishyati ravanah
106.27
एवमुक्त्वा ततस्तुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ।
ददौ तस्मै शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम् ।। ६.१०६.२७ ।।
Evamuktva tatastushto ravano rakshaseshvarah
Dadau tasmai shubham hyekam hastabharanamuttamam
106.28
श्रुत्वा रावणवाक्यं तु सारथिः सन्न्यवर्तत ।
। ६.१०६.२८ ।।
Shrutva ravanavakyam tu sarathih sannyavartata
106.29
ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः प्रचोदयामास हयान् स सारथिः ।
स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः क्षणेन रामस्य रणाग्रतो ऽभवत् ।। ६.१०६.२९ ।।
Tato drutam ravanavakyachoditah prachodayamasa hayan sa sarathih
Sa rakshasendrasya tato maharathah kshanena ramasya ranagrato bhavat
106.30
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षडुत्तरशततमः सर्गः ।
। १०६ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande shaduttarashatatamah sargah