UtshovSarga 67
67.1
एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना ।
सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ।। ५.६७.१ ।।।।
Evamuktastu hanuman raghavena mahatmana
Sitaya bhashitam sarvam nyavedayata raghave
67.2
इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ ।
पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ।। ५.६७.२ ।।।।
Idamuktavati devi janaki purusharshabha
Purvavrittamabhigyanam chitrakute yathatatham
67.3
सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता ।
वायसः सहसोत्पत्य विरराद स्तनान्तरे ।। ५.६७.३ ।।।।
Sukhasupta tvaya sardham janaki purvamutthita
Vayasah sahasotpatya virarada stanantare
67.4
पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज ।
पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम् ।। ५.६७.४ ।।।।
Paryayena cha suptastvam devyanke bharatagraja
Punashcha kila pakshi sa devya janayati vyatham
67.5
पुनः पुनरुपागम्य विरराद भृशं किल ।
ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः ।। ५.६७.५ ।।।।
Punah punarupagamya virarada bhrisham kila
Tatastvam bodhitastasyah shonitena samukshitah
67.6
वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया ।
बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परन्तप ।। ५.६७.६ ।।।।
Vayasena cha tenaiva satatam badhyamanaya
Bodhitah kila devya tvam sukhasuptah parantapa
67.7
तां तु दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे ।
आशीविष इव क्रुद्धो निःश्वसन्नभ्यभाषथाः ।। ५.६७.७ ।।।।
Tam tu drishtva mahabaho daritam cha stanantare
Ashivisha iva kruddho nihshvasannabhyabhashathah
67.8
नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम् ।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ।। ५.६७.८ ।।।।
Nakhagraih kena te bhiru daritam tu stanantaram
Kah kridati saroshena panchavaktrena bhogina
67.9
निरीक्षमाणः सहसा वायसं समवैक्षथाः ।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम् ।। ५.६७.९ ।।।।
Nirikshamanah sahasa vayasam samavaikshathah
Nakhaih sarudhiraistikshnaistamevabhimukham sthitam
67.10
सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः ।
धरान्तरचरः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ।। ५.६७.१० ।।।।
Sutah kila sa shakrasya vayasah patatam varah
Dharantaracharah shighram pavanasya gatau samah
67.11
ततस्तस्मिन् महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः ।
वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ।। ५.६७.११ ।।।।
Tatastasmin mahabaho kopasanvartitekshanah
Vayase tvam krithah kruram matim matimatam vara
67.12
स दर्भं संस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण ह्ययोजयः ।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम् ।। ५.६७.१२ ।।।।
Sa darbham sanstarad grihya brahmastrena hyayojayah
Sa dipta iva kalagnirjajvalabhimukhah khagam
67.13
क्षिप्तवांस्त्वं प्रदीप्तं हि दर्भं तं वायसं प्रति ।
ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भो ऽनुजगाम ह ।। ५.६७.१३ ।।।।
Kshiptavanstvam pradiptam hi darbham tam vayasam prati
Tatastu vayasam diptah sa darbho nujagama ha
67.14
स पित्रा च परित्यक्तः सुरैश्च समहर्षिभिः ।
त्रिल्लोकान् संपरिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ।। ५.६७.१४ ।।।।
Sa pitra cha parityaktah suraishcha samaharshibhih
Trillokan samparikramya trataram nadhigachchhati
67.15
पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वकाशमरिन्दम ।
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् ।। ५.६७.१५ ।।।।
Punarevagatastrastastvakashamarindama
Sa tam nipatitam bhumau sharanyah sharanagatam
67.16
वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः ।
। ५.६७.१६ ।।।।
Vadharhamapi kakutstha kripaya paryapalayah
67.17
मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव ।
भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ।। ५.६७.१७ ।।।।
Moghamastram na shakyam tu kartumityeva raghava
Bhavanstasyakshi kakasya hinasti sma sa dakshinam
67.18
राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च ।
विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम् ।। ५.६७.१८ ।।।।
Rama tvam sa namaskritya ragye dasharathaya cha
Visrishtastu tada kakah pratipede svamalayam
67.19
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्छीलवानपि ।
किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयति राघवः ।। ५.६७.१९ ।।।।
Evamastravidam shreshthah sattvavanchhilavanapi
Kimarthamastram rakshassu na yojayati raghavah
67.20
न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ।
न च सर्वे रणे शक्ता रामं प्रतिसमासितुम् ।। ५.६७.२० ।।।।
Na naga napi gandharva nasura na marudganah
Na cha sarve rane shakta ramam pratisamasitum
67.21
तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः ।
क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः ।। ५.६७.२१ ।।।।
Tasya viryavatah kashchidyadyasti mayi sambhramah
Kshipram sunishitairbanairhanyatam yudhi ravanah
67.22
भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परन्तपः ।
स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः ।। ५.६७.२२ ।।।।
Bhraturadeshamagyaya lakshmano va parantapah
Sa kimartham naravaro na mam rakshati raghavah
67.23
शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ।
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ।। ५.६७.२३ ।।।।
Shaktau tau purushavyaghrau vayvagnisamatejasau
Suranamapi durdharshau kimartham mamupekshatah
67.24
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः ।
समर्थो सहितौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ ।। ५.६७.२४ ।।।।
Mamaiva dushkritam kinchinmahadasti na sanshayah
Samartho sahitau yanmam navekshete parantapau
67.25
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् ।
पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम् ।। ५.६७.२५ ।।।।
Vaidehya vachanam shrutva karunam sashrubhashitam
Punarapyahamaryam tamidam vachanamabruvam
67.26
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ।
रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते ।। ५.६७.२६ ।।।।
Tvachchhokavimukho ramo devi satyena te shape
Rame duhkhabhibhute tu lakshmanah paritapyate
67.27
कथंचिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् ।
इम मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ।। ५.६७.२७ ।।।।
Kathanchidbhavati drishta na kalah parishochitum
Ima muhurtam duhkhanamantam drakshyasi bhamini
67.28
तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावनिन्दितौ ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ।। ५.६७.२८ ।।।।
Tavubhau narashardulau rajaputravaninditau
Tvaddarshanakritotsahau lankam bhasmikarishyatah
67.29
हत्वा च समरे रौद्र रावण सहबान्धवम् ।
राघवस्त्वां वरारोहे स्वां पुरीं नयते ध्रुवम् ।। ५.६७.२९ ।।।।
Hatva cha samare raudra ravana sahabandhavam
Raghavastvam vararohe svam purim nayate dhruvam
67.30
यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ।
प्रीतिसञ्जननं तस्य प्रदातुं त्वमिहार्हसि ।। ५.६७.३० ।।।।
Yattu ramo vijaniyadabhigyanamanindite
Pritisanjananam tasya pradatum tvamiharhasi
67.31
सा ऽभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम् ।
मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल ।। ५.६७.३१ ।।।।
Sa bhivikshya dishah sarva venyudgrathanamuttamam
Muktva vastraddadau mahyam manimetam mahabala
67.32
प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूद्वह ।
शिरसा तां प्रणम्यार्यामहमागमने त्वरे ।। ५.६७.३२ ।।।।
Pratigrihya manim divyam tava heto raghudvaha
Shirasa tam pranamyaryamahamagamane tvare
67.33
गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी ।
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा ।। ५.६७.३३ ।।।।
Gamane cha kritotsahamavekshya varavarnini
Vivardhamanam cha hi mamuvacha janakatmaja
67.34
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसन्दिग्धभाषिणी ।
ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता ।। ५.६७.३४ ।।।।
Ashrupurnamukhi dina bashpasandigdhabhashini
Mamotpatanasambhranta shokavegasamahata
67.35
हनुमन् सिंहसङ्काशावुभौ तौ रामलक्ष्मणौ ।
सुग्रीवं च सहामात्य सर्वान् ब्रूया ह्यनामयम् ।। ५.६७.३५ ।।।।
Hanuman sinhasankashavubhau tau ramalakshmanau
Sugrivam cha sahamatya sarvan bruya hyanamayam
67.36
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।
असमाद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ।। ५.६७.३६ ।।।।
Yatha cha sa mahabahurmam tarayati raghavah
Asamadduhkhambusanrodhattvam samadhatumarhasi
67.37
इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च ।
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं शिवश्च ते ऽध्वा ऽस्तु हरिप्रवीर ।। ५.६७.३७ ।।।।
Imam cha tivram mama shokavegam rakshobhirebhih paribhartsanam cha
Bruyastu ramasya gatah samipam shivashcha te dhva stu haripravira
67.38
एतत्तवार्या नृपराजसिंह सीता वचः प्राह विषादपूर्वम् ।
एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ।। ५.६७.३८ ।।
Etattavarya nriparajasinha sita vachah praha vishadapurvam
Etachcha buddhva gaditam maya tvam shraddhatsva sitam kushalam samagram