UtshovSarga 63
63.1
ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः ।
दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ।। ५.६३.१ ।।।।
Tato murdhna nipatitam vanaram vanararshabhah
Drishtvaivodvignahridayo vakyametaduvacha ha
63.2
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम ।
अभयं ते भवेद्वीर सर्वमेवाभिधीयताम् ।। ५.६३.२ ।।।।
Uttishthottishtha kasmat tvam padayoh patito mama
Abhayam te bhavedvira sarvamevabhidhiyatam
63.3
स तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना ।
उत्थाय सुमहाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखो ऽब्रवीत् ।। ५.६३.३ ।।।।
Sa tu vishvasitastena sugrivena mahatmana
Utthaya sumahapragyo vakyam dadhimukho bravit
63.4
नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना ।
वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तच्च वानरैः ।। ५.६३.४ ।।।।
Naivarksharajasa rajanna tvaya napi valina
Vanam nisrishtapurvam hi bhakshitam tachcha vanaraih
63.5
एभिः प्रधर्षिताश्चैव वानरा वनरक्षिभिः ।
मधून्यचिन्तयित्वेमान् भक्षयन्ति पिबन्ति च ।। ५.६३.५ ।।।।
Ebhih pradharshitashchaiva vanara vanarakshibhih
Madhunyachintayitveman bhakshayanti pibanti cha
63.6
शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथा ऽपरे ।
निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रूवौ वै दर्शयन्ति हि ।। ५.६३.६ ।।।।
Shishtamatrapavidhyanti bhakshayanti tatha pare
Nivaryamanaste sarve bhruvau vai darshayanti hi
63.7
इमे हि संरब्धतरास्तथा तैः संप्रधर्षिताः ।
वारयन्तो वनातस्मात् क्रुद्वैर्वानरपुङ्गवैः ।। ५.६३.७ ।।।।
Ime hi sanrabdhatarastatha taih sampradharshitah
Varayanto vanatasmat krudvairvanarapungavaih
63.8
ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभः ।
संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः प्रविचालिताः ।। ५.६३.८ ।।।।
Tatastairbahubhirvirairvanarairvanararshabhah
Sanraktanayanaih krodhaddharayah pravichalitah
63.9
पाणिभिर्निहताः केचित् केचिज्जानुभिराहताः ।
प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं च दर्शिताः ।। ५.६३.९ ।।।।
Panibhirnihatah kechit kechijjanubhirahatah
Prakrishtashcha yathakamam devamargam cha darshitah
63.10
एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि ।
कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते ।। ५.६३.१० ।।।।
Evamete hatah shurastvayi tishthati bhartari
Kritsnam madhuvanam chaiva prakamam taih prabhakshyate
63.11
एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम् ।
अपृच्छत्तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ।। ५.६३.११ ।।।।
Evam vigyapyamanam tam sugrivam vanararshabham
Aprichchhattam mahapragyo lakshmanah paraviraha
63.12
किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः ।
कं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ।। ५.६३.१२ ।।।।
Kimayam vanaro rajan vanapah pratyupasthitah
Kam charthamabhinirdishya duhkhito vakyamabravit
63.13
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना ।
लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ।। ५.६३.१३ ।।।।
Evamuktastu sugrivo lakshmanena mahatmana
Lakshmanam pratyuvachedam vakyam vakyavisharadah
63.14
आर्य लक्ष्मण संप्राह वीरो दधिमुखः कपिः ।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ।। ५.६३.१४ ।।।।
Arya lakshmana sampraha viro dadhimukhah kapih
Angadapramukhairvirairbhakshitam madhu vanaraih
63.15
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः ।
। ५.६३.१५ ।।।।
Vichitya dakshinamashamagatairharipungavaih
63.16
नैषामकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः ।
आगतैश्च प्रमथितं यथा मधुवनं हि तैः ।। ५.६३.१६ ।।।।
Naishamakritakrityanamidrishah syadupakramah
Agataishcha pramathitam yatha madhuvanam hi taih
63.17
धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं च वानरैः ।
। ५.६३.१७ ।।।।
Dharshitam cha vanam kritsnamupayuktam cha vanaraih
63.18
वनं यदाभिपन्नास्ते साधितं कर्म वानरैः ।
दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता ।न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणो ऽस्य हनूमतः ।। ५.६३.१८ ।।।।
Vanam yadabhipannaste sadhitam karma vanaraih
Drishta devi na sandeho na chanyena hanumata, na hyanyah sadhane hetuh karmano sya hanumatah
63.19
कार्यसिद्धिर्मतिश्चैव तस्मिन् वानरपुङ्गवे ।
व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम् ।। ५.६३.१९ ।।।।
Karyasiddhirmatishchaiva tasmin vanarapungave
Vyavasayashcha viryam cha shrutam chapi pratishthitam
63.20
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ।
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा ।। ५.६३.२० ।।।।
Jambavan yatra neta syadangadashcha mahabalah
Hanumanshchapyadhishthata na tasya gatiranyatha
63.21
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ।
वारयन्तश्च सहितास्तथा जानुभिराहताः ।। ५.६३.२१ ।।।।
Angadapramukhairvirairhatam madhuvanam kila
Varayantashcha sahitastatha janubhirahatah
63.22
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह ।
नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ।। ५.६३.२२ ।।।।
Etadarthamayam prapto vaktum madhuravagiha
Namna dadhimukho nama harih prakhyatavikramah
63.23
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः ।
अभिगम्य तथासव- ?पिबन्ति मधु वानराः ।। ५.६३.२३ ।।।।
Drishta sita mahabaho saumitre pashya tattvatah
Abhigamya tathasava- ?pibanti madhu vanarah
63.24
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ ।
वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ।। ५.६३.२४ ।।।।
Na chapyadrishtva vaidehim vishrutah purusharshabha
Vanam dattavaram divyam dharshayeyurvanaukasah
63.25
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः ।
श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ।प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।। ५.६३.२५ ।।।।
Tatah prahrishto dharmatma lakshmanah saharaghavah
Shrutva karnasukham vanim sugrivavadanachchyutam, prahrishyata bhrisham ramo lakshmanashcha mahabalah
63.26
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च ।
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ।। ५.६३.२६ ।।।।
Shrutva dadhimukhasyedam sugrivastu prahrishya cha
Vanapalam punarvakyam sugrivah pratyabhashata
63.27
प्रीतो ऽस्मि सो ऽहं युद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः ।
मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम् ।। ५.६३.२७ ।।।।
Prito smi so ham yudbhuktam vanam taih kritakarmabhih
Marshitam marshaniyam cha cheshtitam kritakarmanam
63.28
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान् शाखामृगांस्तान् मगृहराजदर्पान् ।
द्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ।। ५.६३.२८ ।।।।
Ichchhami shighram hanumatpradhanan shakhamriganstan magriharajadarpan
Drashtum kritarthan saha raghavabhyam shrotum cha sitadhigame prayatnam
63.29
प्रीतिस्पीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा ।
अङ्गैः संहृष्टैः कर्मसिद्धिं विदित्वा बाह्वोरासन्नां सो ऽतिमात्रं ननन्द ।। ५.६३.२९ ।।
Pritispitakshau samprahrishtau kumarau drishtva siddharthau vanaranam cha raja
Angaih sanhrishtaih karmasiddhim viditva bahvorasannam so timatram nananda