UtshovSarga 62
62.1
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनुमान् वानरर्षभः ।
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ।अहमावारयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः ।। ५.६२.१ ।।।।
Tanuvacha harishreshtho hanuman vanararshabhah
Avyagramanaso yuyam madhu sevata vanarah, ahamavarayishyami yushmakam paripanthinah
62.2
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरो ऽङ्गदः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु ।। ५.६२.२ ।।।।
Shrutva hanumato vakyam harinam pravaro ngadah
Pratyuvacha prasannatma pibantu harayo madhu
62.3
अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया ।
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम् ।। ५.६२.३ ।।।।
Avashyam kritakaryasya vakyam hanumato maya
Akaryamapi kartavyam kimanga punaridrisham
62.4
अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः ।
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन् ।। ५.६२.४ ।।।।
Angadasya mukhachchhrutva vachanam vanararshabhah
Sadhu sadhviti sanhrishta vanarah pratyapujayan
62.5
पूजयित्वा ऽङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् ।
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेगा इव द्रुतम् ।। ५.६२.५ ।।।।
Pujayitva ngadam sarve vanara vanararshabham
Jagmurmadhuvanam yatra nadivega iva drutam
62.6
ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः ।
। ५.६२.६ ।।।।
Te pravishta madhuvanam palanakramya viryatah
62.7
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम् ।
पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः ।। ५.६२.७ ।।।।
Atisargachcha patavo drishtva shrutva cha maithilim
Papuh sarve madhu tada rasavat phalamadaduh
62.8
उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान् ।
ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान् मधुवने तदा ।। ५.६२.८ ।।।।
Utpatya cha tatah sarve vanapalan samagatan
Tadayanti sma shatashah saktan madhuvane tada
62.9
मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते ।
पिबन्ति सहिताः सर्वे निघ्नन्ति स्म तथा ऽपरे ।। ५.६२.९ ।।।।
Madhuni dronamatrani bahubhih parigrihya te
Pibanti sahitah sarve nighnanti sma tatha pare
62.10
केचित्पीत्वा ऽपविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः ।
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः ।। ५.६२.१० ।।।।
Kechitpitva pavidhyanti madhuni madhupingalah
Madhuchchhishtena kechichcha jaghnuranyonyamutkatah
62.11
अपरे वृक्षमूले तु शाखां गृह्य व्यवस्थिताः ।
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते ।। ५.६२.११ ।।।।
Apare vrikshamule tu shakham grihya vyavasthitah
Atyartham cha madaglanah parnanyastirya sherate
62.12
उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् ।
क्षिपन्ति च तदा ऽन्योन्यं स्खलन्ति च तथा ऽपरे ।। ५.६२.१२ ।।।।
Unmattabhutah plavaga madhumattashcha hrishtavat
Kshipanti cha tada nyonyam skhalanti cha tatha pare
62.13
केचित् क्ष्वेलां प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् ।
हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले ।। ५.६२.१३ ।।।।
Kechit kshvelam prakurvanti kechit kujanti hrishtavat
Harayo madhuna mattah kechit supta mahitale
62.14
कृत्वा केचिद्धसन्त्यन्ये केचित् कुर्वन्ति चेतरत् ।
कृत्वा केचिद्वदन्त्यन्ये केचिद्बुद्ध्यन्ति चेतरत् ।। ५.६२.१४ ।।।।
Kritva kechiddhasantyanye kechit kurvanti chetarat
Kritva kechidvadantyanye kechidbuddhyanti chetarat
62.15
ये ऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु ।
ते ऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः ।। ५.६२.१५ ।।।।
Ye pyatra madhupalah syuh preshya dadhimukhasya tu
Te pi tairvanarairbhimaih pratishiddha disho gatah
62.16
जानुभिस्तु प्रकृष्टाश्च देवमार्गं प्रदर्शिताः ।
अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः ।। ५.६२.१६ ।।।।
Janubhistu prakrishtashcha devamargam pradarshitah
Abruvan paramodvigna gatva dadhimukham vachah
62.17
हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात् ।
वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ।। ५.६२.१७ ।।।।
Hanumata dattavarairhatam madhuvanam balat
Vayam cha janubhih krishta devamargam cha darshitah
62.18
ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः ।
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ।। ५.६२.१८ ।।।।
Tato dadhimukhah kruddho vanapastatra vanarah
Hatam madhuvanam shrutva santvayamasa tan harin
62.19
इहागच्छत गच्छामो वानरान् बलदर्पितान् ।
बलेन वारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम् ।। ५.६२.१९ ।।।।
Ihagachchhata gachchhamo vanaran baladarpitan
Balena varayishyamo madhu bhakshayato vayam
62.20
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः ।
पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहसा ययुः ।। ५.६२.२० ।।।।
Shrutva dadhimukhasyedam vachanam vanararshabhah
Punarvira madhuvanam tenaiva sahasa yayuh
62.21
मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य तरसा तरुम् ।
समभ्यधावद्वेगेन ते च सर्वे प्लवङ्गमाः ।। ५.६२.२१ ।।।।
Madhye chaisham dadhimukhah pragrihya tarasa tarum
Samabhyadhavadvegena te cha sarve plavangamah
62.22
ते शिलाः पादपांश्चापि पर्वतांश्चापि वानराः ।
गृहीत्वा ऽभ्यगमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ।। ५.६२.२२ ।।।।
Te shilah padapanshchapi parvatanshchapi vanarah
Grihitva bhyagaman kruddha yatra te kapikunjarah
62.23
ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत् ।
त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः ।। ५.६२.२३ ।।।।
Te svamivachanam vira hridayeshvavasajya tat
Tvaraya hyabhyadhavanta salatalashilayudhah
62.24
वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान् बलदर्पितान् ।
अभ्यक्रामंस्ततो वीराः पालास्तत्र सहस्रशः ।। ५.६२.२४ ।।।।
Vrikshasthanshcha talasthanshcha vanaran baladarpitan
Abhyakramanstato virah palastatra sahasrashah
62.25
अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः ।
अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा ।। ५.६२.२५ ।।।।
Atha drishtva dadhimukham kruddham vanarapungavah
Abhyadhavanta vegena hanumatpramukhastada
62.26
तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम् ।
आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितो ऽङ्गदः ।। ५.६२.२६ ।।।।
Tam savriksham mahabahumapatantam mahabalam
Aryakam praharattatra bahubhyam kupito ngadah
62.27
मदान्धश्च न वेदैनमार्यको ऽयं ममेति सः ।
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद्वसुधातले ।। ५.६२.२७ ।।।।
Madandhashcha na vedainamaryako yam mameti sah
Athainam nishpipeshashu vegavadvasudhatale
62.28
स भग्नबाहूरुभुजो विह्वलः शोणितोक्षितः ।
मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।। ५.६२.२८ ।।।।
Sa bhagnabahurubhujo vihvalah shonitokshitah
Mumoha sahasa viro muhurtam kapikunjarah
62.29
स समाश्वस्य सहसा संक्रुद्धो राजमातुलः ।
वानरान् वारयामास दण्डेन मधुमोहितान् ।। ५.६२.२९ ।।।।
Sa samashvasya sahasa sankruddho rajamatulah
Vanaran varayamasa dandena madhumohitan
62.30
स कथंचिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः ।
उवाचैकान्तमाश्रित्य भृत्यान् स्वान् समुपागतान् ।। ५.६२.३० ।।।।
Sa kathanchidvimuktastairvanarairvanararshabhah
Uvachaikantamashritya bhrityan svan samupagatan
62.31
एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ।। ५.६२.३१ ।।।।
Ete tishthantu gachchhamo bharta no yatra vanarah
Sugrivo vipulagrivah saha ramena tishthati
62.32
सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे ।
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ।। ५.६२.३२ ।।।।
Sarvam chaivangade dosham shravayishyami parthive
Amarshi vachanam shrutva ghatayishyati vanaran
62.33
इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः ।
पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम् ।। ५.६२.३३ ।।।।
Ishtam madhuvanam hyetat sugrivasya mahatmanah
Pitripaitamaham divyam devairapi durasadam
62.34
स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः ।
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ।। ५.६२.३४ ।।।।
Sa vanaraniman sarvan madhulubdhan gatayushah
Ghatayishyati dandena sugrivah sasuhrijjanan
62.35
वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिभाविनः ।
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति ।। ५.६२.३५ ।।।।
Vadhya hyete duratmano nripagyaparibhavinah
Amarshaprabhavo roshah saphalo no bhavishyati
62.36
एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः ।
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ।। ५.६२.३६ ।।।।
Evamuktva dadhimukho vanapalan mahabalah
Jagama sahasotpatya vanapalaih samanvitah
62.37
निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः ।
सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ।। ५.६२.३७ ।।।।
Nimeshantaramatrena sa hi prapto vanalayah
Sahasranshusuto dhiman sugrivo yatra vanarah
62.38
रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च ।
समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ।। ५.६२.३८ ।।।।
Ramam cha lakshmanam chaiva drishtva sugrivameva cha
Samapratishtham jagatimakashannipapata ha
62.39
सन्निपत्य महावीर्यः सर्वैस्तैः परिवारितः ।
हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ।। ५.६२.३९ ।।।।
Sannipatya mahaviryah sarvaistaih parivaritah
Harirdadhimukhah palaih palanam parameshvarah
62.40
स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ।
सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ।। ५.६२.४० ।।
Sa dinavadano bhutva kritva shirasi chanjalim
Sugrivasya shubhau murdhna charanau pratyapidayat