UtshovSarga 52
52.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः ।
आज्ञापयद्वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।। ५.५२.१।।।।
Tasya tadvachanam shrutva vanarasya mahatmanah
Agyapayadvadham tasya ravanah krodhamurchchhitah
52.2
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना ।
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ।। ५.५२.२।।।।
Vadhe tasya samagyapte ravanena duratmana
Niveditavato dautyam nanumene vibhishanah
52.3
तं रक्षोधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम् ।
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ।। ५.५२.३।।।।
Tam rakshodhipatim kruddham tachcha karyamupasthitam
Viditva chintayamasa karyam karyavidhau sthitah
52.4
निश्चितार्थस्ततः साम्ना ऽ ऽपूज्य शत्रुजिदग्रजम् ।
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ।। ५.५२.४।।।।
Nishchitarthastatah samna pujya shatrujidagrajam
Uvacha hitamatyartham vakyam vakyavisharadah
52.5
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र प्रसीद मद्वाक्यमिदं शृणुष्व ।
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ।। ५.५२.५।।।।
Kshamasva rosham tyaja rakshasendra prasida madvakyamidam shrinushva
Vadham na kurvanti paravaragya dutasya santo vasudhadhipendrah
52.6
राजधर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम् ।
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ।। ५.५२.६।।।।
Rajadharmaviruddham cha lokavritteshcha garhitam
Tava chasadrisham vira kaperasya pramapanam
52.7
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः ।
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ।। ५.५२.७।।।।
Dharmagyashcha kritagyashcha rajadharmavisharadah
Paravaragyo bhutanam tvameva paramarthavit
52.8
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशो ऽपि विपश्चितः ।
ततः शास्त्रधर्मविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ।। ५.५२.८।।।।
Grihyante yadi roshena tvadrisho pi vipashchitah
Tatah shastradharmavipashchittvam shrama eva hi kevalam
52.9
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद ।
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डे विधीयताम् ।। ५.५२.९।।।।
Tasmat prasida shatrughna rakshasendra durasada
Yuktayuktam vinishchitya dutadande vidhiyatam
52.10
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
रोषेण महताविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.५२.१०।।।।
Vibhishanavachah shrutva ravano rakshaseshvarah
Roshena mahatavishto vakyamuttaramabravit
52.11
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन ।
तस्मादेनं वधिष्यामि वानरं पापचारिणम् ।। ५.५२.११।।।।
Na papanam vadhe papam vidyate shatrusudana
Tasmadenam vadhishyami vanaram papacharinam
52.12
अधर्ममूलं बहुरोषयुक्तमनार्यजुष्टं वचनं निशम्य ।
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ।। ५.५२.१२।।।।
Adharmamulam bahuroshayuktamanaryajushtam vachanam nishamya
Uvacha vakyam paramarthatattvam vibhishano buddhimatam varishthah
52.13
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र धर्मार्थयुक्तं वचनं शृणुष्व ।
दूता न वध्याः समयेषु राजन् सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ।। ५.५२.१३।।।।
Prasida lankeshvara rakshasendra dharmarthayuktam vachanam shrinushva
Duta na vadhyah samayeshu rajan sarveshu sarvatra vadanti santah
52.14
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम् ।
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ।। ५.५२.१४।।।।
Asanshayam shatrurayam pravriddhah kritam hyanenapriyamaprameyam
Na dutavadhyam pravadanti santo dutasya drishta bahavo hi dandah
52.15
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो मौण्ड्यं(ढ्यं) तथा लक्षणसन्निपातः ।
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान् वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतो ऽपि ।। ५.५२.१५।।।।
Vairupyamangeshu kashabhighato maundyam(dhyam) tatha lakshanasannipatah
Etan hi dute pravadanti dandan vadhastu dutasya na nah shruto pi
52.16
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः ।
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत् कोपं नियच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ।। ५.५२.१६।।।।
Katham cha dharmarthavinitabuddhih paravarapratyayanishchitarthah
Bhavadvidhah kopavashe hi tishthet kopam niyachchhanti hi sattvavantah
52.17
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु चापि ।
विद्येत कश्चित्तव वीरतुल्यस्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ।। ५.५२.१७।।।।
Na dharmavade na cha lokavritte na shastrabuddhigrahaneshu chapi
Vidyeta kashchittava viratulyastvam hyuttamah sarvasurasuranam
52.18
न चाप्यस्य कपेर्घाते कञ्चित् पश्याम्यहं गुणम् ।
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ।। ५.५२.१८।।।।
Na chapyasya kaperghate kanchit pashyamyaham gunam
Teshvayam patyatam dando yairayam preshitah kapih
52.19
साधुर्वा यदिवा ऽसाधुः परैरेष समर्पितः ।
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ।। ५.५२.१९।।।।
Sadhurva yadiva sadhuh parairesha samarpitah
Bruvan parartham paravan na duto vadhamarhati
52.20
अपि चास्मिन् हते राजन् नान्यं पश्यामि खेचरम् ।
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ।। ५.५२.२०।।।।
Api chasmin hate rajan nanyam pashyami khecharam
Iha yah punaragachchhet param param mahodadheh
52.21
तस्मान्नास्य वदे यत्नः कार्यः परपुरञ्जय ।
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्तातुमर्हति ।। ५.५२.२१।।।।
Tasmannasya vade yatnah karyah parapuranjaya
Bhavan sendreshu deveshu yatnamastatumarhati
52.22
अस्मिन् विनष्टे नहि दूतमन्यं पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ ।
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीतावुद्योजयेद्दीर्घपथावरुद्धौ ।। ५.५२.२२।।।।
Asmin vinashte nahi dutamanyam pashyami yastau nararajaputrau
Yuddhaya yuddhapriya durvinitavudyojayeddirghapathavaruddhau
52.23
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च सुरासुराणामपि दुर्जयेन ।
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां युद्धायतिर्नाशयितुं न युक्ता ।। ५.५२.२३।।।।
Parakramotsahamanasvinam cha surasuranamapi durjayena
Tvaya manonandana nairritanam yuddhayatirnashayitum na yukta
52.24
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च कुलेषु जाताश्च महागुणेषु ।
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः कोट्यग्रतस्ते सुभृताश्च योधाः ।। ५.५२.२४।।।।
Hitashcha shurashcha samahitashcha kuleshu jatashcha mahaguneshu
Manasvinah shastrabhritam varishthah kotyagrataste subhritashcha yodhah
52.25
तदेकदेशेन बलस्य तावत् केचित्तवादेशकृतो ऽभियान्तु ।
तौ राजपुत्रौ विनिगृह्य मूढौ परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ।। ५.५२.२५।।।।
Tadekadeshena balasya tavat kechittavadeshakrito bhiyantu
Tau rajaputrau vinigrihya mudhau pareshu te bhavayitum prabhavam
52.26
निशाचराणामधिपो ऽनुजस्य विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम् ।
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रुर्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ।। ५.५२.२६।।
Nishacharanamadhipo nujasya vibhishanasyottamavakyamishtam
Jagraha buddhya suralokashatrurmahabalo rakshasarajamukhyah