UtshovSarga 39
39.1
मणिं दत्त्वा ततः सीता हनुमन्तमथाब्रवीति ।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः ।। ५.३९.१।।।।
Manim dattva tatah sita hanumantamathabraviti
Abhigyanamabhigyatametadramasya tattvatah
39.2
मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ।। ५.३९.२।।।।
Manim tu drishtva ramo vai trayanam sansmarishyati
Viro jananya mama cha ragyo dasharathasya cha
39.3
स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम ।
अस्मिन् कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ।। ५.३९.३।।।।
Sa bhuyastvam samutsahe chodito harisattama
Asmin karyasamarambhe prachintaya yaduttaram
39.4
त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।
हनुमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ।तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ।। ५.३९.४।।।।
Tvamasmin karyaniryoge pramanam harisattama
Hanuman yatnamasthaya duhkhakshayakaro bhava, tasya chintayato yatno duhkhakshayakaro bhavet
39.5
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।। ५.३९.५।।।।
Sa tatheti pratigyaya marutirbhimavikramah
Shirasa vandya vaidehim gamanayopachakrame
39.6
ज्ञत्वा संप्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् ।
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत् ।। ५.३९.६।।।।
Gyatva samprasthitam devi vanaram marutatmajam
Bashpagadgadaya vacha maithili vakyamabravit
39.7
कुशलं हनुमन् ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
। ५.३९.७।।।।
Kushalam hanuman bruyah sahitau ramalakshmanau
39.8
सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वाररान् ।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ।। ५.३९.८।।।।
Sugrivam cha sahamatyam vriddhan sarvanshcha vararan
Bruyastvam vanarashreshtha kushalam dharmasanhitam
39.9
यथा स च महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ।। ५.३९.९।।।।
Yatha sa cha mahabahurmam tarayati raghavah
Asmadduhkhambusanrodhattvam samadhatumarhasi
39.10
जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् ।
तत्तथा हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ।। ५.३९.१०।।।।
Jivantim mam yatha ramah sambhavayati kirtiman
Tattatha hanuman vachyam vacha dharmamavapnuhi
39.11
नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा त्वयेरिताः ।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ।। ५.३९.११।।।।
Nityamutsahayuktashcha vachah shrutva tvayeritah
Vardhishyate dasharatheh paurusham madavaptaye
39.12
मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः ।
पराक्रमविधिं वीरो विधिवत् संविधास्यति ।। ५.३९.१२।।।।
Matsandeshayuta vachastvattah shrutvaiva raghavah
Parakramavidhim viro vidhivat sanvidhasyati
39.13
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरब्रवीत् ।। ५.३९.१३।।।।
Sitaya vachanam shrutva hanuman marutatmajah
Shirasyanjalimadhaya vakyamuttarabravit
39.14
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।
यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ।। ५.३९.१४।।।।
Kshiprameshyati kakutstho haryrikshapravarairvritah
Yaste yudhi vijityarin shokam vyapanayishyati
39.15
नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।
यस्तस्य क्षिपतो बाणान् स्थातुमुत्सहतो ऽग्रतः ।। ५.३९.१५।।।।
Nahi pashyami martyeshu nasureshu sureshu va
Yastasya kshipato banan sthatumutsahato gratah
39.16
अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् ।
सहि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ।। ५.३९.१६।।।।
Apyarkamapi parjanyamapi vaivasvatam yamam
Sahi sodhum rane shaktastava hetorvisheshatah
39.17
स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहते ।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ।। ५.३९.१७।।।।
Sa hi sagaraparyantam mahim shasitumihate
Tvannimitto hi ramasya jayo janakanandini
39.18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् ।
जानकी बहुमेने ऽथ वचनं चेदमब्रवीत् ।। ५.३९.१८।।।।
Tasya tadvachanam shrutva samyak satyam subhashitam
Janaki bahumene tha vachanam chedamabravit
39.19
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ।। ५.३९.१९।।।।
Tatastam prasthitam sita vikshamana punah punah
Bhartrisnehanvitam vakyam sauhardadanumanayat
39.20
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम ।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ।। ५.३९.२०।।।।
Yadi va manyase vira vasaikahamarindama
Kasminshchit sanvrite deshe vishrantah shvo gamishyasi
39.21
मम चेदल्पभाग्यायाः सान्निध्यात्तव वानर ।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ।। ५.३९.२१।।।।
Mama chedalpabhagyayah sannidhyattava vanara
Asya shokasya mahato muhurtam mokshanam bhavet
39.22
गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु ।
प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ।। ५.३९.२२।।।।
Gate hi harishardula punaragamanaya tu
Prananamapi sandeho mama syannatra sanshayah
39.23
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ।। ५.३९.२३।।।।
Tavadarshanajah shoko bhuyo mam paritapayet
Duhkhadduhkhaparamrishtam dipayanniva vanara
39.24
अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ।। ५.३९.२४।।।।
Ayam cha vira sandehastishthativa mamagratah
Sumahanstvatsahayeshu haryriksheshu harishvara
39.25
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ।। ५.३९.२५।।।।
Katham nu khalu dushparam tarishyanti mahodadhim
Tani haryrikshasainyani tau va naravaratmajau
39.26
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।
शक्तिः स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ।। ५.३९.२६।।।।
Trayanameva bhutanam sagarasyasya langhane
Shaktih syadvainateyasya tava va marutasya va
39.27
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ।। ५.३९.२७।।।।
Tadasmin karyaniryoge viraivam duratikrame
Kim pashyasi samadhanam tvam hi karyavidam varah
39.28
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ।। ५.३९.२८।।।।
Kamamasya tvamevaikah karyasya parisadhane
Paryaptah paraviraghna yashasyaste phalodayah
39.29
बलैः समग्रैर्यदि मां रावणं जित्यसंयुगे ।
विजयी स्वपुरीं यायात् तत्तु मे स्याद्यशस्करम् ।। ५.३९.२९।।।।
Balaih samagrairyadi mam ravanam jityasanyuge
Vijayi svapurim yayat tattu me syadyashaskaram
39.30
शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां येद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ।। ५.३९.३०।।।।
Sharaistu sankulam kritva lankam parabalardanah
Mam yedyadi kakutsthastattasya sadrisham bhavet
39.31
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ।। ५.३९.३१।।।।
Tadyatha tasya vikrantamanurupam mahatmanah
Bhavedahavashurasya tatha tvamupapadaya
39.32
तदर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम् ।
निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.३९.३२।।।।
Tadarthopahitam vakyam sahitam hetusanhitam
Nishamya hanuman shesham vakyamuttaramabravit
39.33
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ।। ५.३९.३३।।।।
Devi haryrikshasainyanamishvarah plavatam varah
Sugrivah sattvasampannastavarthe kritanishchayah
39.34
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ।। ५.३९.३४।।।।
Sa vanarasahasranam kotibhirabhisanvritah
Kshiprameshyati vaidehi rakshasanam nibarhanah
39.35
तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मनस्सङ्कल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः ।। ५.३९.३५।।।।
Tasya vikramasampannassattvavanto mahabalah
Manassankalpasampata nideshe harayah sthitah
39.36
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ।। ५.३९.३६।।।।
Yesham nopari nadhastanna tiryak sajjate gatih
Na cha karmasu sidanti mahatsvamitatejasah
39.37
असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ।। ५.३९.३७।।।।
Asakrit tairmahotsahaih sasagaradharadhara
Pradakshinikrita bhumirvayumarganusaribhih
39.38
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ ।। ५.३९.३८।।।।
Madvishishtashcha tulyashcha santi tatra vanaukasah
Mattah pratyavarah kashchinnasti sugrivasannidhau
39.39
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ।। ५.३९.३९।।।।
Aham tavadiha praptah kim punaste mahabalah
Nahi prakrishtah preshyante preshyante hitare janah
39.40
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ।। ५.३९.४०।।।।
Tadalam paritapena devi shoko vyapaitu te
Ekotpatena te lankameshyanti hariyuthapah
39.41
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ।। ५.३९.४१।।।।
Mama prishthagatau tau cha chandrasuryavivoditau
Tvatsakasham mahasattvau nrisinhavagamishyatah
39.42
तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ।। ५.३९.४२।।।।
Tau hi virau naravarau sahitau ramalakshmanau
Agamya nagarim lankam sayakairvidhamishyatah
39.43
सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः ।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति ।। ५.३९.४३।।।।
Saganam ravanam hatva raghavo raghunandanah
Tvamadaya vararohe svapuram pratiyasyati
39.44
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तिमिवानलम् ।। ५.३९.४४।।।।
Tadashvasihi bhadram te bhava tvam kalakankshini
Nachiraddrakshyase ramam prajvalantimivanalam
39.45
निहते राक्षसेन्द्रे ऽस्मिन् सपुत्रामात्यबान्धवे ।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ।। ५.३९.४५।।।।
Nihate rakshasendre smin saputramatyabandhave
Tvam sameshyasi ramena shashankeneva rohini
39.46
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि ।
रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे ऽचिरात् ।। ५.३९.४६।।।।
Kshipram tvam devi shokasya param yasyasi maithili
Ravanam chaiva ramena nihatam drakshyase chirat
39.47
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान् मारुतात्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ।। ५.३९.४७।।।।
Evamashvasya vaidehim hanuman marutatmajah
Gamanaya matim kritva vaidehim punarabravit
39.48
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम्* ।। ५.३९.४८।।।।
Tamarighnam kritatmanam kshipram drakshyasi raghavam
Lakshmanam cha dhanushpanim lankadvaramupasthitam*
39.49
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्र द्रक्ष्यसि सङ्गतान् ।। ५.३९.४९।।।।
Nakhadanshtrayudhan viran sinhashardulavikraman
Vanaran varanendrabhan kshipra drakshyasi sangatan
39.50
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः ।। ५.३९.५०।।।।
Shailambudanikashanam lankamalayasanushu
Nardatam kapimukhyanamarye yuthanyanekashah
39.51
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा ।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ।। ५.३९.५१।।।।
Sa tu marmani ghorena tadito manmatheshuna
Na sharma labhate ramah sinhardita iva dvipah
39.52
मा रुदो देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो ऽप्रियम् ।
शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि ।। ५.३९.५२।।।।
Ma rudo devi shokena ma bhut te manaso priyam
Shachiva patya shakrena bhartra nathavati hyasi
39.53
रामाद् विशिष्टः को ऽन्यो ऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः ।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ।। ५.३९.५३।।।।
Ramad vishishtah ko nyo sti kashchit saumitrina samah
Agnimarutakalpau tau bhratarau tava sanshrayau
39.54
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषिते ऽतिरौद्रे ।
न ते चिरादागमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम् ।। ५.३९.५४।।
Nasminshchiram vatsyasi devi deshe rakshoganairadhyushite tiraudre
Na te chiradagamanam priyasya kshamasva matsangamakalamatram