UtshovSarga 36
36.1
भूय एव महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः ।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ।। ५.३६.१।।।।
Bhuya eva mahateja hanuman marutatmajah
Abravit prashritam vakyam sitapratyayakaranat
36.2
वानरो ऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ।। ५.३६.२।।।।
Vanaro ham mahabhage duto ramasya dhimatah
Ramanamankitam chedam pashya devyanguliyakam
36.3
प्रत्ययार्थं तवानीतं तेन दत्तं महात्मना ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ।। ५.३६.३।।।।
Pratyayartham tavanitam tena dattam mahatmana
Samashvasihi bhadram te kshinaduhkhaphala hyasi
36.4
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् ।
भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिता ऽभवत् ।। ५.३६.४।।।।
Grihitva prekshamana sa bhartuh karavibhushanam
Bhartaramiva samprapta janaki mudita bhavat
36.5
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ।। ५.३६.५।।।।
Charu tadvadanam tasyastamrashuklayatekshanam
Ashobhata vishalakshya rahumukta ivodurat
36.6
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता ।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ।। ५.३६.६।।।।
Tatah sa hrimati bala bhartrisandeshaharshita
Paritushta priyam kritva prashashansa mahakapim
36.7
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम ।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ।। ५.३६.७।।।।
Vikrantastvam samarthastvam pragyastvam vanarottama
Yenedam rakshasapadam tvayaikena pradharshitam
36.8
शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः ।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ।। ५.३६.८।।।।
Shatayojanavistirnah sagaro makaralayah
Vikramashlaghaniyena kramata goshpadikritah
36.9
नहि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ ।
यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः ।। ५.३६.९।।।।
Nahi tvam prakritam manye vanaram vanararshabha
Yasya te nasti santraso ravanannapi sambhramah
36.10
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।
यद्यपि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ।। ५.३६.१०।।।।
Arhase cha kapishreshtha maya samabhibhashitum
Yadyapi preshitastena ramena viditatmana
36.11
प्रेषयिष्यति दुर्धषो रामो न ह्यपरीक्षितम् ।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ।। ५.३६.११।।।।
Preshayishyati durdhasho ramo na hyaparikshitam
Parakramamavigyaya matsakasham visheshatah
36.12
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः ।
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ।। ५.३६.१२।।।।
Dishtya cha kushali ramo dharmatma satyasangarah
Lakshmanashcha mahatejah sumitranandavardhanah
36.13
कुशली यदि काकुत्स्थः किन्नु सागरमेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ।। ५.३६.१३।।।।
Kushali yadi kakutsthah kinnu sagaramekhalam
Mahim dahati kopena yugantagnirivotthitah
36.14
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे ।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ।। ५.३६.१४।।।।
Athava shaktimantau tau suranamapi nigrahe
Mamaiva tu na duhkhanamasti manye viparyayah
36.15
कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते ।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ।। ५.३६.१५।।।।
Kachchinna vyathito ramah kachchinna paritapyate
Uttarani cha karyani kurute purushottamah
36.16
कच्चिन्न दीनः सम्भ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति ।
कच्चित् पुर्षकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः ।। ५.३६.१६।।।।
Kachchinna dinah sambhrantah karyeshu cha na muhyati
Kachchit purshakaryani kurute nripateh sutah
36.17
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते ।
विजिगीषुः सुहृत् कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः ।। ५.३६.१७।।।।
Dvividham trividhopayamupayamapi sevate
Vijigishuh suhrit kachchinmitreshu cha parantapah
36.18
कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते ।
कच्चित् कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः ।। ५.३६.१८।।।।
Kachchinmitrani labhate mitraishchapyabhigamyate
Kachchit kalyanamitrashcha mitraishchapi puraskritah
36.19
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः ।
कच्चित् पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ।। ५.३६.१९।।।।
Kachchidashasti devanam prasadam parthivatmajah
Kachchit purushakaram cha daivam cha pratipadyate
36.20
कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रसादान्मयि राघवः ।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर ।। ५.३६.२०।।।।
Kachchinna vigatasnehah prasadanmayi raghavah
Kachchinmam vyasanadasmanmokshayishyati vanara
36.21
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनूचितः ।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति ।। ५.३६.२१।।।।
Sukhanamuchito nityamasukhanamanuchitah
Duhkhamuttaramasadya kachchidramo na sidati
36.22
कौसल्यायास्तथा कच्चित् सुमित्रायास्तथैव च ।
अभीक्ष्णं श्रुयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च ।। ५.३६.२२।।।।
Kausalyayastatha kachchit sumitrayastathaiva cha
Abhikshnam shruyate kachchit kushalam bharatasya cha
36.23
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः ।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ।। ५.३६.२३।।।।
Mannimittena manarhah kachchichchhokena raghavah
Kachchinnanyamana ramah kachchinmam tarayishyati
36.24
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः ।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ।। ५.३६.२४।।।।
Kachchidakshauhinim bhimam bharato bhratrivatsalah
Dhvajinim mantribhirguptam preshayishyati matkrite
36.25
वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिदेष्यति ।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ।। ५.३६.२५।।।।
Vanaradhipatih shriman sugrivah kachchideshyati
Matkrite haribhirvirairvrito dantanakhayudhaih
36.26
कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति ।। ५.३६.२६।।।।
Kachchichcha lakshmanah shurah sumitranandavardhanah
Astravichchharajalena rakshasan vidhamishyati
36.27
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ।। ५.३६.२७।।।।
Raudrena kachchidastrena jvalata nihatam rane
Drakshyamyalpena kalena ravanam sasuhrijjanam
36.28
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि ।
मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन ।। ५.३६.२८।।।।
Kachchinna taddhemasamanavarnam tasyananam padmasamanagandhi
Maya vina shushyati shokadinam jalakshaye padmamivatapena
36.29
धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् ।
नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चिच्च धैर्यं हृदये करोति ।। ५.३६.२९।।।।
Dharmapadeshattyajatashcha rajyam mam chapyaranyam nayatah padatim
Nasidvyatha yasya na bhirna shokah kachchichcha dhairyam hridaye karoti
36.30
न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टो ऽस्ति मया समो वा ।
तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत् प्रवृत्तिं श्रृणुयां प्रियस्य ।। ५.३६.३०।।।।
Na chasya mata na pita cha nanyah snehadvishishto sti maya samo va
Tavattvaham duta jijivisheyam yavat pravrittim shrrinuyam priyasya
36.31
इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा ।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचो ऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा ।। ५.३६.३१।।।।
Itiva devi vachanam mahartham tam vanarendram madhurarthamuktva
Shrotum punastasya vacho bhiramam ramarthayuktam virarama rama
36.32
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.३६.३२।।।।
Sitaya vachanam shrutva marutirbhimavikramah
Shirasyanjalimadhaya vakyamuttaramabravit
36.33
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने ।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः ।। ५.३६.३३।।।।
Na tvamihastham janite ramah kamalalochane
Tena tvam nanayatyashu shachimiva purandarah
36.34
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ।। ५.३६.३४।।।।
Shrutvaiva tu vacho mahyam kshiprameshyati raghavah
Chamum prakarshan mahatim haryrikshaganasankulam
36.35
विष्टम्भयित्वा बाणौधैरक्षोभ्यं वरुणालयम् ।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ।। ५.३६.३५।।।।
Vishtambhayitva banaudhairakshobhyam varunalayam
Karishyati purim lankam kakutsthah shantarakshasam
36.36
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवाः सहासुराः।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ।। ५.३६.३६।।।।
Tatra yadyantara mrityuryadi devah sahasurah
Sthasyanti pathi ramasya sa tanapi vadhishyati
36.37
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः ।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ।। ५.३६.३७।।।।
Tavadarshanajenarye shokena sa pariplutah
Na sharma labhate ramah sinhardita iva dvipah
36.38
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।
दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च ।। ५.३६.३८।।।।
Malayena cha vindhyena meruna mandarena cha
Dardurena cha te devi shape mulaphalena cha
36.39
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम् ।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ।। ५.३६.३९।।।।
Yatha sunayanam valgu bimboshtham charukundalam
Mukham drakshyasi ramasya purnachandramivoditam
36.40
क्षिप्रं द्रक्ष्यासि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।
शतक्रतुमिवासीनं नाकपृष्ठस्य मूर्धनि ।। ५.३६.४०।।।।
Kshipram drakshyasi vaidehi ramam prasravane girau
Shatakratumivasinam nakaprishthasya murdhani
36.41
न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चापि मधु सेवते ।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ।। ५.३६.४१।।।।
Na mansam raghavo bhunkte na chapi madhu sevate
Vanyam suvihitam nityam bhaktamashnati panchamam
36.42
नैव दंशान्न मशकान् न कीटान्न सरीसृपान् ।
राघवो ऽपनयेद्गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना ।। ५.३६.४२।।।।
Naiva danshanna mashakan na kitanna sarisripan
Raghavo panayedgatrat tvadgatenantaratmana
36.43
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः ।
नान्यच्चिन्तयते किञ्चित् स तु कामवशं गतः ।। ५.३६.४३।।।।
Nityam dhyanaparo ramo nityam shokaparayanah
Nanyachchintayate kinchit sa tu kamavasham gatah
36.44
अनिद्रः सततं रामः सुप्तो ऽपि च नरोत्तमः ।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुद्ध्यते ।। ५.३६.४४।।।।
Anidrah satatam ramah supto pi cha narottamah
Siteti madhuram vanim vyaharan pratibuddhyate
36.45
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वा ऽन्यत् सुमनोहरम् ।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ।। ५.३६.४५।।।।
Drishtva phalam va pushpam va yadva nyat sumanoharam
Bahusho ha priyetyevam shvasanstvamabhibhashate
36.46
स देवि नित्यं परितप्यमानस्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः ।
दृढव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ।। ५.३६.४६।।।।
Sa devi nityam paritapyamanastvameva sitetyabhibhashamanah
Dridhavrato rajasuto mahatma tavaiva labhaya kritaprayatnah
36.47
सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका ।
शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव ।। ५.३६.४७।।
Sa ramasankirtanavitashoka ramasya shokena samanashoka
Sharanmukhe sambudasheshachandra nisheva vaidehasuta babhuva