UtshovSarga 30
30.1
हनुमानपि विश्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः ।
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ।। ५.३०.१।।।।
Hanumanapi vishrantah sarvam shushrava tattvatah
Sitayastrijatayashcha rakshasinam cha tarjanam
30.2
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने ।
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ।। ५.३०.२।।।।
Avekshamanastam devim devatamiva nandane
Tato bahuvidham chintam chintayamasa vanarah
30.3
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ।। ५.३०.३।।।।
Yam kapinam sahasrani subahunyayutani cha
Dikshu sarvasu margante seyamasadita maya
30.4
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षता ।
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ।। ५.३०.४।।।।
Charena tu suyuktena shatroh shaktimavekshata
Gudhena charata tavadavekshitamidam maya
30.5
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता ।
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ।। ५.३०.५।।।।
Rakshasanam visheshashcha puri cheyamavekshita
Rakshasadhipaterasya prabhavo ravanasya cha
30.6
युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकांक्षिणीम् ।। ५.३०.६।।।।
Yuktam tasyaprameyasya sarvasattvadayavatah
Samashvasayitum bharyam patidarshanakankshinim
30.7
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम् ।। ५.३०.७।।।।
Ahamashvasayamyenam purnachandranibhananam
Adrishtaduhkham duhkhartam duhkhasyantamagachchhatim
30.8
यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम् ।
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद् गमनं भवेत् ।। ५.३०.८।।।।
Yadyapyahamimam devim shokopahatachetanam
Anashvasya gamishyami doshavad gamanam bhavet
30.9
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी ।
परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ।। ५.३०.९।।।।
Gate hi mayi tatreyam rajaputri yashasvini
Paritranamavindanti janaki jivitam tyajet
30.10
मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।
समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः ।। ५.३०.१०।।।।
Maya cha sa mahabahuh purnachandranibhananah
Samashvasayitum nyayyah sitadarshanalalasah
30.11
निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चापि भाषणम् ।
कथं तु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ।। ५.३०.११।।।।
Nishacharinam pratyakshamanarham chapi bhashanam
Katham tu khalu kartavyamidam krichchhragato hyaham
30.12
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया ।
सर्वथा नास्ति सन्देहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ।। ५.३०.१२।।।।
Anena ratrisheshena yadi nashvasyate maya
Sarvatha nasti sandehah parityakshyati jivitam
30.13
रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीता ऽब्रवीद्वचः ।
किमहं दं प्रतिब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम् ।। ५.३०.१३।।।।
Ramashcha yadi prichchhenmam kim mam sita bravidvachah
Kimaham dam pratibruyamasambhashya sumadhyamam
30.14
सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरया गतम् ।
निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ।। ५.३०.१४।।।।
Sitasandesharahitam mamitastvaraya gatam
Nirdahedapi kakutsthah kruddhastivrena chakshusha
30.15
यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् ।
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ।। ५.३०.१५।।।।
Yadi chodyojayishyami bhartaram ramakaranat
Vyarthamagamanam tasya sasainyasya bhavishyati
30.16
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः ।
शनैराश्वासयिष्यामि सन्तापबहुलामिमाम् ।। ५.३०.१६।।।।
Antaram tvahamasadya rakshasinamiha sthitah
Shanairashvasayishyami santapabahulamimam
30.17
अहं त्वति तनुश्चैव वानरश्च विशेषतः ।
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ।। ५.३०.१७।।।।
Aham tvati tanushchaiva vanarashcha visheshatah
Vacham chodaharishyami manushimiha sanskritam
30.18
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम् ।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ।वानरस्य विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम् ।। ५.३०.१८।।।।
Yadi vacham pradasyami dvijatiriva sanskritam
Ravanam manyamana mam sita bhita bhavishyati, vanarasya visheshena katham syadabhibhashanam
30.19
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत् ।
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ।। ५.३०.१९।।।।
Avashyameva vaktavyam manusham vakyamarthavat
Maya santvayitum shakya nanyatheyamanindita
30.20
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा ।
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ।। ५.३०.२०।।।।
Seyamalokya me rupam janaki bhashitam tatha
Rakshobhistrasita purvam bhuyastrasam gamishyati
30.21
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी ।
जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ।। ५.३०.२१।।।।
Tato jataparitrasa shabdam kuryanmanasvini
Janamana vishalakshi ravanam kamarupinam
30.22
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः ।
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ।। ५.३०.२२।।।।
Sitaya cha krite shabde sahasa rakshasiganah
Nanapraharano ghorah sameyadantakopamah
30.23
ततो मां संपरिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः ।
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम् ।। ५.३०.२३।।।।
Tato mam samparikshipya sarvato vikritananah
Vadhe cha grahane chaiva kuryuryatnam yathabalam
30.24
गृह्य शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् ।
दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः ।। ५.३०.२४।।।।
Grihya shakhah prashakhashcha skandhanshchottamashakhinam
Drishtva viparidhavantam bhaveyurbhayashankitah
30.25
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत् ।
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः ।। ५.३०.२५।।।।
Mama rupam cha samprekshya vane vicharato mahat
Rakshasyo bhayavitrasta bhaveyurvikritananah
30.26
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि ।
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ।। ५.३०.२६।।।।
Tatah kuryuh samahvanam rakshasyo rakshasamapi
Rakshasendraniyuktanam rakshasendraniveshane
30.27
ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः ।
आपतेयुर्विमर्दे ऽस्मिन् वेगेनोद्विग्नकारिणः ।। ५.३०.२७।।।।
Te shulashaktinistrinshavividhayudhapanayah
Apateyurvimarde smin vegenodvignakarinah
30.28
संरुद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम् ।
शक्नुयां न तु संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।। ५.३०.२८।।।।
Sanruddhastaistu parito vidhaman rakshasam balam
Shaknuyam na tu sampraptum param param mahodadheh
30.29
मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवः शीघ्रकारिणः ।
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ।। ५.३०.२९।।।।
Mam va grihniyuraplutya bahavah shighrakarinah
Syadiyam chagrihitartha mama cha grahanam bhavet
30.30
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम् ।
विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ।। ५.३०.३०।।।।
Hinsabhiruchayo hinsyurimam va janakatmajam
Vipannam syattatah karyam ramasugrivayoridam
30.31
उद्देशे नष्टमार्गे ऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते ।
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्त वसति जानकी ।। ५.३०.३१।।।।
Uddeshe nashtamarge smin rakshasaih parivarite
Sagarena parikshipte gupta vasati janaki
30.32
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे ।
नान्यं पश्यामि रामस्य साहाय्यं कार्यसाधने ।। ५.३०.३२।।।।
Vishaste va grihite va rakshobhirmayi sanyuge
Nanyam pashyami ramasya sahayyam karyasadhane
30.33
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः ।
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्गयेत महोदधिम् ।। ५.३०.३३।।।।
Vimrishanshcha na pashyami yo hate mayi vanarah
Shatayojanavistirnam langayeta mahodadhim
30.34
कामं हन्तुं समर्थो ऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम् ।
नतु शक्ष्यामि संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।। ५.३०.३४।।।।
Kamam hantum samartho smi sahasranyapi rakshasam
Natu shakshyami sampraptum param param mahodadheh
30.35
असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते ।
कश्च निस्संशयं कार्यं कुर्यात् प्राज्ञः ससंशयम् ।। ५.३०.३५।।।।
Asatyani cha yuddhani sanshayo me na rochate
Kashcha nissanshayam karyam kuryat pragyah sasanshayam
30.36
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ।
एष दोषो महान् हि स्यान्मम सीताभिभाषणे ।। ५.३०.३६।।।।
Pranatyagashcha vaidehya bhavedanabhibhashane
Esha dosho mahan hi syanmama sitabhibhashane
30.37
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः ।
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ।। ५.३०.३७।।।।
Bhutashchartha vinashyanti deshakalavirodhitah
Viklavam dutamasadya tamah suryodaye yatha
30.38
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चिता ऽपि न शोभते ।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ।। ५.३०.३८।।।।
Arthanarthantare buddhirnishchita pi na shobhate
Ghatayanti hi karyani dutah panditamaninah
30.39
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत् ।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ।। ५.३०.३९।।।।
Na vinashyet katham karyam vaiklavyam na katham bhavet
Langhanam cha samudrasya katham nu na vritha bhavet
30.40
कथं नु खलु वाक्यं मे श्रुणुयान्नोद्विजेत वा ।
इति संचिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान् मतिम् ।। ५.३०.४०।।।।
Katham nu khalu vakyam me shrunuyannodvijeta va
Iti sanchintya hanumanshchakara matiman matim
30.41
राममक्लिष्टकर्माणं स्वबन्धुमनुकीर्तयन् ।
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ।। ५.३०.४१।।।।
Ramamaklishtakarmanam svabandhumanukirtayan
Nainamudvejayishyami tadbandhugatamanasam
30.42
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः ।
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ।। ५.३०.४२।।।।
Ikshvakunam varishthasya ramasya viditatmanah
Shubhani dharmayuktani vachanani samarpayan
30.43
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम् ।
श्रद्धास्यति यथा हीयं तथा सर्वं समादधे ।। ५.३०.४३।।।।
Shravayishyami sarvani madhuram prabruvan giram
Shraddhasyati yatha hiyam tatha sarvam samadadhe
30.44
इति स बहुविधं महानुभावो जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः ।
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ।। ५.३०.४४।।
Iti sa bahuvidham mahanubhavo jagatipateh pramadamavekshamanah
Madhuramavitatham jagada vakyam drumavitapantaramasthito hanuman