UtshovSarga 3
3.1
स लम्ब शिखरे लम्बे लम्ब तोयद सम्निभे ।
सत्त्वम् आस्थाय मेधावी हनुमान् मारुत आत्मजः ॥५-३-१॥
Sa lamba shikhare lambe lamba toyada samnibhe
Sattvam asthaya medhavi hanuman maruta atmajah
3.2
निशि लन्काम् महा सत्त्वः विवेश कपि कुन्जरः ।
रम्य कानन तोय आढ्याम् पुरीम् रावण पालिताम् ॥५-३-२॥
Nishi lankam maha sattvah vivesha kapi kunjarah
Ramya kanana toya adhyam purim ravana palitam
3.3
शारद अम्बु धर प्रख्यैः भवनैः उपशोभिताम् ।
सागर उपम निर्घोषाम् सागर अनिल सेविताम् ॥५-३-३॥
Sharada ambu dhara prakhyaih bhavanaih upashobhitam
Sagara upama nirghosham sagara anila sevitam
3.4
सुपुष्ट बल सम्गुप्ताम् यथैव विटपावतीम् ।
चारु तोरण निर्यूहाम् पाण्डुर द्वार तोरणाम् ॥५-३-४॥
Supushta bala samguptam yathaiva vitapavatim
Charu torana niryuham pandura dvara toranam
3.5
भुजग आचरिताम् गुप्ताम् शुभाम् भोगवतीम् इव ।
ताम् सविद्युत् घन आकीर्णाम् ज्योतिः मार्ग निषेविताम् ॥५-३-५॥
Bhujaga acharitam guptam shubham bhogavatim iva
Tam savidyut ghana akirnam jyotih marga nishevitam
3.6
चण्ड मारुत निर्ह्रादाम् यथा इन्द्रस्य अमरावतीम् ।
शातकुम्भेन महता प्राकारेण अभिसम्वृताम् ॥५-३-६॥
Chanda maruta nirhradam yatha indrasya amaravatim
Shatakumbhena mahata prakarena abhisamvritam
3.7
किन्किणी जाल घोषाभिः पताकाभिः अलम्कृताम् ।
आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारम् अभिपेदिवान् ॥५-३-७॥
Kinkini jala ghoshabhih patakabhih alamkritam
Asadya sahasa hrishtah prakaram abhipedivan
3.8
विस्मय आविष्ट हृदयः पुरीम् आलोक्य सर्वतः ।
जाम्बूनदमयैः द्वारैः वैदूर्य कृत वेदिकैः ॥५-३-८॥
Vismaya avishta hridayah purim alokya sarvatah
Jambunadamayaih dvaraih vaidurya krita vedikaih
3.9
मणि स्फटिक मुक्ताभिः मणि कुट्टिम भूषितैः ।
तप्त हाटक निर्यूहैः राजत अमल पाण्डुरैः ॥५-३-९॥
Mani sphatika muktabhih mani kuttima bhushitaih
Tapta hataka niryuhaih rajata amala panduraih
3.10
वैदूर्य तल सोपानैः स्फाटिक अन्तर पाम्सुभिः ।
चारु सम्जवन उपेतैः खम् इव उत्पतितैः शुभैः ॥५-३-१०॥
Vaidurya tala sopanaih sphatika antara pamsubhih
Charu samjavana upetaih kham iva utpatitaih shubhaih
3.11
क्रौन्च बर्हिण सम्घुष्टे राज हम्स निषेवितैः ।
तूर्य आभरण निर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् ॥५-३-११॥
Krauncha barhina samghushte raja hamsa nishevitaih
Turya abharana nirghoshaih sarvatah pratinaditam
3.12
वस्वोकसारा प्रतिमाम् समीक्ष्य नगरीम् ततः ।
खम् इव उत्पतिताम् लन्काम् जहर्ष हनुमान् कपिः ॥५-३-१२॥
Vasvokasara pratimam samikshya nagarim tatah
Kham iva utpatitam lankam jaharsha hanuman kapih
3.13
ताम् समीक्ष्य पुरीम् लन्काम् राक्षस अधिपतेः शुभाम् ।
अनुत्तमाम् ऋद्धि युताम् चिन्तयाम् आस वीर्यवान् ॥५-३-१३॥
Tam samikshya purim lankam rakshasa adhipateh shubham
Anuttamam riddhi yutam chintayam asa viryavan
3.14
न इयम् अन्येन नगरी शक्या धर्षयितुम् बलात् ।
रक्षिता रावण बलैः उद्यत आयुध धारिभिः ॥५-३-१४॥
Na iyam anyena nagari shakya dharshayitum balat
Rakshita ravana balaih udyata ayudha dharibhih
3.15
कुमुद अन्गदयोः वा अपि सुषेणस्य महा कपेः ।
प्रसिद्धा इयम् भवेत् भूमिः मैन्द द्विविदयोः अपि ॥५-३-१५॥
Kumuda angadayoh va api sushenasya maha kapeh
Prasiddha iyam bhavet bhumih mainda dvividayoh api
3.16
विवस्वतः तनूजस्य हरेः च कुश पर्वणः ।
ऋक्षस्य केतु मालस्य मम चैव गतिः भवेत् ॥५-३-१६॥
Vivasvatah tanujasya hareh cha kusha parvanah
Rikshasya ketu malasya mama chaiva gatih bhavet
3.17
समीक्ष्य तु महा बाहः राघवस्य पराक्रमम् ।
लक्ष्मणस्य च विक्रान्तम् अभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥५-३-१७॥
Samikshya tu maha bahah raghavasya parakramam
Lakshmanasya cha vikrantam abhavat pritiman kapih
3.18
ताम् रत्न वसन उपेताम् कोष्ठ आगार अवतम्सकाम् ।
यन्त्र अगार स्तनीम् ऋद्धाम् प्रमदाम् इव भूषिताम् ॥५-३-१८॥
Tam ratna vasana upetam koshtha agara avatamsakam
Yantra agara stanim riddham pramadam iva bhushitam
3.19
ताम् नष्ट तिमिराम् दीपैः भास्वरैः च महा गृहैः ।
नगरीम् राक्षस इन्द्रस्य ददर्श स महा कपिः ॥५-३-१९॥
Tam nashta timiram dipaih bhasvaraih cha maha grihaih
Nagarim rakshasa indrasya dadarsha sa maha kapih
3.20
अथ सा हरिशार्दूलम् प्रविशन्तिम् महाबलम् ।
नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम् ॥५-३-२०॥
Atha sa harishardulam pravishantim mahabalam
Nagari svena rupena dadarsha pavanatmajam
3.21
सा तम् हरिवरम् दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता ।
स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना ॥५-३-२१॥
Sa tam harivaram drishtva lanka ravanapalita
Svayamevotthita tatra vikritananadarshana
3.22
पुरस्तत्क पिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत ।
मुञ्चमाना महानादमब्रवीत्पवनात्मजम् ॥५-३-२२॥
Purastatka pivaryasya vayusunoratishthata
Munchamana mahanadamabravitpavanatmajam
3.23
कस्त्वम् केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय ।
कथय स्वेह यत्तत्त्वम् यावत्प्राणा धरन्ति ते ॥५-३-२३॥
Kastvam kena cha karyena iha prapto vanalaya
Kathaya sveha yattattvam yavatprana dharanti te
3.24
न शक्यम् खल्वियम् लङ्का प्रवेष्टुम् वानर त्वया ।
रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः ॥५-३-२४॥
Na shakyam khalviyam lanka praveshtum vanara tvaya
Rakshita ravanabalairabhigupta samantatah
3.25
अथ तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम् ।
कथयिष्यामि ते तत्त्वम् यन्मम् त्वम् परिपृच्छसि ॥५-३-२५॥
Atha tamabravidviro hanumanagratah sthitam
Kathayishyami te tattvam yanmam tvam pariprichchhasi
3.26
का त्वम् विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि ।
किमर्थम् चापि माम् रुद्ध्वा निर्भर्त्सयसि दारुणा ॥५-३-२६॥
Ka tvam virupanayana puradvarevatishthasi
Kimartham chapi mam ruddhva nirbhartsayasi daruna
3.27
हनुमद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।
उवाच वचनम् क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम् ॥५-३-२७॥
Hanumadvachanam shrutva lanka sa kamarupini
Uvacha vachanam kruddha parusham pavanatmajam
3.28
अहम् राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः ।
आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम् ॥५-३-२८॥
Aham rakshasarajasya ravanasya mahatmanah
Agyapratiksha durdharsha rakshami nagarimimam
3.29
न शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्टुम् नगरी त्वया ।
अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया ॥५-३-२९॥
Na shakya mamavagyaya praveshtum nagari tvaya
Adya pranaih parityaktah svapsyase nihato maya
3.30
अहम् हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ।
सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितम् मया ॥५-३-३०॥
Aham hi nagari lanka svayameva plavangama
Sarvatah parirakshami hyetatte kathitam maya
3.31
लङ्काया वचनम् श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः ।
यत्नवान्स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः ॥५-३-३१॥
Lankaya vachanam shrutva hanuman marutatmajah
Yatnavansa harishreshthah sthitashshaila ivaparah
3.32
स ताम् स्त्रीरूपविकृताम् दृष्ट्वा वानरपुङ्गवः ।
आबभाषेऽथ मेधावि सत्त्वान् प्लवगर्षभः ॥५-३-३२॥
Sa tam strirupavikritam drishtva vanarapungavah
Ababhashetha medhavi sattvan plavagarshabhah
3.33
द्रक्ष्यामि नगरीम् लङ्काम् साट्टप्राकारतोरणाम् ।
इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परम् कौतूहलम् हि मे ॥५-३-३३॥
Drakshyami nagarim lankam sattaprakaratoranam
Ityarthamiha sampraptah param kautuhalam hi me
3.34
वनान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानि च ।
सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनम् हि मे ॥५-३-३४॥
Vananyupavananiha lankayah kananani cha
Sarvato grihamukhyani drashtumagamanam hi me
3.35
तस्य तद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।
भूय एव पुनर्वाक्यम् बभाषे परुषाक्षरम् ॥५-३-३५॥
Tasya tadvachanam shrutva lanka sa kamarupini
Bhuya eva punarvakyam babhashe parushaksharam
3.36
मामनिर्जत्य दुर्बद्धे राक्षसेश्वरपालिता ।
न शक्यमद्य ते द्रष्टुम् पुरीयम् वनराधम ॥५-३-३६॥
Mamanirjatya durbaddhe rakshaseshvarapalita
Na shakyamadya te drashtum puriyam vanaradhama
3.37
ततः स कपिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम् ।
दृष्वा पुरीमिमाम् भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम् ॥५-३-३७॥
Tatah sa kapishardulastamuvacha nishacharim
Drishva purimimam bhadre punaryasye yathagatam
3.38
ततः कृत्वा महानादम् सा वै लङ्का भयावहम् ।
तलेन वानरश्रेष्ठम् ताडयामास वेगिता ॥५-३-३८॥
Tatah kritva mahanadam sa vai lanka bhayavaham
Talena vanarashreshtham tadayamasa vegita
3.39
ततः स कपिशार्दुलो लङ्काया ताडितो भृशम् ।
ननाद सुमहानादम् वीर्यवान् पवनात्मजः ॥५-३-३९॥
Tatah sa kapishardulo lankaya tadito bhrisham
Nanada sumahanadam viryavan pavanatmajah
3.40
ततः सम्वर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुLईः ।
मुष्ह्टिनाभिजघूनैनाम् हनुमान् क्रोधमूर्चितः ॥५-३-४०॥
Tatah samvartayamasa vamahastasya songuLih
Mushhtinabhijaghunainam hanuman krodhamurchitah
3.41
स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयम् कृतः ।
सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी नीशाचरी ॥५-३-४१॥
Stri cheti manyamanena natikrodhah svayam kritah
Sa tu tena praharena vihvalangi nishachari
3.42
पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना ।
ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्ताम् दृष्ट्वा विनिपातिताम् ॥५-३-४२॥
Papata sahasa bhumau vikritananadarshana
Tatastu hanuman pragyastam drishtva vinipatitam
3.43
कृपाम् चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियम् तु ताम् ।
ततो वै भृशसम्विग्ना लङ्का गद्गदाक्षरम् ॥५-३-४३॥
Kripam chakara tejasvi manyamanah striyam tu tam
Tato vai bhrishasamvigna lanka gadgadaksharam
3.44
उवाचागर्वितम् वाक्यम् हनूमन्तम् प्लवङ्गमम् ।
प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम ॥५-३-४४॥
Uvachagarvitam vakyam hanumantam plavangamam
Prasida sumahabaho trayasva harisattama
3.45
समये सौम्य तिष्ठन्ति स्त्त्ववन्तो महाबलाः ।
अहं तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ॥५-३-४५॥
Samaye saumya tishthanti sttvavanto mahabalah
Aham tu nagari lanka svayameva plavangama
3.46
निर्जिताहम् त्वया वीर विक्रमेण महाबल ।
इदम् तु तथ्यम् शृणु वै ब्रुवन्त्य मे हरीश्वर ॥५-३-४६॥
Nirjitaham tvaya vira vikramena mahabala
Idam tu tathyam shrinu vai bruvantya me harishvara
3.47
स्वयम्भुवा पुरा दत्तम् वरदानम् यथा मम ।
यदा त्वाम् वानरः कश्चिद्विक्रमाद्वशमानयेत् ॥५-३-४७॥
Svayambhuva pura dattam varadanam yatha mama
Yada tvam vanarah kashchidvikramadvashamanayet
3.48
तदा त्वया हि विज्ञेयम् रक्षसाम् भयामागतम् ।
स हि म् समयः सौम्य प्राप्तोऽय तव द्र्शनात् ॥५-३-४८॥
Tada tvaya hi vigyeyam rakshasam bhayamagatam
Sa hi m samayah saumya praptoya tava drshanat
3.49
स्वयम्भूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः ।
सीतानिमित्तंम् राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः ॥५-३-४९॥
Svayambhuvihitah satyo na tasyasti vyatikramah
Sitanimittamm ragyastu ravanasya duratmanah
3.50
विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानिह वाञ्चसि ।
तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठम् पुरीम् रावणपालिताम् ॥५-३-५०॥
Vidhatsva sarvakaryani yani yaniha vanchasi
Tatpravishya harishreshtham purim ravanapalitam
3.51
विधत्स्व सर्वकार्याण् यानि यानीह वाञ्चसि ।
प्रविश्य शापोपहताम् हरीश्वर ।शुभाम् पुरीम् राक्षसराजपालिताम् ।यदृच्छया त्वम् जनकात्मजाम् सतीम् ।विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम् ॥५-३-५१॥
Vidhatsva sarvakaryan yani yaniha vanchasi
Pravishya shapopahatam harishvara, shubham purim rakshasarajapalitam, yadrichchhaya tvam janakatmajam satim, vimarga sarvatra gato yathasukham