UtshovSarga 2
2.1
स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।
त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥५-२-१॥
Sa sagaramanadhrishyamatikramya mahabalah
Trikutashikhare lankam sthitam svastho dadarsha ha
2.2
ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।
अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥५-२-२॥
Tatah padapamuktena pushpavarshena viryavan
Abhivrishtah sthitastatra babhau pushpamayo yatha
2.3
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।
अनिःस्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥५-२-३॥
Yojananam shatam shrimanstirtvapyuttamavikramah
Anihsvasan kapistatra na glanimadhigachchhati
2.4
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहुन्यपि ।
किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम् ॥५-२-४॥
Shatanyaham yojananam krameyam subahunyapi
Kim punah sagarasyantam sankhyatam shatayojanam
2.5
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।
जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥५-२-५॥
Sa tu viryavatam shreshthah plavatamapi chottamah
Jagama vegavan lankam langhayitva mahodadhim
2.6
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।
गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥५-२-६॥
Shadvalani cha nilani gandhavanti vanani cha
Gandavanti cha madhyena jagama nagavanti cha
2.7
शैलांश्च तरुसंचन्नान् वनराजीश्च पुष्पिताः ।
अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥५-२-७॥
Shailanshcha tarusanchannan vanarajishcha pushpitah
Abhichakrama tejasvi hanuman plavagarshabhah
2.8
स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।
स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥५-२-८॥
Sa tasminnachale tishthanvananyupavanani cha
Sa nagagre cha tam lankam dadarsha pavanatmajah
2.9
सरLआन् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।
प्रियाLआन्मुचुLइन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥५-२-९॥
SaraLan karnikaranshcha kharjuranshcha supushpitan
PriyaLanmuchuLindanshcha kutajan ketakanapi
2.10
प्रियङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।
असनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥५-२-१०॥
Priyangun gandhapurnanshcha nipan saptachchhadanstatha
Asanan kovidaranshcha karaviranshcha pushpitan
2.11
पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुLइतानपि ।
पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥५-२-११॥
Pushpabharanibaddhanshcha tatha mukuLitanapi
Padapan vihagakirnan pavanadhutamastakan
2.12
हंसकारण्डवाकीर्णान्वापीः पद्मोत्मलायुताः ।
आक्रीडान् विविधान् रम्यान्विविधांश्च जलाशयान् ॥५-२-१२॥
Hansakarandavakirnanvapih padmotmalayutah
Akridan vividhan ramyanvividhanshcha jalashayan
2.13
संततान् विविधैर्वऋकैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।
उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥५-२-१३॥
Santatan vividhairvarikaih sarvartuphalapushpitaih
Udyanani cha ramyani dadarsha kapikunjarah
2.14
समासाद्य च लक्ष्मीवन् लङ्कां रावणपालिताम् ।
परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलंकृताम् ॥५-२-१४॥
Samasadya cha lakshmivan lankam ravanapalitam
Parikhabhih sapadmabhih sotpalabhiralankritam
2.15
सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।
समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥५-२-१५॥
Sitapaharanarthena ravanena surakshitam
Samantadvicharadbhishcha rakshasairugradhanvibhih
2.16
काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।
गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥५-२-१६॥
Kanchanenavritam ramyam prakarena mahapurim
Grihaishcha grahasankashaih sharadambudasannibhaih
2.17
पाण्डुराभिः प्रतोLईभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।
अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥५-२-१७॥
Pandurabhih pratoLibhiruchchabhirabhisanvritam
Attalakashatakirnam patakadhvajamalinim
2.18
तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्किविचित्रितैः ।
ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥५-२-१८॥
Toranaih kanchanairdivyairlatapankivichitritaih
Dadarsha hanuman lankam divi devapurim yatha
2.19
गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।
ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥५-२-१९॥
Girimurdhni sthitam lankam pandurairbhavanaih shubhaih
Dadarsha sa kapishreshthah puramakashagam yatha
2.20
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥५-२-२०॥
Palitam rakshasendrena nirmitam vishvakarmana
Plavamanamivakashe dadarsha hanuman purim
2.21
पप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।
शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥५-२-२१॥
Papraprakarajaghanam vipulambunavambaram
Shataghnishulakeshantamattalakavatansakam
2.22
मन्सेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥५-२-२२॥
Manseva kritam lankam nirmitam vishvakarmana
Dvaramuttaramasadya chintayamasa vanarah
2.23
कैलासशिखरप्रख्यामालिख्स्न्तीमिवाम्बरम् ।
डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥५-२-२३॥
Kailasashikharaprakhyamalikhsntimivambaram
Diyamanamivakashamuchchhritairbhavanottamaih
2.24
संपूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।
अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥५-२-२४॥
Sampurnam rakshasairghorairnagairbhogavatimiva
Achintyam sukritam spashtam kuberadhyushitam pura
2.25
दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिसपाणिभिः ।
रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥५-२-२५॥
Danshtribhirbahubhih shuraih shulapattisapanibhih
Rakshitam rakshasairghorairguhamashivishairiva
2.26
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।
रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥५-२-२६॥
Tasyashcha mahatim guptim sagaram cha nirikshya sah
Ravanam cha ripum ghoram chintayamasa vanarah
2.27
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निररथकाः ।
न हि युद्धेन व लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥५-२-२७॥
Agatyapiha harayo bhavishyanti nirarathakah
Na hi yuddhena va lanka shakya jetum surairapi
2.28
इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।
प्राप्यापि स महाबाहुः किम् करिष्यति राघवः ॥५-२-२८॥
Imam tu vishamam durgam lankam ravanapalitam
Prapyapi sa mahabahuh kim karishyati raghavah
2.29
अवकाशो न सान्त्वस्य रक्षसेष्वभिगम्यते ।
न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥५-२-२९॥
Avakasho na santvasya rakshaseshvabhigamyate
Na danasya na bhedasya naiva yuddhasya drishyate
2.30
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।
वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥५-२-३०॥
Chaturnameva hi gatirvanaranam mahatmanam
Valiputrasya nilasya mama ragyashcha dhimatah
2.31
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।
तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥५-२-३१॥
Yavajjanami vaidehim yadi jivati va na va
Tatraiva chintayishyami drishtva tam janakatmajam
2.32
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।
गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥५-२-३२॥
Tatah sa chintayamasa muhurtam kapikunjarah
Girishringe sthitastasmin ramasyabhyudaye ratah
2.33
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।
प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥५-२-३३॥
Anena rupena maya na shakya rakshasam puri
Praveshtum rakshasairgupta krurairbalasamanvitaih
2.34
उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।
वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥५-२-३४॥
Ugraujaso mahavirya balavantashcha rakshasah
Vanchaniya maya sarve janakim parimargata
2.35
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।
प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥५-२-३५॥
Lakshyalakshyena rupena ratrau lanka puri maya
Praveshtum praptakalam me krityam sadhayitum mahat
2.36
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्शां सुरासुरैः ।
हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥५-२-३६॥
Tam purim tadrishim drishtva duradharsham surasuraih
Hanuman chintayamasa vinishchitya muhurmuhuh
2.37
केनोपायेन पशेयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥५-२-३७॥
Kenopayena pasheyam maithilim janakatmajam
Adrishto rakshasendrena ravanena duratmana
2.38
न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।
एकामेकश्च पश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥५-२-३८॥
Na vinashyetkatham karyam ramasya viditatmanah
Ekamekashcha pashyeyam rahite janakatmajam
2.39
भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।
विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥५-२-३९॥
Bhutashchartha vipadyante deshakalavirodhitah
Viklabam dutamasadya tamah suryodaye yatha
2.40
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥५-२-४०॥
Arthanarthantare buddhirnishchitapi na shobhate
Ghatayanti hi karyani dutah panditamaninah
2.41
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यम् न कथं भवेत् ।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥५-२-४१॥
Na vinashyetkatham karyam vaiklabyam na katham bhavet
Langhanam cha samudrasya katham nu na vritha bhavet
2.42
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।
भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥५-२-४२॥
Mayi drishte tu rakshobhi ramasya viditatmanah
Bhavedvyarthamidam karyam ravananarthamichchhatah
2.43
न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।
अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥५-२-४३॥
Na hi shakyam kvachit sthatumavigyatena rakshasaih
Api rakshasarupena kimutanyena kenachit
2.44
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।
न ह्यस्त्यविदितं किंचिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥५-२-४४॥
Vayurapyatra nagyatashcharediti matirmama
Na hyastyaviditam kinchidrakshasanam baliyasam
2.45
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।
विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥५-२-४५॥
Ihaham yadi tishthami svena rupena sanvritah
Vinashamupayasyami bharturarthashcha hiyate
2.46
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।
लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥५-२-४६॥
Tadaham svena rupena rajanyam hrasvatam gatah
Lankamabhipatishyami raghavasyarthasiddhaye
2.47
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।
विचिन्वन् भवनं स्र्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥५-२-४७॥
Ravanasya purim ratrau pravishya sudurasadam
Vichinvan bhavanam srvam drakshyami janakatmajam
2.48
इति संचिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।
आचकांक्षे ततो वीरो वैदेह्या द्रशनोतुसकः ॥५-२-४८॥
Iti sanchintya hanuman suryasyastamayam kapih
Achakankshe tato viro vaidehya drashanotusakah
2.49
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं संक्षिप्य मारुतिः ।
वृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥५-२-४९॥
Surye chastam gate ratrau deham sankshipya marutih
Vrishadanshakamatrah san babhuvadbhutadarshanah
2.50
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।
प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥५-२-५०॥
Pradoshakale hanumansturnamutplutya viryavan
Pravivesha purim ramyam suvibhaktamahapatham
2.51
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।
शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम् ॥५-२-५१॥
Prasadamalavitatam stambhaih kanchanarajataih
Shatakumbhamayairjalairgandharvanagaropamam
2.52
सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।
तलैः स्फतिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥५-२-५२॥
Saptabhaumashtabhaumaishcha sa dadarsha mahapurim
Talaih sphatikasankirnaih kartasvaravibhushitaih
2.53
वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।
तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥५-२-५३॥
Vaiduryamanichitraishcha muktajalavibhushitaih
Talaih shushubhire tani bhavananyatra rakshasam
2.54
काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।
लङ्कामुद्द्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम् ॥५-२-५४॥
Kanchanani cha chitrani toranani cha rakshasam
Lankamuddyotayamasuh sarvatah samalankritam
2.55
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्ट्वा लङ्कां महाकपिः ।
आसीद्विष्ण्डो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥५-२-५५॥
Achintyamadbhutakaram drishtva lankam mahakapih
Asidvishndo hrishtashcha vaidehya darshanotsukah
2.56
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं ।
महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।यशस्विनीं रावणबाहुपालितां ।क्षपाचरैर्भिमबलैः समावृताम् ॥५-२-५६॥
Sa panduraviddhavimanamalinim
Maharhajambunadajalatoranam, yashasvinim ravanabahupalitam, kshapacharairbhimabalaih samavritam
2.57
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वं ।
स्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक ।मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥५-२-५७॥
Chandropi sachivyamivasya kurvam
Staraganairmadhyagato virajan, jyotsnavitanena vitatya loka, muttishthate naikasahasrarashmih
2.58
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण ।
मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः ।प्लोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥५-२-५८॥
Shankhaprabham kshiramrinalavarna
Mudgachchhamanam vyavabhasamanam, dadarsha chandram sa haripravirah, plopluyamanam sarasiva hansam