UtshovSarga 1
1.1
ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः ।
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥५-१-१॥
Tato ravananitayah sitayah shatrukarshanah
Iyesha padamanveshtum charanacharite pathi
1.2
दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः ।
समुदग्रशिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ ॥५-१-२॥
Dushkaram nishpratidvandvam chikirshan karma vanarah
Samudagrashirogrivo gavampatirivababhau
1.3
अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः ।
धीरः सलिलकल्पेषु विच्चार यथासुखम् ॥५-१-३॥
Atha vaiduryavarneshu shadvaleshu mahabalah
Dhirah salilakalpeshu vichchara yathasukham
1.4
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन् ।
मृगांश्च सुबाहुन्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥५-१-४॥
Dvijan vitrasayan dhimanurasa padapan haran
Mriganshcha subahunnighnan pravriddha iva kesari
1.5
नीललोहितमाञ्जिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः ।
स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलंकृतम् ॥५-१-५॥
Nilalohitamanjishthapatravarnaih sitasitaih
Svabhavavihitaishchitrairdhatubhih samalankritam
1.6
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छिदैः ।
यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवक्ल्पैश्च पन्नगैः ॥५-१-६॥
Kamarupibhiravishtamabhikshnam saparichchhidaih
Yakshakinnaragandharvairdevaklpaishcha pannagaih
1.7
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते ।
तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥५-१-७॥
Sa tasya girivaryasya tale nagavarayute
Tishthan kapivarastatra hrade naga ivababhau
1.8
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयंभुवे ।
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥५-१-८॥
Sa suryaya mahendraya pavanaya svayambhuve
Bhutebhyashchanjalim kritva chakara gamane matim
1.9
अञ्जलिं प्राङ्मुखः कृत्वा पवनायात्मयोओनयो ।
ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिश्म् ॥५-१-९॥
Anjalim pranmukhah kritva pavanayatmayoonayo
Tato hi vavridhe gantum dakshino dakshinam dishm
1.10
प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः ।
ववृधे रामवृद्ध्यर्थम् समुद्र इव पर्वसु ॥५-१-१०॥
Plavangapravarairdrishtah plavane kritanishchayah
Vavridhe ramavriddhyartham samudra iva parvasu
1.11
निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम् ।
बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥५-१-११॥
Nishpramanasharirah san lilanghayishurarnavam
Bahubhyam pidayamasa charanabhyam cha parvatam
1.12
स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः ।
तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥५-१-१२॥
Sa chachalachalashchapi muhurtam kapipiditah
Tarunam pushpitagranam sarvam pushpamashatayat
1.13
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेन सुगन्धिना ।
सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥५-१-१३॥
Tena padapamuktena pushpaughena sugandhina
Sarvatah sanvritah shailo babhau pushpamayo yatha
1.14
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः ।
सलिलं संप्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥५-१-१४॥
Tena chottamaviryena pidyamanah sa parvatah
Salilam samprasusrava madam matta iva dvipah
1.15
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः ।
रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥५-१-१५॥
Pidyamanastu balina mahendrastena parvatah
Ritirnirvartayamasa kanchananjanarajatih
1.16
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः ।
मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः ॥५-१-१६॥
Mumocha cha shilah shailo vishalah samanahshilah
Madhyamenarchisha jushto dhumarajirivanalah
1.17
गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वशः ।
गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥५-१-१७॥
Girina pidyamanena pidyamanani sarvashah
Guhavishtani bhutani vinedurvikritaih svaraih
1.18
स महासत्त्वसंनादः शैलपीडानिमित्तजः ।
पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥५-१-१८॥
Sa mahasattvasannadah shailapidanimittajah
Prithivim purayamasa dishashchopavanani cha
1.19
शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः ।
वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥५-१-१९॥
Shirobhih prithubhih sarpa vyaktasvastikalakshanaih
Vamantah pavakam ghoram dadanshurdashanaih shilah
1.20
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।
जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥५-१-२०॥
Tastada savishairdashtah kupitaistairmahashilah
Jajjvaluh pavakoddipta bibhidushcha sahasradha
1.21
यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते ।
विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥५-१-२१॥
Yani chaushadhajalani tasmin jatani parvate
Vishaghnanyapi naganam na shekuh shamitum visham
1.22
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः ।
त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥५-१-२२॥
Bhidyateyam girirbhutairiti mattva tapasvinah
Trasta vidyadharastasmadutpetuh striganaih saha
1.23
पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम् ।
पात्रणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥५-१-२३॥
Panabhumigatam hitva haimamasavabhajanam
Patrani cha maharhani karakanshcha hiranmayan
1.24
लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च ।
आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥५-१-२४॥
Lehyanuchchavachan bhakshyan mansani vividhani cha
Arshabhani cha charmani khadganshcha kanakatsarun
1.25
कृतक्ण्ठगुणाः क्षीबा र्क्तमाल्यानुलेपनाः ।
र्क्तक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥५-१-२५॥
Kritaknthagunah kshiba rktamalyanulepanah
Rktakshah pushkarakshashcha gaganam pratipedire
1.26
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः ।
विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह ॥५-१-२६॥
Haranupurakeyurapariharyadharah striyah
Vismitah sasmitastasthurakashe ramanaih saha
1.27
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः ।
सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम् ॥५-१-२७॥
Darshayanto mahavidyam vidyadharamaharshayah
Sahitastasthurakashe vikshanchakrushcha parvatam
1.28
शुश्रुवुश्चतदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।
चारणानां च सिद्धानां स्थितानांविमलेऽम्बरे ॥५-१-२८॥
Shushruvushchatada shabdamrishinam bhavitatmanam
Charananam cha siddhanam sthitananvimalembare
1.29
एष पर्वतसंकाशो हनूमान् मारुतात्मजः ।
तितीर्षति महावेगः समुद्रं मकरालयम् ॥५-१-२९॥
Esha parvatasankasho hanuman marutatmajah
Titirshati mahavegah samudram makaralayam
1.30
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्मदुष्करम् ।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥५-१-३०॥
Ramartham vanarartham cha chikirshan karmadushkaram
Samudrasya param param dushprapam praptumichchhati
1.31
इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम् ।
तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम् ॥५-१-३१॥
Iti vidyadharah shrutva vachastesham mahatmanam
Tamaprameyam dadrishuh parvate vanararshabham
1.32
दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः ।
ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः ॥५-१-३२॥
Dudhuve cha sa romani chakampe chachalopamah
Nanada sumahanadam sumahaniva toyadah
1.33
आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम् ।
उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥५-१-३३॥
Anupurvyena vrittam cha langulam lomabhishchitam
Utpatishyan vichikshepa pakshiraja ivoragam
1.34
तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः ।
ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥५-१-३४॥
Tasya langulamaviddhamattavegasya prishthatah
Dadrishe garudeneva hriyamano mahoragah
1.35
बाहू संस्तंभयामास महापरिघसंनिभौ ।
ससाद च कपिः क्ट्यां चरणौ संचुकोच च ॥५-१-३५॥
Bahu sanstambhayamasa mahaparighasannibhau
Sasada cha kapih ktyam charanau sanchukocha cha
1.36
संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् ।
तेजः स्त्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥५-१-३६॥
Sanhritya cha bhujau shrimanstathaiva cha shirodharam
Tejah sttvam tatha viryamavivesha sa viryavan
1.37
मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः ।
रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥५-१-३७॥
Margamalokayanduradurdhvam pranihitekshanah
Rurodha hridaye prananakashamavalokayan
1.38
पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः ।
निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः ।वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ॥५-१-३८॥
Padbhyam dridhamavasthanam kritva sa kapikunjarah
Nikunchya karnau hanumanutpatishyan mahabalah, vanaran vanarashreshtha idam vachanamabravit
1.39
यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ।
गच्चेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ॥५-१-३९॥
Yatha raghavanirmuktah sharah shvasanavikramah
Gachchettadvadgamishyami lankam ravanapalitam
1.40
न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम् ।
अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् ॥५-१-४०॥
Na hi drakshyami yadi tam lankayam janakatmajam
Anenaiva hi vegena gamishyami suralayam
1.41
यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः ।
बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम् ॥५-१-४१॥
Yadi va tridive sitam na drakshyamyakritashramah
Baddhva rakshasarajanamanayishyami ravanam
1.42
सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ।
आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् ॥५-१-४२॥
Sarvatha kritakaryohameshyami saha sitaya
Anayishyami va lankam samutpatya saravanam
1.43
एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः ॥५-१-४३॥
Evamuktva tu hanumanvanaranvanarottamah
1.44
उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन् ।
सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥५-१-४४॥
Utpapatatha vegena vegavanavicharayan
Suparnamiva chatmanam mene sa kapikunjarah
1.45
समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः ।
संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥५-१-४५॥
Samutpatati tasminstu vegatte nagarohinah
Sanhritya vitapan sarvan samutpetuh samantatah
1.46
स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः ।
उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥५-१-४६॥
Sa mattakoyashtibhakan padapan pushpashalinah
Udvahannuruvegena jagama vimalembare
1.47
ऊरुवेगोत्थिता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः ।
प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धमिव बान्धवाः ॥५-१-४७॥
Uruvegotthita vriksha muhurtam kapimanvayuh
Prasthitam dirghamadhvanam svabandhamiva bandhavah
1.48
तमूरुवेगोन्मथिताःसालाश्चन्ये नगोत्तमाः।
अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥५-१-४८॥
Tamuruvegonmathitahsalashchanye nagottamah
Anujagmurhanumantam sainya iva mahipatim
1.49
सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः ।
हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥५-१-४९॥
Supushpitagrairbahubhih padapairanvitah kapih
Hanuman parvatakaro babhuvadbhutadarshanah
1.50
सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि ।
भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥५-१-५०॥
Saravantotha ye vriksha nyamajjan lavanambhasi
Bhayadiva mahendrasya parvata varunalaye
1.51
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः ।
शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥५-१-५१॥
Sa nanakusumaih kirnah kapih sankurakorakaih
Shushubhe meghasankashah khadyotairiva parvatah
1.52
विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः ।
अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥५-१-५२॥
Vimuktastasya vegena muktva pushpani te drumah
Avashiryanta salile nivrittah suhrido yatha
1.53
लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत् ।
द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम् ॥५-१-५३॥
Laghutvenopapannam tadvichitram sagarepatat
Drumanam vividham pushpam kapivayusamiritam
1.54
ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ च महार्णवः ।
पुष्पौघेनानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः ।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गणविभूषितः ॥५-१-५४॥
Tarachitamivakasham prababhau cha maharnavah
Pushpaughenanubaddhena nanavarnena vanarah, babhau megha ivakashe vidyudganavibhushitah
1.55
तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत ॥५-१-५५॥
Tasya vegasamadhutaih pushpaistoyamadrishyata
1.56
ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ।
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ ॥५-१-५६॥
Tarabhirabhiramabhiruditabhirivambaram
Tasyambaragatau bahu dadrishate prasaritau
1.57
पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ।
पिबन्निव बभौ चापि सोओर्मिमालं महार्णवम् ॥५-१-५७॥
Parvatagradvinishkrantau panchasyaviva pannagau
Pibanniva babhau chapi soormimalam maharnavam
1.58
पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ।
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः ॥५-१-५८॥
Pipasuriva chakasham dadrishe sa mahakapih
Tasya vidyutprabhakare vayumarganusarinah
1.59
नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ।
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले ॥५-१-५९॥
Nayane viprakashete parvatasthavivanalau
Pinge pingakshamukhyasya brihati parimandale
1.60
चक्षुषी संप्रकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ ॥५-१-६०॥
Chakshushi samprakashete chandrasuryavivoditau
Mukham nasikaya tasya tamraya tamramababhau
1.61
सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम् ।
लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते ॥५-१-६१॥
Sandhyaya samabhisprishtam yatha tatsuryamandalam
Langulam cha samaviddham plavamanasya shobhate
1.62
अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितः ।
लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः ॥५-१-६२॥
Ambare vayuputrasya shakradhvaja ivochchhritah
Langulachakrena mahan shukladanshtronilatmajah
1.63
व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ।
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः ॥५-१-६३॥
Vyarochata mahapragyah pariveshiva bhaskarah
Sphigdeshenabhitamrena raraja sa mahakapih
1.64
महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ।
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम् ॥५-१-६४॥
Mahata dariteneva girirgairikadhatuna
Tasya vanarasinhasya plavamanasya sagaram
1.65
कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ।
खे यथा निपतन्त्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता ॥५-१-६५॥
Kakshantaragato vayurjimuta iva garjati
Khe yatha nipatantyulka hyuttarantadvinihsrita
1.66
दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ।
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः ॥५-१-६६॥
Drishyate sanubandha cha tatha sa kapikunjarah
Patatpatangasankasho vyayatah shushubhe kapih
1.67
प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ।
उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया ।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः ॥५-१-६७॥
Pravriddha iva matangah kakshyaya badhyamanaya
Uparishtachchharirena chhayaya chavagadhaya, sagare marutavishta naurivasittada kapih
1.68
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः ।
स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥५-१-६८॥
Yam yam desham samudrasya jagama sa mahakapih
Sa sa tasyoruvegena sonmada iva lakshyate
1.69
सागरस्योओर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम् ।
अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥५-१-६९॥
Sagarasyoormijalanamurasa shailavarshmanam
Abhighnanstu mahavegah pupluve sa mahakapih
1.70
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः ।
सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥५-१-७०॥
Kapivatashcha balavan meghavatashcha nihsritah
Sagaram bhimanirghosham kampayamasaturbhrisham
1.71
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि ।
पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी ॥५-१-७१॥
Vikarshannurmijalani brihanti lavanambhasi
Pupluve kapishardulo vikiranniva rodasi
1.72
मेरुमन्दरसंकाशानुद्धतान् स महार्णवे ।
अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव ॥५-१-७२॥
Merumandarasankashanuddhatan sa maharnave
Atyakramanmahavegastarangan ganayanniva
1.73
तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा ।
अम्बर्स्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम् ॥५-१-७३॥
Tasya vegasamuddhutam jalam sajaladam tada
Ambarstham vibabhraja sharadabhramivatatam
1.74
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा ।
वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम् ॥५-१-७४॥
Timinakrajhashah kurma drishyante vivritastada
Vastrapakarshaneneva sharirani sharirinam
1.75
प्लवमानं समीक्ष्यथ भुजङ्गाः सागरालयाः ।
व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे ॥५-१-७५॥
Plavamanam samikshyatha bhujangah sagaralayah
Vyomni tam kapishardulam suparna iti menire
1.76
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता ।
छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत् ॥५-१-७६॥
Dashayojanavistirna trinshadyojanamayata
Chhaya vanarasinhasya jale charutarabhavat
1.77
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी ।
तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि ॥५-१-७७॥
Shvetabhraghanarajiva vayuputranugamini
Tasya sa shushubhe chhaya vitata lavanambhasi
1.78
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः ।
वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥५-१-७८॥
Shushubhe sa mahateja mahakayo mahakapih
Vayumarge niralambe pakshavaniva parvatah
1.79
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः ।
तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥५-१-७९॥
Yenasau yati balavan vegena kapikunjarah
Tena margena sahasa dronikrita ivarnavah
1.80
आपाते पक्षिसंघानां पक्षिराज इव व्रजन् ।
हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा ॥५-१-८०॥
Apate pakshisanghanam pakshiraja iva vrajan
Hanuman meghajalani prakarshan maruto yatha
1.81
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च ।
कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥५-१-८१॥
Pandurarunavarnani nilamanjishthakani cha
Kapinakrishyamanani mahabhrani chakashire
1.82
प्रविशन्नभ्रजालानिनिष्पतंश्च पुनः पुनः ।
प्रच्चन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते ॥५-१-८२॥
Pravishannabhrajalaninishpatanshcha punah punah
Prachchannashcha prakashashcha chandrama iva lakshyate
1.83
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा ।
ववर्षुः पुष्पवर्षणि देवगन्धर्वदानवाः ॥५-१-८३॥
Plavamanam tu tam drishtva plavangam tvaritam tada
Vavarshuh pushpavarshani devagandharvadanavah
1.84
तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम् ।
सिषेवे च तदा वायू रामकार्याद्थसिद्धये ॥५-१-८४॥
Tatapa na hi tam suryah plavantam vanarottamam
Sisheve cha tada vayu ramakaryadthasiddhaye
1.85
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव प्लवमानं विहायसा ।
जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम् ॥५-१-८५॥
Rishayastushtuvushchaiva plavamanam vihayasa
Jagushcha devagandharvah prashansanto mahaujasam
1.86
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः ॥५-१-८६॥
Nagashcha tushtuvuryaksha rakshansi vibudhah khagah
1.87
प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ।
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति ॥५-१-८७॥
Prekshya sarve kapivaram sahasa vigataklamam
Tasmin plavagashardule plavamane hanumati
1.88
इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ।
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः ॥५-१-८८॥
Ikshvakukulamanarthi chintayamasa sagarah
Sahayyam vanarendrasya yadi naham hanumatah
1.89
करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ।
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धतः ॥५-१-८९॥
Karishyami bhavishyami sarvavachyo vivakshatam
Ahamikshvakunathena sagarena vivardhatah
1.90
इक्ष्वाकुसचिचश्चायं नावसीदितुमर्हति ।
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः ॥५-१-९०॥
Ikshvakusachichashchayam navasiditumarhati
Tatha maya vidhatavyam vishrameta yatha kapih
1.91
शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति ।
इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्चन्नमम्भसि ॥५-१-९१॥
Shesham cha mayi vishrantah sukhenatipatishyati
Iti kritva matim sadhvim samudrashchannamambhasi
1.92
हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ।
त्वमिहासुरसंघानां पाताLअतलवासिनां ॥५-१-९२॥
Hiranyanabham mainakamuvacha girisattamam
Tvamihasurasanghanam pataLatalavasinam
1.93
देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः संनिवेशितः ।
त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम् ॥५-१-९३॥
Devaragya girishreshtha parighah sanniveshitah
Tvamesham jataviryanam punarevotpatishyatam
1.94
पाताLअस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ।
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम् ॥५-१-९४॥
PataLasyaprameyasya dvaramavritya tishthasi
Tiryagurdhvamadhashchaiva shaktiste shaila vardhitum
1.95
तस्मात्संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ।
न एष कपिशार्दूलस्त्वमुपर्येति वीर्यवान् ॥५-१-९५॥
Tasmatsanchodayami tvamuttishtha girisattama
Na esha kapishardulastvamuparyeti viryavan
1.96
हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः ।
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः ॥५-१-९६॥
Hanumanramakaryartham bhimakarma khamaplutah
Asya sahyam maya karyamikshvakukulavartinah
1.97
मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ।
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत् ॥५-१-९७॥
Mama hikshvakavah pujyah param pujyatamastava
Kuru sachivyamasmakam na nah karyamatikramet
1.98
कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ।
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि ॥५-१-९८॥
Kartavyamakritam karyam satam manyumudirayet
Saliladurdhvamuttishtha tishthatvesha kapistvayi
1.99
अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ।
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्व सेवित ॥५-१-९९॥
Asmakamatithishchaiva pujyashcha plavatam varah
Chamikaramahanabha devagandharva sevita
1.100
हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ।
काकुत्थ्सस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम् ॥५-१-१००॥
Hanumanstvayi vishrantastatah shesham gamishyati
Kakutthsasyanrishansyam cha maithilyashcha vivasanam
1.101
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ।
हिरण्य नाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः ॥५-१-१०१॥
Shramam cha plavagendrasya samikshyotthatumarhasi
Hiranya nabho mainako nishamya lavanambhasah
1.102
उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः ।
स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा ॥५-१-१०२॥
Utpapata jalatturnam mahadrumalatayutah
Sa sagarajalam bhittva babhuvabhyutthitastada
1.103
यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ।
स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः ॥५-१-१०३॥
Yatha jaladharam bhittva diptarashmirdivakarah
Sa mahatma muhurtena sarvatah salilavritah
1.104
द्र्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः ।
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः ॥५-१-१०४॥
Drshayamasa shringani sagarena niyojitah
Shatakumbhamayaih shringaih sakinnaramahoragaih
1.105
आदित्योदयसंकाशैरालिखद्भिरिवाम्बरम् ।
तप्तजाम्बूनदैः शृङिगाः पर्वतस्य समुत्थितैः ॥५-१-१०५॥
Adityodayasankashairalikhadbhirivambaram
Taptajambunadaih shringigah parvatasya samutthitaih
1.106
आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत्काञ्चनप्रभम् ।
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः ॥५-१-१०६॥
Akasham shastrasankashamabhavatkanchanaprabham
Jatarupamayaih shringairbhrajamanaih svayamprabhaih
1.107
आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः ।
तमुत्थितमसंगेन हनुमानग्रतः स्थितम् ॥५-१-१०७॥
Adityashatasankashah sobhavadgirisattamah
Tamutthitamasangena hanumanagratah sthitam
1.108
मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ।
स तमुच्छ्रित मत्यर्थं महावेगो महाकपिः ॥५-१-१०८॥
Madhye lavanatoyasya vighnoyamiti nishchitah
Sa tamuchchhrita matyartham mahavego mahakapih
1.109
उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः ।
स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ॥५-१-१०९॥
Urasa patayamasa jimutamiva marutah
Sa tatha patitastena kapina parvatottamah
1.110
बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च ।
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः ॥५-१-११०॥
Buddhva tasya kapervegam jaharsha cha nananda cha
Tamakashagatam viramakashe samupasthitah
1.111
प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम् ।
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः ॥५-१-१११॥
Prito hrishtamana vakyamabravitparvatah kapim
Manusham dharayan rupamatmanah shikhare sthitah
1.112
दुष्करं कृतावन्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ।
निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम् ॥५-१-११२॥
Dushkaram kritavankarma tvamidam vanarottama
Nipatya mama shringeshu vishramasva yathasukham
1.113
राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ।
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः ॥५-१-११३॥
Raghavasya kule jatairudadhih parivardhitah
Sa tvam ramahite yuktam pratyarchayati sagarah
1.114
कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ।
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः संमानमर्हति ॥५-१-११४॥
Krite cha pratikartavyamesha dharmah sanatanah
Soyam tatpratikararthi tvattah sammanamarhati
1.115
त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः ।
योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः ॥५-१-११५॥
Tvannimittamanenaham bahumanatprachoditah
Yojananam shatam chapi kapiresha samaplutah
1.116
तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ।
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम् ॥५-१-११६॥
Tava sanushu vishrantah shesham prakramatamiti
Tishtha tvam harishardula mayi vishramya gamyatam
1.117
तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु ।
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि ॥५-१-११७॥
Tadidam gandhavatsvadu kandamulaphalam bahu
Tadasvadya harishreshtha vishrantonu gamishyasi
1.118
अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै ।
प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥५-१-११८॥
Asmakamapi sambandhah kapimukhya tvayasti vai
Prakhyatastrishu lokeshu mahagunaparigrahah
1.119
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज ।
तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर ॥५-१-११९॥
Vegavantah plavanto ye plavaga marutatmaja
Tesham mukhyatamam manye tvamaham kapikunjara
1.120
अतिथिः किलपूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता ।
धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान् ॥५-१-१२०॥
Atithih kilapujarhah prakritopi vijanata
Dharmam jigyasamanena kim punastvadrisho mahan
1.121
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः ।
पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥५-१-१२१॥
Tvam hi devavarishthasya marutasya mahatmanah
Putrastasyaiva vegena sadrishah kapikunjara
1.122
पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः ।
तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥५-१-१२२॥
Pujite tvayi dharmagya pujam prapnoti marutah
Tasmattvam pujaniyo me shrinu chapyatra karanam
1.123
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन् ।
ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः ॥५-१-१२३॥
Purvam kritayuge tata parvatah pakshinobhavan
Te hi jagmurdishah sarva garudanilaveginah
1.124
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसंघः सहर्षिभिः ।
भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥५-१-१२४॥
Tatasteshu prayateshu devasanghah saharshibhih
Bhutani cha bhayam jagmustesham patanashankaya
1.125
ततः क्रुद्धः सहस्राअक्षः पर्वतानां शतक्रतुः ।
पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः ॥५-१-१२५॥
Tatah kruddhah sahasraakshah parvatanam shatakratuh
Pakshan chichchheda vajrena tatra tatra sahasrashah
1.126
स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट् ।
ततोऽहं सहसा क्षिप्तः स्वसनेन महात्मना ॥५-१-१२६॥
Sa mamupagatah kruddho vajramudyamya devarat
Tatoham sahasa kshiptah svasanena mahatmana
1.127
अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम ।
गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥५-१-१२७॥
Asminlavanatoye cha prakshiptah plavagottama
Guptapakshasamagrashcha tava pitrabhirakshitah
1.128
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः ।
त्वया मे ह्येष संबन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥५-१-१२८॥
Tatoham manayami tvam manyo hi mama marutah
Tvaya me hyesha sambandhah kapimukhya mahagunah
1.129
अस्मिन्नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च ।
प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे ॥५-१-१२९॥
Asminnevangate karye sagarasya mamaiva cha
Pritim pritamanah kartum tvamarhasi mahakape
1.130
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम ।
प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात् ॥५-१-१३०॥
Shramam mokshaya pujam cha grihana kapisattama
Pritim cha bahumanyasva pritosmi tava darshanat
1.131
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत् ।
प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥५-१-१३१॥
Evamuktah kapishreshthastam nagottamamabravit
Pritosmi kritamatithyam manyureshopaniyatam
1.132
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते ।
प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्त्तरे ॥५-१-१३२॥
Tvarate karyakalo me ahashchapyativartate
Pratigya cha maya datta na sthatavyamihanttare
1.133
इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः ।
जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥५-१-१३३॥
Ityuktva panina shailamalabhya haripungavah
Jagamakashamavishya viryavan prahasanniva
1.134
स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः ।
पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः ॥५-१-१३४॥
Sa parvatasamudrabhyam bahumanadavekshitah
Pujitashchopapannabhirashirbhiranilatmajah
1.135
अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ ।
पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे ॥५-१-१३५॥
Athordhvam duramutplutya hitva shailamaharnavau
Pituh panthanamasthaya jagama vimalembare
1.136
भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन् ।
वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे ॥५-१-१३६॥
Bhuyashchordhvam gatim prapya girim tamavalokayan
Vayusunurniralambe jagama vimalembare
1.137
तद्द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् ।
प्रश्शंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥५-१-१३७॥
Taddvitiyam hanumato drishtva karma sudushkaram
Prashshansuh surah sarve siddhashcha paramarshayah
1.138
देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा ।
काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥५-१-१३८॥
Devatashchabhavan hrishtastatrasthastasya karmana
Kanchanasya sunabhasya sahasrakshashcha vasavah
1.139
उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम् ।
सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥५-१-१३९॥
Uvacha vachanam dhiman paritoshatsagadgadam
Sunabham parvatashreshtham svayameva shachipatih
1.140
हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम् ।
अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम् ॥५-१-१४०॥
Hiranyanabha shailendra paritushtosmi te bhrisham
Abhayam te prayachchhami tishtha saumya yathasukham
1.141
साह्यं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः ।
क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥५-१-१४१॥
Sahyam te sumahadvikrantasya hanumatah
Kramato yojanashatam nirbhayasya bhaye sati
1.142
रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः ।
सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥५-१-१४२॥
Ramasyaisha hitayaiva yati dasharatherharih
Satkriyam kurvata tasya toshitosmi dridham tvaya
1.143
ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः ।
देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥५-१-१४३॥
Tatah praharshamagamadvipulam parvatottamah
Devatanam patim drishtva paritushtam shatakratum
1.144
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा ।
हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥५-१-१४४॥
Sa vai dattavarah shailo babhuvavasthitastada
Hanumanshcha muhurtena vyatichakrama sagaram
1.145
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
अब्रूवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥५-१-१४५॥
Tato devah sagandharvah siddhashcha paramarshayah
Abruvan suryasankasham surasam nagamataram
1.146
अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि ।
हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥५-१-१४६॥
Ayam vatatmajah shrimanplavate sagaropari
Hanumannama tasya tvam muhurtam vighnamachara
1.147
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम् ।
दंष्ट्रकराLअं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःसमम् ॥५-१-१४७॥
Rakshasam rupamasthaya sughoram parvatopamam
DanshtrakaraLam pingaksham vaktram kritva nabhahsamam
1.148
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम् ।
त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥५-१-१४८॥
Balamichchhamahe gyatum bhuyashchasya parakramam
Tvam vijeshyatyupayena vishadam va gamishyati
1.149
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता ।
समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥५-१-१४९॥
Evamukta tu sa devi daivatairabhisatkrita
Samudramadhye surasa bibhrati rakshasam vapuh
1.150
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम् ।
प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥५-१-१५०॥
Vikritam cha virupam cha sarvasya cha bhayavaham
Plavamanam hanumantamavrityedamuvacha ha
1.151
मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ ।
अहं त्वा भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥५-१-१५१॥
Mama bhakshah pradishtastvamishvarairvanararshabha
Aham tva bhakshayishyami pravishedam mamananam
1.152
एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः ।
प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥५-१-१५२॥
Evamuktah surasaya pranjalirvanararshabhah
Prahrishtavadanah shrimanidam vachanamabravit
1.153
रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥५-१-१५३॥
Ramo dasharathirnama pravishto dandakavanam
Lakshmanena saha bhratra vaidehya chapi bharyaya
1.154
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः ।
तस्य सीत हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥५-१-१५४॥
Anyakaryavishaktasya baddhavairasya rakshasaih
Tasya sita hrita bharya ravanena yashasvini
1.155
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामकारणात् ।
कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥५-१-१५५॥
Tasyah sakasham dutoham gamishye ramakaranat
Kartumarhasi ramasya sahyam vishayavasini
1.156
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ।
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥५-१-१५६॥
Athava maithilim drishtva ramam chaklishtakarinam
Agamishyami te vaktram satyam pratishrinomi te
1.157
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी ।
अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम ॥५-१-१५७॥
Evamukta hanumata surasa kamarupini
Abravinnativarteta kashchidesha varo mama
1.158
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत् ।
बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः ॥५-१-१५८॥
Tam prayantam samudvikshya surasa vakyamabravit
Balam jigyasamana vai nagamata hanumatah
1.159
प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम ।
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥५-१-१५९॥
Pravishya vadanam medya gantavyam vanarottama
Vara esha pura datto mama dhatreti satvara
1.160
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः ।
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुञ्गवः ॥५-१-१६०॥
Vyadaya vipulam vaktram sthita sa maruteh purah
Evamuktah surasaya kruddho vanarapungavah
1.161
अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे ।
प्रविश्य वदनं मेऽद्य ग्न्तव्यं वानरोत्तम ।वर एष पुरा दत्तो ममम् ध्रात्रेति सत्वरा ॥५-१-१६१॥
Abravitkuru vai vaktram yena mam vishahishyase
Pravishya vadanam medya gntavyam vanarottama, vara esha pura datto mamam dhratreti satvara
1.162
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मरुतेः पुरः ।
तं दृष्ह्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम् ॥५-१-१६२॥
Vyadaya vipulam vaktram sthita sa maruteh purah
Tam drishhtva meghasankasham dashayojanamayatam
1.163
चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम् ।
हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः ॥५-१-१६३॥
Chakara surasa chasyam vinshadyojanamayatam
Hanumanstu tatah kruddhastrinshadyojanamayatah
1.164
चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम् ।
बभूव हनुमान्वीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः ॥५-१-१६४॥
Chakara surasa vaktram chatvarinshattathochchhritam
Babhuva hanumanvirah panchashadyojanochchhritah
1.165
चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम् ।
तथैव हनुमान्वीरः सप्ततीयोजिनोच्छ्रितः ॥५-१-१६५॥
Chakara surasa vaktram shashtiyojanamayatam
Tathaiva hanumanvirah saptatiyojinochchhritah
1.166
चकार सुरसा व्क्त्रम्शीतीयोजनोच्छ्रितम् ।
हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः ॥५-१-१६६॥
Chakara surasa vktramshitiyojanochchhritam
Hanumanachalaprakhyo navatiyojanochchhritah
1.167
तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान् ।
दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम् ॥५-१-१६७॥
Taddrishtva vyaditam tvasyam vayuputrah subuddhiman
Dirghajihvam surasaya sughoram narakopamam
1.168
सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाञ्गुष्ठमात्रकः ।
सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाजवः ।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥५-१-१६८॥
Susankshipyatmanah kayam babhuvangushthamatrakah
Sobhipatyashu tadvaktram nishpatya cha mahajavah, antarikshe sthitah shrimanidam vachanamabravit
1.169
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते ।
गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव ॥५-१-१६९॥
Pravishtosmi hi te vaktram dakshayani namostu te
Gamishye yatra vaidehi satyam chasidvarastava
1.170
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव ।
अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥५-१-१७०॥
Tam drishtva vadananmuktam chandram rahumukhadiva
Abravitsurasa devi svena rupena vanaram
1.171
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।
समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥५-१-१७१॥
Arthasiddhyai harishreshtha gachchha saumya yathasukham
Samanayasva vaidehim raghavena mahatmana
1.172
तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् ।
साधु साध्विति भूतानि प्रश्शंसुस्तदा हरिम् ॥५-१-१७२॥
Tattritiyam hanumato drishtva karma sudushkaram
Sadhu sadhviti bhutani prashshansustada harim
1.173
स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम् ।
जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥५-१-१७३॥
Sa sagaramanadhrishyamabhyetya varunalayam
Jagamakashamavishya vegena garudopamah
1.174
चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥५-१-१७४॥
Charite kaishikacharyairairavatanishevite
1.175
सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः ।
विमानैः संपतद्भिश्च विमलैः समलंकृते ॥५-१-१७५॥
Sinhakunjarashardulapatagoragavahanaih
Vimanaih sampatadbhishcha vimalaih samalankrite
1.176
वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते ।
कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलंकृते ॥५-१-१७६॥
Vajrashanisamaghataih pavakairupashobhite
Kritapunyairmahabhagaih svargajidbhiralankrite
1.177
वहता हव्यमत्यर्थं सेविते चित्रभानुना ।
ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते ॥५-१-१७७॥
Vahata havyamatyartham sevite chitrabhanuna
Grahanakshatrachandrarkataraganavibhushite
1.178
महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले ।
विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥५-१-१७८॥
Maharshiganagandharvanagayakshasamakule
Vivikte vimale vishve vishvavasunishevite
1.179
देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे ।
विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥५-१-१७९॥
Devarajagajakrante chandrasuryapathe shive
Vitane jivalokasya vitate brahmanirmite
1.180
बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः ।
जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः ॥५-१-१८०॥
Bahushah sevite virairvidyadharaganairvaraih
Jagama vayumarge tu garutmaniva marutih
1.181
प्रदृश्यमानः सर्वत्र हनुमान्मारुतात्मजः ।
भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट् ॥५-१-१८१॥
Pradrishyamanah sarvatra hanumanmarutatmajah
Bhejembaram niralambam lambapaksha ivadrirat
1.182
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी ।
मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी ॥५-१-१८२॥
Plavamanam tu tam drishtva sinhika nama rakshasi
Manasa chintayamasa pravriddha kamarupini
1.183
अद्य दीर्Gहस्य कालस्य भविष्याम्यहामाशिता ।
इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम् ॥५-१-१८३॥
Adya dirGhasya kalasya bhavishyamyahamashita
Idam hi me mahatsattvam chirasya vashamagatam
1.184
इति संचिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत् ।
छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः ॥५-१-१८४॥
Iti sanchintya manasa chhayamasya samakshipat
Chhayayam grihyamanayam chintayamasa vanarah
1.185
समाक्षिप्तोऽस्मि तरसा पञूकृतपराक्रमः ।
प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे ॥५-१-१८५॥
Samakshiptosmi tarasa panyukritaparakramah
Pratilomena vatena mahanauriva sagare
1.186
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षिमाणस्ततः कपिः ।
ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि ॥५-१-१८६॥
Tiryagurdhvamadhashchaiva vikshimanastatah kapih
Dadarsha sa mahatsattvamutthitam lavanambhasi
1.187
छाय्तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम् ।
कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम् ॥५-१-१८७॥
Chhaytaddhrishtva chintayamasa marutirvikritananam
Kapirajena kathitam sattvamadbhutadarshanam
1.188
आग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ।
स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः ।व्यवर्धत महाकायः प्रवृषीव वलाहकः ॥५-१-१८८॥
Agrahi mahaviryam tadidam natra sanshayah
Sa tam buddhvarthatattvena sinhikam matimankapih, vyavardhata mahakayah pravrishiva valahakah
1.189
तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः ॥५-१-१८९॥
Tasya sa kayamudvikshya vardhamanam mahakapeh
1.190
वक्त्रं प्रसारयामास पाताLआन्तरसन्निभम् ।
घनराजीव गर्जन्ती वानरं सम्भिद्रवत् ॥५-१-१९०॥
Vaktram prasarayamasa pataLantarasannibham
Ghanarajiva garjanti vanaram sambhidravat
1.191
स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम् ।
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः ॥५-१-१९१॥
Sa dadarsha tatastasya vivritam sumahanmukham
Kayamatram cha medhavi marmani cha mahakapih
1.192
स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः ।
संक्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः ॥५-१-१९२॥
Sa tasya vivrite vaktre vajrasanhananah kapih
Sankshipya muhuratmanam nishpapata mahabalah
1.193
आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः ।
ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा ॥५-१-१९३॥
Asye tasya nimajjantam dadrishuh siddhacharanah
Grasyamanam yatha chandram purnam parvani rahuna
1.194
ततस्तस्या नखैस्तीक्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः ।
उत्पपाताथ वेगेन मनः संपातविक्रमः ॥५-१-१९४॥
Tatastasya nakhaistiknairmarmanyutkritya vanarah
Utpapatatha vegena manah sampatavikramah
1.195
तां तु दृष्ट्वा च धऋत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च ।
स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान् ॥५-१-१९५॥
Tam tu drishtva cha dharitya cha dakshinyena nipatya cha
Sa kapipravaro vegadvavridhe punaratmavan
1.196
हृतहृत्सा हनुमता पपात विधुराम्भसि ।
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम् ॥५-१-१९६॥
Hritahritsa hanumata papata vidhurambhasi
Tam hatam vanarenashu patitam vikshya sinhikam
1.197
भूतान्याकाशचारीणी तमूचुः प्लवगोत्तमम् ।
भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम् ॥५-१-१९७॥
Bhutanyakashacharini tamuchuh plavagottamam
Bhimamadya kritam karma mahatsattvam tvaya hatam
1.198
साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ।
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव ॥५-१-१९८॥
Sadhayarthamabhipretamarishtam plavatam vara
Yasya tvetani chatvari vanarendra yatha tava
1.199
धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ।
स तैः संभावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः ॥५-१-१९९॥
Dhritirdrishtirmatirdakshyam sa karmasu na sidati
Sa taih sambhavitah pujyah pratipannaprayojanah
1.200
जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः ।
प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन् ॥५-१-२००॥
Jagamakashamavishya pannagashanavatkapih
Praptabhuyishthaparastu sarvatah pratilokayan
1.201
योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः ।
ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम् ॥५-१-२०१॥
Yojananam shatasyante vanarajim dadarsha sah
Dadarsha cha patanneva vividhadrumabhushitam
1.202
द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ।
सागरं सागरानूपं सागरानूपजान् द्रुमान् ॥५-१-२०२॥
Dvipam shakhamrigashreshtho malayopavanani cha
Sagaram sagaranupam sagaranupajan druman
1.203
सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयन् ।
स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान् ॥५-१-२०३॥
Sagarasya cha patninam mukhanyapi vilokayan
Sa mahameghasankasham samikshyatmanamatmavan
1.204
निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम् ।
कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वव राक्षसाः ॥५-१-२०४॥
Nirundhantamivakasham chakara matiman matim
Kayavriddhim pravegam cha mama drishtvava rakshasah
1.205
मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महाकपिः ।
ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसन्निभम् ॥५-१-२०५॥
Mayi kautuhalam kuryuriti mene mahakapih
Tatah shariram sankshipya tanmahidharasannibham
1.206
पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ।
तद्रूपमतिसंक्षिप्य हनुमान् प्रकृतौ स्थितः ॥५-१-२०६॥
Punah prakritimapede vitamoha ivatmavan
Tadrupamatisankshipya hanuman prakritau sthitah
1.207
त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः ।
स चारुनानाविधरूपधारी ।परं समासाद्य समुद्रतीरम् ।परैरशक्यः प्रतिपन्नरूपः ।समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः ॥५-१-२०७॥
Trin kramaniva vikramya baliviryaharo harih
Sa charunanavidharupadhari, param samasadya samudratiram, parairashakyah pratipannarupah, samikshitatma samavekshitarthah
1.208
ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे ।
विचित्रकूटे निपपात कूटे ।सकेतकोद्दालकनाLइकेरे ।महाभ्रकूटप्रतिमो महात्मा ॥५-१-२०८॥
Tatah sa lambasya gireh samriddhe
Vichitrakute nipapata kute, saketakoddalakanaLikere, mahabhrakutapratimo mahatma
1.209
ततस्तु संप्राप्य समुद्रतीरं ।
समीक्ष्य लङ्कां गिरिवर्यमूर्ध्नि ।कपिस्तु तस्मिन्निपपात पर्वते ।विधूय रूपं व्यथयन्म्Rऋगद्विजान् ॥५-१-२०९॥
Tatastu samprapya samudratiram
Samikshya lankam girivaryamurdhni, kapistu tasminnipapata parvate, vidhuya rupam vyathayanmRrigadvijan
1.210
स सागरं दानवपन्नगायुतं ।
बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम् ।निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा ।ददर्श लङ्काममरावतीमिव ॥५-१-२१०॥
Sa sagaram danavapannagayutam
Balena vikramya mahormimalinam, nipatya tire cha mahodadhestada, dadarsha lankamamaravatimiva