UtshovSarga 27
27.1
इत्युक्ताः सीतया घोरा राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः ।
काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः ।। ५.२७.१।।।।
Ityuktah sitaya ghora rakshasyah krodhamurchchhitah
Kashchijjagmustadakhyatum ravanasya tarasvinah
27.2
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः ।
पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ।। ५.२७.२।।।।
Tatah sitamupagamya rakshasyo ghoradarshanah
Punah parushamekarthamanartharthamathabruvan
27.3
अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये ।
राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमतेद्यतासुखम् ।। ५.२७.३।।।।
Adyedanim tavanarye site papavinishchaye
Rakshasyo bhakshayishyanti mansamatedyatasukham
27.4
सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्ट्वा सन्तर्जितां तदा ।
राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत् ।। ५.२७.४।।।।
Sitam tabhiranaryabhirdrishtva santarjitam tada
Rakshasi trijata vriddha shayana vakyamabravit
27.5
आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ ।
जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ।। ५.२७.५।।।।
Atmanam khadatanarya na sitam bhakshayishyatha
Janakasya sutamishtam snusham dasharathasya cha
27.6
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।
राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ।। ५.२७.६।।।।
Svapno hyadya maya drishto daruno romaharshanah
Rakshasanamabhavaya bharturasya bhavaya cha
27.7
एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः ।
सर्वा एवाब्रुवन् भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ।कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नो ऽयं कीदृशो निशि ।। ५.२७.७।।।।
Evamuktastrijataya rakshasyah krodhamurchchhitah
Sarva evabruvan bhitastrijatam tamidam vachah, kathayasva tvaya drishtah svapno yam kidrisho nishi
27.8
तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्च्युतम् ।
उवाच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम् ।। ५.२७.८।।।।
Tasam shrutva tu vachanam rakshasinam mukhachchyutam
Uvacha vachanam kale trijata svapnasanshritam
27.9
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् ।
। ५.२७.९।।।।
Gajadantamayim divyam shibikamantarikshagam
27.10
युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः ।
शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहा गतः ।। ५.२७.१०।।।।
Yuktam hansasahasrena svayamasthaya raghavah
Shuklamalyambaradharo lakshmanena saha gatah
27.11
स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता ।
सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता ।रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा ।। ५.२७.११।।।।
Svapne chadya maya drishta sita shuklambaravrita
Sagarena parikshiptam shvetam parvatamasthita, ramena sangata sita bhaskarena prabha yatha
27.12
राघवश्च मया दृष्टाश्चतुर्दन्तं महागजम् ।
आरूढः शैलसङ्काशं चचार सह लक्ष्मणः ।। ५.२७.१२।।।।
Raghavashcha maya drishtashchaturdantam mahagajam
Arudhah shailasankasham chachara saha lakshmanah
27.13
ततस्तौ नहशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा ।
शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ ।। ५.२७.१३।।।।
Tatastau nahashardulau dipyamanau svatejasa
Shuklamalyambaradharau janakim paryupasthitau
27.14
ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता ।। ५.२७.१४।।।।
Tatastasya nagasyagre hyakashasthasya dantinah
Bhartra parigrihitasya janaki skandhamashrita
27.15
भर्तुरङ्कात् समुत्पत्य ततः कमललोचना ।
चन्द्रसूर्यो मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती ।। ५.२७.१५।।।।
Bharturankat samutpatya tatah kamalalochana
Chandrasuryo maya drishta panina parimarjati
27.16
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः ।
सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरि स्थितः ।। ५.२७.१६।।।।
Tatastabhyam kumarabhyamasthitah sa gajottamah
Sitaya cha vishalakshya lankaya upari sthitah
27.17
पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम् ।
इहोपयातः काकुत्स्थः सीतया सह भार्यया ।। ५.२७.१७।।।।
Pandurarshabhayuktena rathenashtayuja svayam
Ihopayatah kakutsthah sitaya saha bharyaya
27.18
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान् ।
। ५.२७.१८।।।।
Lakshmanena saha bhratra sitaya saha viryavan
27.19
आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् ।
उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः ।। ५.२७.१९।।।।
Aruhya pushpakam divyam vimanam suryasannibham
Uttaram dishamalokya jagama purushottamah
27.20
एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया * ।। ५.२७.२०।।।।
Evam svapne maya drishto ramo vishnuparakramah
Lakshmanena saha bhratra sitaya saha bharyaya *
27.21
न हि रामो महातेजाः शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।
राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव ।। ५.२७.२१।।।।
Na hi ramo mahatejah shakyo jetum surasuraih
Rakshasairvapi chanyairva svargah papajanairiva
27.22
रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः ।
रक्तवासाः पिबन् मत्तः करवीरकृतस्रजः ।। ५.२७.२२।।।।
Ravanashcha maya drishtah kshitau tailasamukshitah
Raktavasah piban mattah karavirakritasrajah
27.23
विमानात् पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि ।
कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः ।। ५.२७.२३।।।।
Vimanat pushpakadadya ravanah patito bhuvi
Krishyamanah striya drishto mundah krishnambarah punah
27.24
रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः ।
पिबंस्तैलं हसन् नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः ।गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः ।। ५.२७.२४।।।।
Rathena kharayuktena raktamalyanulepanah
Pibanstailam hasan nrityan bhrantachittakulendriyah, gardabhena yayau shighram dakshinam dishamasthitah
27.25
पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ।
पतितो ऽवाविछरा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः ।। ५.२७.२५।।।।
Punareva maya drishto ravano rakshaseshvarah
Patito vavichhara bhumau gardabhadbhayamohitah
27.26
सहसोत्थाय सम्भ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः ।
उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन् बहु ।। ५.२७.२६।।।।
Sahasotthaya sambhranto bhayarto madavihvalah
Unmatta iva digvasa durvakyam pralapan bahu
27.27
दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम् ।
मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः ।। ५.२७.२७।।।।
Durgandham dussaham ghoram timiram narakopamam
Malapankam pravishyashu magnastatra sa ravanah
27.28
कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिना ।
काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति ।। ५.२७.२८।।।।
Kanthe baddhva dashagrivam pramada raktavasina
Kali kardamaliptangi disham yamyam prakarshati
27.29
एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णौ निशाचरः ।
रावणस्य सुताः सर्वे तृष्टास्तैलसमुक्षिताः ।। ५.२७.२९।।।।
Evam tatra maya drishtah kumbhakarnau nishacharah
Ravanasya sutah sarve trishtastailasamukshitah
27.30
वराहेण दशग्रीवः शिंशुमारेण चेन्द्रजित् ।
उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयातो दक्षिणां दिशम् ।। ५.२७.३०।।।।
Varahena dashagrivah shinshumarena chendrajit
Ushtrena kumbhakarnashcha prayato dakshinam disham
27.31
एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः ।
। ५.२७.३१।।।।
Ekastatra maya drishtah shvetachchhatro vibhishanah
27.32
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः ।। ५.२७.३२।।।।
Shuklamalyambaradharah shuklagandhanulepanah
Shankhadundubhinirghoshairnrittagitairalankritah
27.33
आरुह्य शौलसङ्काशं मेघस्तनितनिःस्वनम् ।
चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः ।चतुर्भिः सचिवैः सार्धं वैहायसमुपस्थितः ।। ५.२७.३३।।।।
Aruhya shaulasankasham meghastanitanihsvanam
Chaturdantam gajam divyamaste tatra vibhishanah, chaturbhih sachivaih sardham vaihayasamupasthitah
27.34
समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः ।
पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ।। ५.२७.३४।।।।
Samajashcha maya drishto gitavaditranihsvanah
Pibatam raktamalyanam rakshasam raktavasasam
27.35
लङ्कां चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जरा ।
सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ।। ५.२७.३५।।।।
Lankam cheyam puri ramya savajirathakunjara
Sagare patita drishta bhagnagopuratorana
27.36
लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता ।
दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना ।। ५.२७.३६।।।।
Lanka drishta maya svapne ravanenabhirakshita
Dagdha ramasya dutena vanarena tarasvina
27.37
पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः ।
लङ्कायां भस्मरूक्षायां प्रविष्टा राक्षसस्त्रियः ।। ५.२७.३७।।।।
Pitva tailam pranrittashcha prahasantyo mahasvanah
Lankayam bhasmarukshayam pravishta rakshasastriyah
27.38
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुङ्गवाः ।
रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदे ।। ५.२७.३८।।।।
Kumbhakarnadayashcheme sarve rakshasapungavah
Raktam nivasanam grihya pravishta gomayahrade
27.39
अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप स राघवः ।
घातयेत् परमामर्षी सर्वैः सार्धं हि राक्षसैः ।। ५.२७.३९।।।।
Apagachchhata nashyadhvam sitamapa sa raghavah
Ghatayet paramamarshi sarvaih sardham hi rakshasaih
27.40
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम् ।
भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ।।। ५.२७.४०।।।।
Priyam bahumatam bharyam vanavasamanuvratam
Bhartsitam tarjitam vapi nanumansyati raghavah
27.41
तदलं क्रूरवाक्यैर्वः सान्त्वमेवाभिधीयताम् ।
अभियाचाम वैदैहीमेतद्धि मम रोचते ।। ५.२७.४१।।।।
Tadalam kruravakyairvah santvamevabhidhiyatam
Abhiyachama vaidaihimetaddhi mama rochate
27.42
यस्यामेव विधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते ।
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।। ५.२७.४२।।।।
Yasyameva vidhah svapno duhkhitayam pradrishyate
Sa duhkhairvividhairmukta priyam prapnotyanuttamam
27.43
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया ।
राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ।। ५.२७.४३।।।।
Bhartsitamapi yachadhvam rakshasyah kim vivakshaya
Raghavaddhi bhayam ghoram rakshasanamupasthitam
27.44
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।
अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ।। ५.२७.४४।।।।
Pranipataprasanna hi maithili janakatmaja
Alamesha paritratum rakshasyo mahato bhayat
27.45
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किञ्चिदुपलक्षये ।
विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षण् ।। ५.२७.४५।।।।
Api chasya vishalakshya na kinchidupalakshaye
Virupamapi changeshu susukshmamapi lakshan
27.46
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्केः दुःखमुपस्थितम् ।
अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ।। ५.२७.४६।।।।
Chhayavaigunyamatram tu shankeh duhkhamupasthitam
Aduhkharhamimam devim vaihayasamupasthitam
27.47
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम् ।
राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ।। ५.२७.४७।।।।
Arthasiddhim tu vaidehyah pashyamyahamupasthitam
Rakshasendravinasham cha vijayam raghavasya cha
27.48
निमित्तभूतमेत्तु श्रोतुमस्या महत् प्रियम् ।
। ५.२७.४८।।।।
Nimittabhutamettu shrotumasya mahat priyam
27.49
दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ।
ईषच्च हृषितो वा ऽस्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः ।। ५.२७.४९।।।।
Drishyate cha sphurachchakshuh padmapatramivayatam
Ishachcha hrishito va sya dakshinaya hyadakshinah
27.50
अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ।
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः ।वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम् ।। ५.२७.५०।।।।
Akasmadeva vaidehya bahurekah prakampate
Karenuhastapratimah savyashchoruranuttamah, vepamanah suchayati raghavam puratah sthitam
27.51
पक्षी च शाखानिलयः प्रहृष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी ।
सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ।। ५.२७.५१।।
Pakshi cha shakhanilayah prahrishtah punah punashchottamasantvavadi
Susvagatam vachamudirayanah punah punashchodayativa hrishtah