UtshovSarga 22
22.1
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः ।
परुषं परुषा नार्य ऊचुस्ता वाक्यमप्रियम् ।। ५.२२.१।।।।
Tatah sitamupagamya rakshasyo vikritananah
Parusham parusha narya uchusta vakyamapriyam
22.2
किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे ।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ।। ५.२२.२।।।।
Kim tvamantahpure site sarvabhutamanohare
Maharhashayanopete na vasamanumanyase
22.3
मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे ।
प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि ।। ५.२२.३।।।।
Manushi manushasyaiva bharyatvam bahu manyase
Pratyahara mano ramanna tvam jatu bhavishyasi
22.4
मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।
राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवं तमनिन्दिते ।। ५.२२.४।।।।
Manushi manusham tam tu ramamichchhasi shobhane
Rajyadbhrashtamasiddhartham viklavam tamanindite
22.5
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ।। ५.२२.५।।।।
Rakshasinam vachah shrutva sita padmanibhekshana
Netrabhyamashrupurnabhyamidam vachanamabravit
22.6
यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ सङ्गताः ।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति ।। ५.२२.६।।।।
Yadidam lokavidvishtamudaharatha sangatah
Naitanmanasi vakyam me kilbisham pratitishthati
22.7
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ।दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः ।। ५.२२.७।।।।
Na manushi rakshasasya bharya bhavitumarhati
Kamam khadata mam sarva na karishyami vo vachah, dino va rajyahino va yo me bharta sa me guruh
22.8
सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ।। ५.२२.८।।।।
Sitaya vachanam shrutva rakshasyah krodhamurchhitah
Bhartsayanti sma parushairvakyai ravanachoditah
22.9
अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमाञ्शिंशपाद्रुमे ।
सीतां सन्तर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत्कपिः ।। ५.२२.९।।।।
Avalinah sa nirvakyo hanumanshinshapadrume
Sitam santarjayantista rakshasirashrinotkapih
22.10
तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः ।
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान्प्रलम्बदशनच्छदान् ।। ५.२२.१०।।।।
Tamabhikramya sanrabdha vepamanam samantatah
Bhrisham sanlilihurdiptanpralambadashanachchhadan
22.11
ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् ।
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ।। ५.२२.११।।।।
Uchushcha paramakruddhah pragrihyashu parashvadhan
Neyamarhati bhartaram ravanam rakshasadhipam
22.12
सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना ।
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत् ।। ५.२२.१२।।।।
Sa bhartsyamana bhimabhi rakshasibhirvaranana
Sa bashpamapamarjanti shinshapam tamupagamat
22.13
ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता ।
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ।। ५.२२.१३।।।।
Tatastam shinshapam sita rakshasibhih samavrita
Abhigamya vishalakshi tasthau shokaparipluta
22.14
तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् ।
भर्त्सयां चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः ।। ५.२२.१४।।।।
Tam krisham dinavadanam malinambaradharinim
Bhartsayam chakrire bhima rakshasyastah samantatah
22.15
ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ।
अब्रवीत्कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ।। ५.२२.१५।।।।
Tatastam vinata nama rakshasi bhimadarshana
Abravitkupitakara karala nirnatodari
22.16
सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तृस्नेहो निदर्शितः ।
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ।। ५.२२.१६।।।।
Site paryaptametavadbhartrisneho nidarshitah
Sarvatratikritam bhadre vyasanayopakalpate
22.17
परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः ।
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ।। ५.२२.१७।।।।
Paritushtasmi bhadram te manushaste krito vidhih
Mamapi tu vachah pathyam bruvantyah kuru maithili
22.18
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।
विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम् ।। ५.२२.१८।।।।
Ravanam bhaja bhartaram bhartaram sarvarakshasam
Vikrantam rupavantam cha sureshamiva vasavam
22.19
दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम् ।
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय ।। ५.२२.१९।।।।
Dakshinam tyagashilam cha sarvasya priyavadinam
Manusham kripanam ramam tyaktva ravanamashraya
22.20
दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता ।
अद्य प्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव ।अग्नेः स्वाहा यथा देवी शचीवेन्द्रस्य शोभने ।। ५.२२.२०।।।।
Divyangaraga vaidehi divyabharanabhushita
Adya prabhriti sarvesham lokanamishvari bhava, agneh svaha yatha devi shachivendrasya shobhane
22.21
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा ।
। ५.२२.२१।।।।
Kim te ramena vaidehi kripanena gatayusha
22.22
एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि ।
अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ।।५.२२.२२।।।।
Etaduktam cha me vakyam yadi tvam na karishyasi
Asminmuhurte sarvastvam bhakshayishyamahe vayam
22.23
अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा ।
अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती ।। ५.२२.२३।।।।
Anya tu vikata nama lambamanapayodhara
Abravitkupita sitam mushtimudyamya garjati
22.24
बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ।
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ।न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम् ।। ५.२२.२४।।।।
Bahunyapratirupani vachanani sudurmate
Anukroshanmridutvachcha sodhani tava maithili, na cha nah kurushe vakyam hitam kalapuraskritam
22.25
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ।
रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि ।। ५.२२.२५।।।।
Anitasi samudrasya paramanyairdurasadam
Ravanantahpuram ghoram pravishta chasi maithili
22.26
रावणस्य गृहे रुधा अस्माभिस्तु सुरक्षिता ।
न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात्पुरन्दरः ।। ५.२२.२६।।।।
Ravanasya grihe rudha asmabhistu surakshita
Na tvam shaktah paritratumapi sakshatpurandarah
22.27
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ।
अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम् ।। ५.२२.२७।।।।
Kurushva hitavadinya vachanam mama maithili
Alamashruprapatena tyaja shokamanarthakam
22.28
भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् ।
सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम् ।। ५.२२.२८।।।।
Bhaja pritim praharsham cha tyajaitam nityadainyatam
Site rakshasarajena saha krida yathasukham
22.29
जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ।
यावन्न ते व्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि ।। ५.२२.२९।।।।
Janasi hi yatha bhiru strinam yauvanamadhruvam
Yavanna te vyatikramettavatsukhamavapnuhi
22.30
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ।
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे ।। ५.२२.३०।।।।
Udyanani cha ramyani parvatopavanani cha
Saha rakshasarajena chara tvam madirekshane
22.31
स्त्रीसहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ।
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।। ५.२२.३१।।।।
Strisahasrani te sapta vashe sthasyanti sundari
Ravanam bhaja bhartaram bhartaram sarvarakshasam
22.32
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ।
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत्करिष्यसि ।। ५.२२.३२।।।।
Utpatya va te hridayam bhakshayishyami maithili
Yadi me vyahritam vakyam na yathavatkarishyasi
22.33
ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना ।
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ।। ५.२२.३३।।।।
Tatashchandodari nama rakshasi kruradarshana
Bhramayanti mahachchhulamidam vachanamabravit
22.34
इमां हरिणलोकाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् ।
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानभूत् ।। ५.२२.३४।।।।
Imam harinalokakshim trasotkampapayodharam
Ravanena hritam drishtva daurhrido me mahanabhut
22.35
यकृत्प्लीहमथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम् ।
अन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ।। ५.२२.३५।।।।
Yakritplihamathotpidam hridayam cha sabandhanam
Antranyapi tatha shirsham khadeyamiti me matih
22.36
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते ।। ५.२२.३६।।।।
Tatastu praghasa nama rakshasi vakyamabravit
Kanthamasya nrishansayah pidayamah kimasyate
22.37
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ।
नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति ।। ५.२२.३७।।।।
Nivedyatam tato ragye manushi sa mriteti ha
Natra kashchana sandehah khadateti sa vakshyati
22.38
ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
विशस्येमां ततः सर्वान्समान्कुरुत पीलुकान् ।। ५.२२.३८।।।।
Tatastvajamukhi nama rakshasi vakyamabravit
Vishasyemam tatah sarvansamankuruta pilukan
22.39
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ।
पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु ।। ५.२२.३९।।।।
Vibhajama tatah sarva vivado me na rochate
Peyamaniyatam kshipram malyam cha vividham bahu
22.40
ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
अजामुखा यदुक्तं हि तदेव मम रोचते ।। ५.२२.४०।।।।
Tatah shurpanakha nama rakshasi vakyamabravit
Ajamukha yaduktam hi tadeva mama rochate
22.41
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ।
मानुषं मांसमासाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम् ।। ५.२२.४१।।।।
Sura chaniyatam kshipram sarvashokavinashini
Manusham mansamasadya nrityamotha nikumbhilam
22.42
एवं सम्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा ।
राक्षसीभिः सुघोराभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति ।। ५.२२.४२।।
Evam sambhartsyamana sa sita surasutopama
Rakshasibhih sughorabhirdhairyamutsrijya roditi