UtshovSarga 23
23.1
तथा तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु ।
राक्षसीनामसौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ।। ५.२३.१।।।।
Tatha tasam vadantinam parusham darunam bahu
Rakshasinamasaumyanam ruroda janakatmaja
23.2
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी ।
उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा ।। ५.२३.२।।।।
Evamukta tu vaidehi rakshasibhirmanasvini
Uvacha paramatrasta bashpagadgadaya gira
23.3
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ।। ५.२३.३।।।।
Na manushi rakshasasya bharya bhavitumarhati
Kamam khadata mam sarva na karishyami vo vachah
23.4
सा राक्षसी मध्यगता सीता सुरसुतोपमा ।
न शर्म लेभे दुःखार्ता रावणेन च तर्जिता ।। ५.२३.४।।।।
Sa rakshasi madhyagata sita surasutopama
Na sharma lebhe duhkharta ravanena cha tarjita
23.5
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवाङ्गमात्मनः ।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता ।। ५।।।।
Vepate smadhikam sita vishantivangamatmanah
Vane yuthaparibhrashta mrigi kokairivardita
23.6
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम् ।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ।। ५.२३.६।।।।
Sa tvashokasya vipulam shakhamalambya pushpitam
Chintayamasa shokena bhartaram bhagnamanasa
23.7
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः ।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति ।। ५.२३.७।।।।
Sa snapayanti vipulau stanau netrajalasravaih
Chintayanti na shokasya tadantamadhigachchhati
23.8
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा ।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ।। ५.२३.८।।।।
Sa vepamana patita pravate kadali yatha
Rakshasinam bhayatrasta vivarnavadanabhavat
23.9
तस्या सा दीर्घविपुला वेपन्त्याः सीतया तदा ।
ददृशे कम्पिनी वेणी व्यालीव परिसर्पती ।। ५.२३.९।।।।
Tasya sa dirghavipula vepantyah sitaya tada
Dadrishe kampini veni vyaliva parisarpati
23.10
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना ।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप ह ।। ५.२३.१०।।।।
Sa nihshvasanti duhkharta shokopahatachetana
Arta vyasrijadashruni maithili vilalapa ha
23.11
हा रामेति च दुःखार्ता पुनर्हा लक्ष्मणेति च ।
हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भाविनि ।। ५.२३.११।।।।
Ha rameti cha duhkharta punarha lakshmaneti cha
Ha shvashru mama kausalye ha sumitreti bhavini
23.12
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः ।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ।। ५.२३.१२।।।।
Lokapravadah satyoyam panditaih samudahritah
Akale durlabho mrityuh striya va purushasya va
23.13
यत्राहमाभिः क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता ।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता ।। ५.२३.१३।।।।
Yatrahamabhih krurabhi rakshasibhirihardita
Jivami hina ramena muhurtamapi duhkhita
23.14
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत् ।
समुद्रमध्ये नौ पूर्णा वायुवेगैरिवाहता ।। ५.२३.१४।।।।
Eshalpapunya kripana vinashishyamyanathavat
Samudramadhye nau purna vayuvegairivahata
23.15
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता ।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ।। ५.२३.१५।।।।
Bhartaram tamapashyanti rakshasivashamagata
Sidami khalu shokena kulam toyahatam yatha
23.16
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ।। ५.२३.१६।।।।
Tam padmadalapatraksham sinhavikrantagaminam
Dhanyah pashyanti me natham kritagyam priyavadinam
23.17
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना ।
तीष्क्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ।। ५.२३.१७।।।।
Sarvatha tena hinaya ramena viditatmana
Tishknam vishamivasvadya durlabham mama jivitam
23.18
कीदृशं तु मया पापं पुरा देहान्तरे कृतम् ।
येनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ।। ५.२३.१८।।।।
Kidrisham tu maya papam pura dehantare kritam
Yenedam prapyate duhkham maya ghoram sudarunam
23.19
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता ।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ।। ५.२३.१९।।।।
Jivitam tyaktumichchhami shokena mahata vrita
Rakshasibhishcha rakshantya ramo nasadyate maya
23.20
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम् ।
न शक्यं यत्परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम् ।। ५.२३.२०।।
Dhigastu khalu manushyam dhigastu paravashyatam
Na shakyam yatparityaktumatmachchhandena jivitam