UtshovSarga 20
20.1
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः ।
प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम् ।। ५.२०.१।।।।
Sitaya vachanam shrutva parusham rakshasadhipah
Pratyuvacha tatah sitam vipriyam priyadarshanam
20.2
यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा ।
यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा ।। ५.२०.२।।।।
Yatha yatha santvayita vashyah strinam tatha tatha
Yatha yatha priyam vakta paribhutastatha tatha
20.3
संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः ।
द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः ।। ५.२०.३।।।।
Sanniyachchhati me krodham tvayi kamah samutthitah
Dravato margamasadya hayaniva susarathih
20.4
वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन्किल निबध्यते ।
जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते ।। ५.२०.४।।।।
Vamah kamo manushyanam yasminkila nibadhyate
Jane tasminstvanukroshah snehashcha kila jayate
20.5
एतस्मात्कारणान्न तां घतयामि वरानने ।
वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम् ।। ५.२०.५।।।।
Etasmatkarananna tam ghatayami varanane
Vadharhamavamanarham mithyapravrajite ratam
20.6
परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम् ।
तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः ।। ५.२०.६।।।।
Parushani hi vakyani yani yani bravishi mam
Teshu teshu vadho yuktastava maithili darunah
20.7
एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ।
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत् ।। ५.२०.७।।।।
Evamuktva tu vaidehim ravano rakshasadhipah
Krodhasanrambhasanyuktah sitamuttaramabravit
20.8
द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः ।
ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि ।। ५.२०.८।।।।
Dvau masau rakshitavyau me yovadhiste maya kritah
Tatah shayanamaroha mama tvam varavarnini
20.9
द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम् ।
मम त्वां प्रातराशार्थमारभन्ते महानसे ।। ५.२०.९।।।।
Dvabhyamurdhvam tu masabhyam bhartaram mamanichchhatim
Mama tvam pratarasharthamarabhante mahanase
20.10
तां तर्ज्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम् ।
देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विपुलेक्षणाः ।। ५.२०.१०।।।।
Tam tarjyamanam samprekshya rakshasendrena janakim
Devagandharvakanyasta vishedurvipulekshanah
20.11
ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः ।
सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा ।। ५.२०.११।।।।
Oshthaprakarairapara netravaktraistathaparah
Sitamashvasayamasustarjitam tena rakshasa
20.12
ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम् ।
उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम् ।। ५.२०.१२।।।।
Tabhirashvasita sita ravanam rakshasadhipam
Uvachatmahitam vakyam vrittashaundiryagarvitam
20.13
नूनं न ते जनः कश्चिदसिन्निःश्रेयसे स्थितः ।
निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात् ।। ५.२०.१३।।।।
Nunam na te janah kashchidasinnihshreyase sthitah
Nivarayati yo na tvam karmanosmadvigarhitat
20.14
मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः ।
त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः ।। ५.२०.१४।।।।
Mam hi dharmatmanah patnim shachimiva shachipateh
Tvadanyastrishu lokeshu prarthayenmanasapi kah
20.15
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।
उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे ।। ५.२०.१५।।।।
Rakshasadhama ramasya bharyamamitatejasah
Uktavanasi yatpapam kva gatastasya mokshyase
20.16
यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश् च सहितौ वने ।
तथा द्विरदवद्रामस्त्वं नीच शशवत्स्मृतः ।। ५.२०.१६।।।।
Yatha driptashcha matangah shashash cha sahitau vane
Tatha dviradavadramastvam nicha shashavatsmritah
20.17
स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे ।
चक्षुषो विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि ।। ५.२०.१७।।।।
Sa tvamikshvakunatham vai kshipanniha na lajjase
Chakshusho vishayam tasya na tavadupagachchhasi
20.18
इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले ।
क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः ।। ५.२०.१८।।।।
Ime te nayane krure virupe krishnapingale
Kshitau na patite kasmanmamanaryanirikshitah
20.19
तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च ।
कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते ।। ५.२०.१९।।।।
Tasya dharmatmanah patnim snusham dasharathasya cha
Katham vyaharato mam te na jihva papa shiryate
20.20
असन्देशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् ।
न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा ।। ५.२०.२०।।।।
Asandeshattu ramasya tapasashchanupalanat
Na tvam kurmi dashagriva bhasma bhasmarhatejasa
20.21
नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः ।
विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः ।। ५.२०.२१।।।।
Napahartumaham shakya tasya ramasya dhimatah
Vidhistava vadharthaya vihito natra sanshayah
20.22
शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च ।
अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचाउर्य.म् त्वया क्र्तम् ।। ५.२०.२२।।।।
Shurena dhanadabhrata balaih samuditena cha
Apohya ramam kasmaddhi darachaurya.m tvaya krtam
20.23
सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः ।
विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत ।। ५.२०.२३।।।।
Sitaya vachanam shrutva ravano rakshasadhipah
Vivritya nayane krure janakimanvavaikshata
20.24
नीलजीमूतसङ्काशो महाभुजशिरोधरः ।
सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः ।। ५.२०.२४।।।।
Nilajimutasankasho mahabhujashirodharah
Sinhasattvagatih shrimandiptajihvogralochanah
20.25
चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः ।। ५.२०.२५।।।।
Chalagramakutah pranshushchitramalyanulepanah
Raktamalyambaradharastaptangadavibhushanah
20.26
श्रोणीसूत्रेण महता मेककेन सुसंवृतः ।
अमृतोत्पादनद्धेन भुजङ्गेनेव मन्दरः ।। ५.२०.२६।।।।
Shronisutrena mahata mekakena susanvritah
Amritotpadanaddhena bhujangeneva mandarah
20.27
तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः ।
रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः ।। ५.२०.२७।।।।
Tarunadityavarnabhyam kundalabhyam vibhushitah
Raktapallavapushpabhyamashokabhyamivachalah
20.28
अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः ।
उवाच रावणः सीतां भुजङ्ग इव निःश्वसन् ।। ५.२०.२८।।।।
Avekshamano vaidehim kopasanraktalochanah
Uvacha ravanah sitam bhujanga iva nihshvasan
20.29
अनयेनाभिसम्पन्नमर्थहीनमनुव्रते ।
नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः सन्ध्यामिवौजसा ।। ५.२०.२९।।।।
Anayenabhisampannamarthahinamanuvrate
Nashayamyahamadya tvam suryah sandhyamivaujasa
20.30
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।
सन्दिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः ।। ५.२०.३०।।।।
Ityuktva maithilim raja ravanah shatruravanah
Sandidesha tatah sarva rakshasirghoradarshanah
20.31
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा ।
गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीमकर्णिकाम् ।। ५.२०.३१।।।।
Ekakshimekakarnam cha karnapravaranam tatha
Gokarnim hastikarnim cha lambakarnimakarnikam
20.32
हस्तिपद्य श्वपद्यौ च गोपदीं पादचूलिकाम् ।
एकाक्षीमेकपादीं च पृथुपादीमपादिकाम् ।। ५.२०.३२।।।।
Hastipadya shvapadyau cha gopadim padachulikam
Ekakshimekapadim cha prithupadimapadikam
20.33
अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम् ।
अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वामजिह्विकाम् ।अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम् ।। ५.२०.३३।।।।
Atimatrashirogrivamatimatrakuchodarim
Atimatrasyanetram cha dirghajihvamajihvikam, anasikam sinhamukhim gomukhim sukarimukhim
20.34
यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी ।
तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य च ।। ५.२०.३४।।।।
Yatha madvashaga sita kshipram bhavati janaki
Tatha kuruta rakshasyah sarvah kshipram sametya cha
20.35
प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः ।
आवर्तयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च ।। ५.२०.३५।।।।
Pratilomanulomaishcha samadanadibhedanaih
Avartayata vaidehim dandasyodyamanena cha
20.36
इति प्रतिसमादिश्य राक्षसेन्द्रः पुनः पुनः ।
काममन्युपरीतात्मा जानकीं पर्यतर्जयत् ।। ५.२०.३६।।।।
Iti pratisamadishya rakshasendrah punah punah
Kamamanyuparitatma janakim paryatarjayat
20.37
उपगम्य ततः क्षिप्रं राक्षसी धान्यमालिनी ।
परिष्वज्य दशग्रीवमिदं वचनमब्रवीत् ।। ५.२०.३७।।।।
Upagamya tatah kshipram rakshasi dhanyamalini
Parishvajya dashagrivamidam vachanamabravit
20.38
मया क्रीड महाराजसीतया किं तवानया ।
अकामां कामयानस्य शरीरमुपतप्यते ।इच्छन्तीं कामयानस्य प्रीतिर्भवति शोभना ।। ५.२०.३८।।।।
Maya krida maharajasitaya kim tavanaya
Akamam kamayanasya shariramupatapyate, ichchhantim kamayanasya pritirbhavati shobhana
20.39
एवमुक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली ।
ज्वलद्भास्करवर्णाभं प्रविवेश निवेशनम् ।। ५.२०.३९।।।।
Evamuktastu rakshasya samutkshiptastato bali
Jvaladbhaskaravarnabham pravivesha niveshanam
20.40
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च तास्ततः ।
परिवार्य दशग्रीवं विविशुस्तद्गृहोत्तमम् ।। ५.२०.४०।।।।
Devagandharvakanyashcha nagakanyashcha tastatah
Parivarya dashagrivam vivishustadgrihottamam
20.41
स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितांप्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः ।
।।
Sa maithilim dharmaparamavasthitampravepamanam paribhartsya ravanah
20.42
विहाय सीतां मदनेन मोहितःस्वमेव वेश्म प्रविवेश भास्वरम् ।
। ५.२०.४१।।
Vihaya sitam madanena mohitahsvameva veshma pravivesha bhasvaram