UtshovSarga 60
60.1
ततः कृत उदकम् स्नातम् तम् गृध्रम् हरि यूथपाः ।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥४-६०-१॥
Tatah krita udakam snatam tam gridhram hari yuthapah
Upavishta girau ramye parivarya samantatah
60.2
तम् अंगदम् उपासीनम् तैः सर्वैः हरिभिः वृतम् ।
जनित प्रत्ययो हर्षात् संपातिः पुनः अब्रवीत् ॥४-६०-२॥
Tam angadam upasinam taih sarvaih haribhih vritam
Janita pratyayo harshat sampatih punah abravit
60.3
कृत्वा निःशब्दम् एक अग्राः शृण्वन्तु हरयो मम ।
तथ्यम् संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥४-६०-३॥
Kritva nihshabdam eka agrah shrinvantu harayo mama
Tathyam sankirtayishyami yatha janami maithilim
60.4
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितो अस्मि पुरा अनघ ।
सूर्य ताप परीत अंगो निर्दग्धः सूर्य रश्मिभिः ॥४-६०-४॥
Asya vindhyasya shikhare patito asmi pura anagha
Surya tapa parita ango nirdagdhah surya rashmibhih
60.5
लब्ध संज्ञः तु षड् रात्रात् विवशो विह्वलन् इव ।
वीक्षमाणो दिशः सर्वा न अभिजानामि किंचन ॥४-६०-५॥
Labdha sangyah tu shad ratrat vivasho vihvalan iva
Vikshamano dishah sarva na abhijanami kinchana
60.6
ततः तु सागरान् शैलान् नदीः सर्वाः सरांसि च ।
वनानि च प्रदेशान् च समीक्ष्य मतिः आगताम् ॥४-६०-६॥
Tatah tu sagaran shailan nadih sarvah saransi cha
Vanani cha pradeshan cha samikshya matih agatam
60.7
हृष्ट पक्षि गण आकीर्णः कन्दर उदर कूटवान् ।
दक्षिणस्य उदधेः तीरे विन्ध्यो अयम् इति निश्चितः ॥४-६०-७॥
Hrishta pakshi gana akirnah kandara udara kutavan
Dakshinasya udadheh tire vindhyo ayam iti nishchitah
60.8
आसीत् च अत्र आश्रमम् पुण्यम् सुरैः अपि सुपूजितम् ।
ऋषिः निशाकरो नाम यस्मिन् उग्र तपा अभवत् ॥४-६०-८॥
Asit cha atra ashramam punyam suraih api supujitam
Rishih nishakaro nama yasmin ugra tapa abhavat
60.9
अष्टौ वर्ष सहस्राणि तेन अस्मिन् ऋषिणा गिरौ ।
वसतो मम धर्मज्ञो स्वर् गते तु निशाकरे ॥४-६०-९॥
Ashtau varsha sahasrani tena asmin rishina girau
Vasato mama dharmagyo svar gate tu nishakare
60.10
अवतीर्य च विन्ध्य अग्रात् कृच्छ्रेण विषमात् शनैः ।
तीक्ष्ण दर्भाम् वसुमतीम् दुःखेन पुनर् आगतः ॥४-६०-१०॥
Avatirya cha vindhya agrat krichchhrena vishamat shanaih
Tikshna darbham vasumatim duhkhena punar agatah
60.11
तम् ऋषिम् द्रष्टु कामो अस्मि दुःखेन अभ्यागतो भृशम् ।
जटायुषा मया चैव बहुशो अभिगतो हि सः ॥४-६०-११॥
Tam rishim drashtu kamo asmi duhkhena abhyagato bhrisham
Jatayusha maya chaiva bahusho abhigato hi sah
60.12
तस्य आश्रम पदाभ्याशे ववुः वाताः सुगन्धिनः ।
वृक्षो न अपुष्पितः कश्चित् अफलो वा न दृश्यते ॥४-६०-१२॥
Tasya ashrama padabhyashe vavuh vatah sugandhinah
Vriksho na apushpitah kashchit aphalo va na drishyate
60.13
उपेत्य च आश्रमम् पुण्यम् वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
द्रष्टु कामः प्रतीक्षे च भगवंतम् निशाकरम् ॥४-६०-१३॥
Upetya cha ashramam punyam vriksha mulam upashritah
Drashtu kamah pratikshe cha bhagavantam nishakaram
60.14
अथ पश्यमि दूरस्थम् ऋषिम् ज्वलित तेजसम् ।
कृत अभिषेकम् दुर्धर्षम् उपावृत्तम् उदन् मुखम् ॥४-६०-१४॥
Atha pashyami durastham rishim jvalita tejasam
Krita abhishekam durdharsham upavrittam udan mukham
60.15
तम् ऋक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नाना सरीसृपाः ।
परिवार्य उपगच्छन्ति दातारम् प्राणिनो यथा ॥४-६०-१५॥
Tam rikshah srimara vyaghrah sinha nana sarisripah
Parivarya upagachchhanti dataram pranino yatha
60.16
ततः प्राप्तम् ऋषिम् ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वम् स अमात्यकम् बलम् ॥४-६०-१६॥
Tatah praptam rishim gyatva tani sattvani vai yayuh
Pravishte rajani yatha sarvam sa amatyakam balam
60.17
ऋषिः तु दृष्ट्वा माम् तुष्टः प्रविष्टः च आश्रमम् पुनः ।
मुहूर्त मात्रान् निर्गम्य ततः कार्यम् अपृच्छत ॥४-६०-१७॥
Rishih tu drishtva mam tushtah pravishtah cha ashramam punah
Muhurta matran nirgamya tatah karyam aprichchhata
60.18
सौम्य वैकल्यताम् दृष्ट्वा रोम्णाम् ते न अवगम्यते ।
अग्नि दग्धौ इमौ पक्षौ प्राणाः चापि शरीरके ॥४-६०-१८॥
Saumya vaikalyatam drishtva romnam te na avagamyate
Agni dagdhau imau pakshau pranah chapi sharirake
60.19
गृध्रौ द्वौ दृष्ट पूर्वौ मे मातरिश्व समौ जवे ।
गृध्राणाम् चैव राजानौ भ्रातरौ काम रूपिणौ ॥४-६०-१९॥
Gridhrau dvau drishta purvau me matarishva samau jave
Gridhranam chaiva rajanau bhratarau kama rupinau
60.20
ज्येष्ठो अवित स्त्वम् तु संपाते जटायुः अनुजः तव ।
मानुषम् रूपम् आस्थाय गृह्णीताम् चरणौ मम ॥४-६०-२०॥
Jyeshtho avita stvam tu sampate jatayuh anujah tava
Manusham rupam asthaya grihnitam charanau mama
60.21
किम् ते व्याधि समुत्थानम् पक्षयोः पतनम् कथम् ।
दण्डो वा अयम् धृतः केन सर्वम् आख्याहि पृच्छतः ॥४-६०-२१॥
Kim te vyadhi samutthanam pakshayoh patanam katham
Dando va ayam dhritah kena sarvam akhyahi prichchhatah