UtshovSarga 59
59.1
ततः तत् अमृत आस्वादम् गृध्र राजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदितो हृष्टाः ते वचः प्लवगर्षभाः ॥४-५९-१॥
Tatah tat amrita asvadam gridhra rajena bhashitam
Nishamya mudito hrishtah te vachah plavagarshabhah
59.2
जांबवान् वानर श्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवंगमैः ।
भू तलात् सहसा उत्थाय गृध्र राजानम् अब्रवीत् ॥४-५९-२॥
Jambavan vanara shreshthah saha sarvaih plavangamaih
Bhu talat sahasa utthaya gridhra rajanam abravit
59.3
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तत् आख्यातु भवान् सर्वम् गतिः भव वन ओकसाम् ॥४-५९-३॥
Kva sita kena va drishta ko va harati maithilim
Tat akhyatu bhavan sarvam gatih bhava vana okasam
59.4
को दाशरथि बाणानाम् वज्र वेग निपातिनाम् ।
स्वयम् लक्ष्मणम् मुक्तानाम् न चिंतयति विक्रमम् ॥४-५९-४॥
Ko dasharathi bananam vajra vega nipatinam
Svayam lakshmanam muktanam na chintayati vikramam
59.5
स हरीन् प्रति संयुक्तान् सीता श्रुति समाहितान् ।
पुनः आश्वासयन् प्रीत इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥४-५९-५॥
Sa harin prati sanyuktan sita shruti samahitan
Punah ashvasayan prita idam vachanam abravit
59.6
श्रूयताम् इह वैदेह्या यथा मे हरणम् श्रुतम् ।
येन च अपि मम आख्यातम् यत्र च आयत लोचना ॥४-५९-६॥
Shruyatam iha vaidehya yatha me haranam shrutam
Yena cha api mama akhyatam yatra cha ayata lochana
59.7
अहम् अस्मिन् गिरौ दुर्गे बहु योजनम् आयते ।
चिरात् निपतितो वृद्धः क्षीण प्राण पराक्रमः ॥४-५९-७॥
Aham asmin girau durge bahu yojanam ayate
Chirat nipatito vriddhah kshina prana parakramah
59.8
तम् माम् एवम् गतम् पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः ।
आहारेण यथा कालम् बिभर्ति पतताम् वरः ॥४-५९-८॥
Tam mam evam gatam putrah suparshvo nama namatah
Aharena yatha kalam bibharti patatam varah
59.9
तीक्ष्ण कामाः तु गंधर्वाः तीक्ष्ण कोपा भुजंगमाः ।
मृगाणाम् तु भयम् तीक्ष्णम् ततः तीक्ष्ण क्षुधा वयम् ॥४-५९-९॥
Tikshna kamah tu gandharvah tikshna kopa bhujangamah
Mriganam tu bhayam tikshnam tatah tikshna kshudha vayam
59.10
स कदाचित् क्षुधा आर्तस्य मम आहार कान्क्षिणः ।
गत सूर्यो अहनि प्राप्तो मम पुत्रो हि अनामिषः ॥४-५९-१०॥
Sa kadachit kshudha artasya mama ahara kankshinah
Gata suryo ahani prapto mama putro hi anamishah
59.11
स मया आहार संरोधात् पीडितः प्रीति वर्धनः ।
अनुमान्य यथा तत्त्वम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥४-५९-११॥
Sa maya ahara sanrodhat piditah priti vardhanah
Anumanya yatha tattvam idam vachanam abravit
59.12
अहम् तात यथा कालम् आमिष अर्थी खम् आप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेः द्वारम् आवृत्य च सुसमाश्रितः ॥४-५९-१२॥
Aham tata yatha kalam amisha arthi kham aplutah
Mahendrasya gireh dvaram avritya cha susamashritah
59.13
तत्र सत्त्व सहस्राणाम् सागर अन्तर चारिणाम् ।
पंथानम् एको अध्यवसम् संनिरोद्धुम् अवाङ् मुखः ॥४-५९-१३॥
Tatra sattva sahasranam sagara antara charinam
Panthanam eko adhyavasam sanniroddhum avang mukhah
59.14
तत्र कश्चित् मया दृष्टः सूर्य उदय सम प्रभाम् ।
स्त्रियम् आदाय गच्छन् वै भिन्न अंजन चय उपमः ॥४-५९-१४॥
Tatra kashchit maya drishtah surya udaya sama prabham
Striyam adaya gachchhan vai bhinna anjana chaya upamah
59.15
सो अहम् अभ्यवहार अर्थम् तौ दृष्ट्वा कृत निश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानम् अनुयाचितः ॥४-५९-१५॥
So aham abhyavahara artham tau drishtva krita nishchayah
Tena samna vinitena panthanam anuyachitah
59.16
न हि साम उपपन्नानाम् प्रहर्ता विद्यते भुवि ।
नीचेषु अपि जनः कश्चित् किम् अङ्ग बत मत् विधः ॥४-५९-१६॥
Na hi sama upapannanam praharta vidyate bhuvi
Nicheshu api janah kashchit kim anga bata mat vidhah
59.17
स यातः तेजसा व्योम संक्षिपन् इव वेगतः ।
अथ अहम् खे चरैः भूतैः अभिगम्य सभाजितः ॥४-५९-१७॥
Sa yatah tejasa vyoma sankshipan iva vegatah
Atha aham khe charaih bhutaih abhigamya sabhajitah
59.18
दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् माम् महर्षयः ।
कथंचित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥४-५९-१८॥
Dishtya jivati sita iti hi abruvan mam maharshayah
Kathanchit sa kalatrah asau gatah te svasti asanshayam
59.19
एवम् उक्तः ततो अहम् तैः सिद्धैः परम शोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसाम् प्रतिवेदितः ॥४-५९-१९॥
Evam uktah tato aham taih siddhaih parama shobhanaih
Sa cha me ravano raja rakshasam prativeditah
59.20
पश्यन् दाशरथेः भार्याम् रामस्य जनक आत्मजाम् ।
भ्रष्ट आभरण कौशेयाम् शोक वेग पराजिताम् ॥४-५९-२०॥
Pashyan dasharatheh bharyam ramasya janaka atmajam
Bhrashta abharana kausheyam shoka vega parajitam
59.21
राम लक्ष्मणयोः नाम क्रोशन्तीम् मुक्त मूर्धजाम् ।
एष काल अत्ययः तात इति वाक्यविदाम् वरः ॥४-५९-२१॥
Rama lakshmanayoh nama kroshantim mukta murdhajam
Esha kala atyayah tata iti vakyavidam varah
59.22
एतत् अर्थम् समग्रम् मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तत् श्रुत्वा अपि हि मे बुद्धिः न आसीत् काचित् पराक्रमे ॥४-५९-२२॥
Etat artham samagram me suparshvah pratyavedayat
Tat shrutva api hi me buddhih na asit kachit parakrame
59.23
अपक्षो हि कथम् पक्षी कर्म किंचित् समारभेत् ।
यत् तु शक्यम् मया कर्तुम् वाक् बुद्धि गुण वर्तिना ॥४-५९-२३॥
Apaksho hi katham pakshi karma kinchit samarabhet
Yat tu shakyam maya kartum vak buddhi guna vartina
59.24
श्रूयताम् तत्र वक्ष्यामि भवताम् पौरुष आश्रयम् ।
वाक् मतिभ्याम् हि सार्वेषाम् करिष्यामि प्रियम् हि वः ॥४-५९-२४॥
Shruyatam tatra vakshyami bhavatam paurusha ashrayam
Vak matibhyam hi sarvesham karishyami priyam hi vah
59.25
यत् हि दाशरथेः कार्यम् मम तत् न अत्र संशयः ।
तत् भवन्तो मति श्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥४-५९-२५॥
Yat hi dasharatheh karyam mama tat na atra sanshayah
Tat bhavanto mati shreshtha balavanto manasvinah
59.26
प्रहिताः कपि राजेन देवैः अपि दुरासदाः ।
राम लक्ष्मण बाणाः च निशिताः कंक पत्रिणः ॥४-५९-२६॥
Prahitah kapi rajena devaih api durasadah
Rama lakshmana banah cha nishitah kanka patrinah
59.27
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् पर्याप्ताः त्राण निग्रहे ।
कामम् खलु दशग्रीवः तेजो बल समन्वितः ।भवताम् तु समर्थानाम् न किंचित् अपि दुष्करम् ॥४-५९-२७॥
Trayanam api lokanam paryaptah trana nigrahe
Kamam khalu dashagrivah tejo bala samanvitah, bhavatam tu samarthanam na kinchit api dushkaram
59.28
तत् अलम् काल संगेन क्रियताम् बुद्धि निश्चयः ।
न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवत् विधाः ॥४-५९-२८॥
Tat alam kala sangena kriyatam buddhi nishchayah
Na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavat vidhah