UtshovSarga 56
56.1
उपविष्टाः तु ते सर्वे यस्मिन् प्रायम् गिरि स्थले ।
हरयो गृध्र राजः च तम् देशम् उपचक्रमे ॥४-५६-१॥
Upavishtah tu te sarve yasmin prayam giri sthale
Harayo gridhra rajah cha tam desham upachakrame
56.2
सांपातिः नाम नाम्ना तु चिर जीवी विहंगमः ।
भ्राता जटायुषः श्रीमान् प्रख्यात बल पौरुषः ॥४-५६-२॥
Sampatih nama namna tu chira jivi vihangamah
Bhrata jatayushah shriman prakhyata bala paurushah
56.3
कंदरात् अभिनिष्क्रम्य स विन्ध्यस्य महागिरेः ।
उपविष्टान् हरीन् दृष्ट्वा हृष्टात्मा गिरम् अब्रवीत् ॥४-५६-३॥
Kandarat abhinishkramya sa vindhyasya mahagireh
Upavishtan harin drishtva hrishtatma giram abravit
56.4
विधिः किल नरम् लोके विधानेन अनुवर्तते ।
यथा अयम् विहितो भक्ष्यः चिरात् मह्यम् उपागतः ॥४-५६-४॥
Vidhih kila naram loke vidhanena anuvartate
Yatha ayam vihito bhakshyah chirat mahyam upagatah
56.5
परंपराणाम् भक्षिष्ये वानराणाम् मृतम् मृतम् ।
उवाच एतत् वचः पक्षी तान् निरीक्ष्य प्लवंगमान् ॥४-५६-५॥
Paramparanam bhakshishye vanaranam mritam mritam
Uvacha etat vachah pakshi tan nirikshya plavangaman
56.6
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा भक्ष लुब्धस्य पक्षिणः ।
अंगदः परम् आयस्तो हनूमंतम् अथ अब्रवीत् ॥४-५६-६॥
Tasya tat vachanam shrutva bhaksha lubdhasya pakshinah
Angadah param ayasto hanumantam atha abravit
56.7
पश्य सीता - गृध्रा - अपदेशेन साक्षात् वैवस्वतो यमः ।
इमम् देशम् अनुप्राप्तो वानराणाम् विपत्तये ॥४-५६-७॥
Pashya sita - gridhra - apadeshena sakshat vaivasvato yamah
Imam desham anuprapto vanaranam vipattaye
56.8
रामस्य न कृतम् कार्यम् न कृतम् राज शाशनम् ।
हरीणाम् इयम् अज्ञाता विपत्तिः सहसा आगता ॥४-५६-८॥
Ramasya na kritam karyam na kritam raja shashanam
Harinam iyam agyata vipattih sahasa agata
56.9
वैदेह्याः प्रिय कामेन कृतम् कर्म जटायुषा ।
गृध्र राजेन यत् तत्र श्रुतम् वः तत् अशेषतः ॥४-५६-९॥
Vaidehyah priya kamena kritam karma jatayusha
Gridhra rajena yat tatra shrutam vah tat asheshatah
56.10
तथा सर्वाणि भूतानि तिर्यक् योनि गतानि अपि ।
प्रियम् कुर्वन्ति रामस्य त्यक्त्वा प्राणान् यथा वयम् ॥४-५६-१०॥
Tatha sarvani bhutani tiryak yoni gatani api
Priyam kurvanti ramasya tyaktva pranan yatha vayam
56.11
अन्योन्यम् उपकुर्वन्ति स्नेह कारुण्य यन्त्रिताः ।
ततः तस्य उपकार अर्थम् त्यजत आत्मानम् आत्मना ॥४-५६-११॥
Anyonyam upakurvanti sneha karunya yantritah
Tatah tasya upakara artham tyajata atmanam atmana
56.12
प्रियम् कृत्वा हि रामस्य धर्मज्ञेन जटायुषा ।
राघव अर्थे परिश्रान्ता वयम् संत्यक्त जीविताः ॥४-५६-१२॥
Priyam kritva hi ramasya dharmagyena jatayusha
Raghava arthe parishranta vayam santyakta jivitah
56.13
कांताराणि प्रपन्नाः स्म न च पश्याम मैथिलीम् ।
स सुखी गृध्र राजः तु रावणेन हतो रणे ।मुक्तः च सुग्रीव भयात् गतः च परमाम् गतिम् ॥४-५६-१३॥
Kantarani prapannah sma na cha pashyama maithilim
Sa sukhi gridhra rajah tu ravanena hato rane, muktah cha sugriva bhayat gatah cha paramam gatim
56.14
जटायुषो विनाशेन राज्ञो दशरथस्य च ।
हरणेन च वैदेह्याः संशयम् हरयो गताः ॥४-५६-१४॥
Jatayusho vinashena ragyo dasharathasya cha
Haranena cha vaidehyah sanshayam harayo gatah
56.15
राम लक्ष्मणयोः वासाम् अरण्ये सह सीतया ।
राघवस्य च बाणेन वालिनः च तथा वधः ॥४-५६-१५॥
Rama lakshmanayoh vasam aranye saha sitaya
Raghavasya cha banena valinah cha tatha vadhah
56.16
राम कोपात् अशेषाणाम् राक्षसाम् च तथा वधम् ।
कैकेय्या वर दानेन इदम् च विकृतम् कृतम् ॥४-५६-१६॥
Rama kopat asheshanam rakshasam cha tatha vadham
Kaikeyya vara danena idam cha vikritam kritam
56.17
तत् असुखम् अनुकीर्तितम् वचोभुवि पतितान् च निरीक्ष्य वानरान् ।
भृश चकित मतिः महामतिःकृपणम् उदाहृतवान् स गृध्रराजः ॥४-५६-१७॥
Tat asukham anukirtitam vachobhuvi patitan cha nirikshya vanaran
Bhrisha chakita matih mahamatihkripanam udahritavan sa gridhrarajah
56.18
तत् तु श्रुत्वा तदा वाक्यम् अंगदस्य मुख उद्गतम् ।
अब्रवीत् वचनम् गृध्रः तीक्ष्ण तुण्डो महास्वनः ॥४-५६-१८॥
Tat tu shrutva tada vakyam angadasya mukha udgatam
Abravit vachanam gridhrah tikshna tundo mahasvanah
56.19
को अयम् गिरा घोषयति प्राणैः प्रियतरस्य मे ।
जटायुषो वधम् भ्रातुः कंपयन् इव मे मनः ॥४-५६-१९॥
Ko ayam gira ghoshayati pranaih priyatarasya me
Jatayusho vadham bhratuh kampayan iva me manah
56.20
कथम् आसीत् जनस्थाने युद्धम् राक्षस गृध्रयोः ।
नामधेयम् इदम् भ्रातुः चिरस्य अद्य मया श्रुतम् ॥४-५६-२०॥
Katham asit janasthane yuddham rakshasa gridhrayoh
Namadheyam idam bhratuh chirasya adya maya shrutam
56.21
इच्छेयम् गिरि दुर्गात् च भवद्भिः अवतारितुम् ।
यवीयसो गुणज्ञस्य श्लाघनीयस्य विक्रमैः ॥४-५६-२१॥
Ichchheyam giri durgat cha bhavadbhih avataritum
Yaviyaso gunagyasya shlaghaniyasya vikramaih
56.22
अति दीर्घस्य कालस्य परितुष्टो अस्मि कीर्तितनात् ।
तत् इच्छेयम् अहम् श्रोतुम् विनाशम् वानर ऋषभाः ॥४-५६-२२॥
Ati dirghasya kalasya paritushto asmi kirtitanat
Tat ichchheyam aham shrotum vinasham vanara rishabhah
56.23
भ्रातुः जटायुषः तस्य जनस्थान निवासिनः ।
तस्य एव च मम भ्रातुः सखा दशरथः कथम् ॥४-५६-२३॥
Bhratuh jatayushah tasya janasthana nivasinah
Tasya eva cha mama bhratuh sakha dasharathah katham
56.24
यस्य रामः प्रियः पुत्रो ज्येष्ठो गुरु जन प्रियः ।
सूर्य अंशु दग्ध पक्षत्वात् न शक्नोमि विसर्पितुम् ।इच्छेयम् पर्वतात् अस्मात् अवतर्तुम् अरिन्दमाः ॥४-५६-२४॥
Yasya ramah priyah putro jyeshtho guru jana priyah
Surya anshu dagdha pakshatvat na shaknomi visarpitum, ichchheyam parvatat asmat avatartum arindamah