UtshovSarga 55
55.1
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यम् प्रश्रितम् धर्म संहितम् ।
स्वामि सत्कार संयुक्तम् अंगदो वाक्यम् अब्रवीत् ॥४-५५-१॥
Shrutva hanumato vakyam prashritam dharma sanhitam
Svami satkara sanyuktam angado vakyam abravit
55.2
स्थैर्यमात्ममनःशौचमानृशंस्यमथाअर्जवम् - यद्व -स्थैर्यम् आत्म मनः शौचम् आनृशंस्यम् अथ आर्जवम् ।
विक्रमः चैव धैर्यम् च सुग्रीवे न उपपद्यते ॥४-५५-२॥
Sthairyamatmamanahshauchamanrishansyamathaarjavam - yadva -sthairyam atma manah shaucham anrishansyam atha arjavam
Vikramah chaiva dhairyam cha sugrive na upapadyate
55.3
भ्रातुः ज्येष्ठस्य यो भार्याम् जीवितो महिषीम् प्रियाम् ।
धर्मेण मातरम् यः तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥४-५५-३॥
Bhratuh jyeshthasya yo bharyam jivito mahishim priyam
Dharmena mataram yah tu svikaroti jugupsitah
55.4
कथम् स धर्मम् जानीते येन भ्रात्रा दुरात्मना ।
युद्धाय अभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितम् मुखम् ॥४-५५-४॥
Katham sa dharmam janite yena bhratra duratmana
Yuddhaya abhiniyuktena bilasya pihitam mukham
55.5
सत्यात् पाणि गृहीतः च कृत कर्मा महायशाः ।
विस्मृतो राघवो येन स कस्य सुकृतम् स्मरेत् ॥४-५५-५॥
Satyat pani grihitah cha krita karma mahayashah
Vismrito raghavo yena sa kasya sukritam smaret
55.6
लक्ष्मणस्य भयेन इह न अधर्म भय भीरुणा ।
आदिष्टा मार्गितुम् सीताम् धर्मः तस्मिन् कथम् भवेत् ॥४-५५-६॥
Lakshmanasya bhayena iha na adharma bhaya bhiruna
Adishta margitum sitam dharmah tasmin katham bhavet
55.7
तस्मिन् पापे कृतघ्ने तु स्मृति भिन्ने चल आत्मनि ।
आर्यः को विश्वसेत् जातु तत् कुलीनो विशेषतः ॥४-५५-७॥
Tasmin pape kritaghne tu smriti bhinne chala atmani
Aryah ko vishvaset jatu tat kulino visheshatah
55.8
राज्ये पुत्रः प्रतिष्ठाप्यः स गुणो निर्गुणो अपि वा ।
कथम् शत्रु कुलीनम् माम् सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥४-५५-८॥
Rajye putrah pratishthapyah sa guno nirguno api va
Katham shatru kulinam mam sugrivo jivayishyati
55.9
भिन्न मन्त्रो अपराद्धः च हीन शक्तिः कथम् हि अहम् ।
किष्किन्धाम् प्राप्य जीवेयम् अनाथ इव दुर्बलः ॥४-५५-९॥
Bhinna mantro aparaddhah cha hina shaktih katham hi aham
Kishkindham prapya jiveyam anatha iva durbalah
55.10
उपांशु दण्डेन हि माम् बंधनेन उपपादयेत् ।
शठः क्रूरो नृशंसः च सुग्रीवो राज्य कारणात् ॥४-५५-१०॥
Upanshu dandena hi mam bandhanena upapadayet
Shathah kruro nrishansah cha sugrivo rajya karanat
55.11
बंधनात् च अवसादात् मे श्रेयः प्रायोपवेशनम् ।
अनुजानंतु माम् सर्वे गृहम् गच्छंतु वानराः ॥४-५५-११॥
Bandhanat cha avasadat me shreyah prayopaveshanam
Anujanantu mam sarve griham gachchhantu vanarah
55.12
अहम् वः प्रतिजानामि न गमिष्यामि अहम् पुरीम् ।
इह एव प्रायम् आसिष्ये श्रेयो मरणम् एव मे ॥४-५५-१२॥
Aham vah pratijanami na gamishyami aham purim
Iha eva prayam asishye shreyo maranam eva me
55.13
अभिवादन पूर्वम् तु राजा कुशलम् एव च ।
अभिवादन पूर्वम् तु राघवौ बलशालिनौ ॥४-५५-१३॥
Abhivadana purvam tu raja kushalam eva cha
Abhivadana purvam tu raghavau balashalinau
55.14
वाच्यः तातः यवीयान् मे सुग्रीवो वानर ईश्वरः ।
आरोग्य पूर्वम् कुशलम् वाच्या माता रुमा च मे ॥४-५५-१४॥
Vachyah tatah yaviyan me sugrivo vanara ishvarah
Arogya purvam kushalam vachya mata ruma cha me
55.15
मातरम् चैव मे ताराम् आश्वासयितुम् अर्हथ ।
प्रकृत्या प्रिय पुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी ॥४-५५-१५॥
Mataram chaiva me taram ashvasayitum arhatha
Prakritya priya putra sa sanukrosha tapasvini
55.16
विनष्टम् माम् इह श्रुत्वा व्यक्तम् हास्यति जीवितम् ।
एतावत् उक्त्वा वचनम् वृद्धान् तान् अभिवाद्य च ॥४-५५-१६॥
Vinashtam mam iha shrutva vyaktam hasyati jivitam
Etavat uktva vachanam vriddhan tan abhivadya cha
55.17
विवेश अंगदो भूमौ रुदन् दर्भेषु दुर्मनाः ।
तस्य संविशतः तत्र रुदन्तो वानर ऋषभाः ॥४-५५-१७॥
Vivesha angado bhumau rudan darbheshu durmanah
Tasya sanvishatah tatra rudanto vanara rishabhah
55.18
नयनेभ्यः प्रमुमुचुः उष्णम् वै वारि दुःखिताः ।
सुग्रीवम् चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तः च वालिनम् ॥४-५५-१८॥
Nayanebhyah pramumuchuh ushnam vai vari duhkhitah
Sugrivam chaiva nindantah prashansantah cha valinam
55.19
परिवार्य अंगदम् सर्वे व्यवस्यन् प्रायम् आसितुम् ।
तत् वाक्यम् वालि पुत्रस्य विज्ञाय प्लवग ऋषभाः ॥४-५५-१९॥
Parivarya angadam sarve vyavasyan prayam asitum
Tat vakyam vali putrasya vigyaya plavaga rishabhah
55.20
उपस्पृश्य उदकम् सर्वे प्राक् मुखाः समुपाविशन् ।
दक्षिण अग्रेषु दर्भेषु उदक् तीरम् समाश्रिताः ॥४-५५-२०॥
Upasprishya udakam sarve prak mukhah samupavishan
Dakshina agreshu darbheshu udak tiram samashritah
55.21
मुमूर्षवओ हरिश्रेष्टा एतत् क्षमम् इति स्म ह ।
रामस्य वन वासम् च क्षयम् दशरथस्य च ॥४-५५-२१॥
Mumurshavao harishreshta etat kshamam iti sma ha
Ramasya vana vasam cha kshayam dasharathasya cha
55.22
जनस्थान वधम् चैव वधम् चैव जटायुषः ।
हरणम् चैव वैदेह्या वालिनः च वधम् तथा ।राम कोपम् च वदताम् हरीणाम् भयम् आगतः ॥४-५५-२२॥
Janasthana vadham chaiva vadham chaiva jatayushah
Haranam chaiva vaidehya valinah cha vadham tatha, rama kopam cha vadatam harinam bhayam agatah
55.23
स संविशद्भिः बहुभिः महीधरोमहाअद्रि कूट प्रमितैः प्लवंगमैः ।
बभूव सन्नादित निर्दर अन्तरोभृशम् नदद्भिः जलदैः इव अंबरम् ॥४-५५-२३॥
Sa sanvishadbhih bahubhih mahidharomahaadri kuta pramitaih plavangamaih
Babhuva sannadita nirdara antarobhrisham nadadbhih jaladaih iva ambaram